live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Çalışma Sosyolojisi 2023-2024 Final Soruları (Bahar)
https://lolonolo.com/2026/02/12/calisma-sosyolojisi-2023-2024-final-sorulari-bahar/
Bu kaynak, çalışma sosyolojisi disiplinine ait 2023-2024 akademik yılı bahar dönemi final sınavı sorularını ve detaylı çözümlerini içermektedir. Metin boyunca refah devleti modelleri, üretim sistemlerinin tarihsel dönüşümü ve modern yönetim yaklaşımları gibi temel kurumsal yapılar derinlemesine incelenmektedir. Özellikle Fordizm, Taylorizm ve Japon çalışma kültürüne özgü Karoshi gibi kavramlar üzerinden endüstriyel süreçlerin toplumsal etkileri analiz edilmektedir. Ayrıca esnek çalışma modelleri, taşeronlaşma ve küreselleşmenin getirdiği iş gücü değişimleri sosyolojik teorisyenlerin görüşleriyle harmanlanarak sunulmaktadır. Kaynak, iş tasarımı stratejilerinden teknolojik gelişimin toplumsal inşasına kadar geniş bir yelpazede akademik terminoloji ve uygulama örnekleri sunan bir özet niteliğindedir.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Her gün işe gidiyoruz,
0:02
çalışıyoruz. Peki bu kuralları kim
0:04
koydu? Yani neden böyle çalışıyoruz?
0:07
Gelin bugün hepimizin hayatının tam
0:10
ortasında olan bu konuya yani işimizi
0:12
şekillendiren o büyük fikirlere bir
0:14
dalalım. Mesela şu meşhur sabah 9 akşam
0:18
5 mesai. Nereden çıktı bu? Sanki evrenin
0:21
bir kanunu gibi değil mi? Aslında hiç de
0:23
öyle değil. Bugün bize çok normal gelen
0:25
bu düzenin arkasında sanayi devriminin o
0:27
dumanlı, kaotik ve Evet. Biraz da
0:30
sancılı günleri yatıyor. Hadi gelin o
0:32
günlere bir yolculuk yapalım. Evet,
0:35
başlıyoruz. Gözünüzde canlandırın. Her
0:37
şeyin başlangıcı. Fabrikalar yeni yeni
0:40
kuruluyor. Ortalık tam bir kaos ve
0:43
yöneticilerin aklında tek bir devasa
0:45
soru var. Bu kadar insanı nasıl bir
0:47
düzene sokacağız? Nasıl kontrol
0:50
edeceğiz? O ilk fabrikalar inanın tam
0:53
bir curcunaydı. Ter atölyeleri deniyordu
0:55
buralara ki adı üstünde. İnsanlar günde
0:58
12 hatka 14 saat akıl almaz tehlikeli
1:02
koşullarda 3 kuruşa çalıştırılıyordu.
1:04
İşte bu korkunç sömürü ve kargaşa
1:06
birilerinin çıkıp artık buna bir dur
1:08
demeliyiz, bir düzen getirmeliyiz
1:11
demesine neden oldu. Arayış başlamıştı
1:14
ve bu kaosa karşı iki tane temel fikir
1:16
ortaya atıldı. Düşünün iki farklı yol.
1:19
Bir tarafta tayorizm var. O diyor ki
1:21
işçi bir makine parçasıdır. Onu en
1:23
verimli şekilde kullanmalıyız. Diğer
1:26
taraftaya paternalizm. O da diyor ki
1:28
işçi aslında bir çocuk gibidir. Onu
1:30
koruyup kollamalı, yönlendirmeliyiz.
1:33
Bakın ikisinin de amacı aynı kontrol.
1:36
Ama yaklaşımları gece ile gündüz gibi.
1:38
Taylorizmin mantığı gerçekten hem çok
1:41
zekice hem de bir o kadar acımasız.
1:44
Şöyle işliyordu. Bir işe alın. Yapboz
1:46
gibi en ama en basit parçalarını ayırın.
1:49
Sonra elinize bir kronometre alıp her
1:51
bir parçanın en hızlı nasıl yapılacağını
1:54
bulun. İşte size en iyi tek yol. Sonuç
1:57
işçinin artık düşünmesine gerek yok.
1:59
Sadece söyleneni yapan, bozulursa
2:01
kolayca değiştirilebilen bir dişli.
2:03
Bütün beyin gücü, bütün kontrol artık
2:06
tamamen yönetimin elindeydi. Peki bu
2:09
fikirler fabrikalarda kalmadı. Bir daha
2:11
çıktı ve bu sistemi alıp bütün dünyayı
2:13
değiştirecek bir hale getirdi. Haydi ona
2:16
bakalım. İşte o dahi Henry Ford'du.
2:19
Fordizm Taylor'ın fikirlerini alıp adeta
2:21
roketledi. Ama olay sadece montaj hattı
2:24
değildi. Sakın öyle düşünmeyin. Bu başlı
2:26
başına bir ekonomik ve sosyal devrimdi.
2:29
Ford'un asıl dehası şuydu. İşçilerine o
2:32
kadar yüksek maaş verdi ki ürettikleri
2:34
arabaları kendileri de satın
2:35
alabilsinler. Bir anda hem üretici hem
2:38
de tüketici yaratmış oldu. İşte bu her
2:40
şeyi değiştiren hamleydi. Fordizmin
2:43
arkasındaki sihirli formül neydi peki?
2:45
İşte burada gördüğünüz ölçek ekonomisi.
2:48
Mantık çok basit. Ne kadar çok üretirsen
2:51
bir tanesinin maliyeti o kadar düşer. Bu
2:54
kadar. Ama bu basit fikir o zamanlar
2:56
sadece zenginlerin alabildiği otomobil
2:58
gibi lüksleri milyonlarca insanın evine
3:01
sokmayı başardı. Bugün bildiğimiz o
3:03
tüketim toplumu var ya işte onun
3:05
temelleri tam da o gün atıldı. İtalyan
3:08
düşünür Antonio Gramsi de durumu çok iyi
3:10
görmüştü. Demişti ki Fordizm sadece bir
3:13
üretim sistemi değil. Bu yepyeni bir
3:15
toplum biçimi çok haklıydı. Çünkü bu
3:18
sistem sadece ne ürettiğimizi değil, ne
3:20
yediğimizi, nasıl yaşadığımızı hatta
3:22
aile hayatımızı bile şekillendiriyordu.
3:25
Yepyeni bir yaşam tarzı inşa ediliyordu.
3:28
Ve bu Fordist sistem onlarca yıl boyunca
3:31
sanki hiç yıkılmayacak bir kale gibi
3:33
durdu. yenilmez görünüyordu. Ama
3:36
1970'lere gelindiğinde hiç beklenmedik
3:39
bir yerden doğudan çok sarsıcı bir
3:41
meydan okuma geldi. O meydan okumanın
3:44
adı Japon tehdidiydi. 70'lerde Japon
3:47
şirketleri bir anda sahneye çıktı ve
3:49
herkesi şaşırttı. Nasıl mı? Daha
3:52
kaliteli ürünleri daha ucuza üreterek.
3:55
Batı endüstrisi için bu tam bir şok
3:57
dalgasıydı. Ford'un o meşhur çok üret
4:00
ucuza sat formülü artık çalışmıyordu.
4:03
Oyunun kuralları değişmişti. Yeni
4:05
sihirli kelimeler, kalite ve esneklik.
4:08
Ama durun bu başarının çok karanlık bir
4:10
bedeli vardı. Bu inanılmaz verimlilik ve
4:13
kalite arayışının bir sonucu olarak
4:14
Japoncada yeni bir kelime ortaya çıktı.
4:17
Karoshi anlamı mı? Aşırı çalışmaktan
4:20
ölüm. Evet, yanlış duymadınız. Bu yeni
4:22
rekabet kelimenin tam anlamıyla
4:24
insanların hayatına mal oluyordu. Ve
4:27
işte o Fordist kale sarsılmaya
4:29
başlayınca eski sistem çöktü ve bu çöküş
4:32
hepimizin bugün içinde yaşadığı yeni bir
4:35
çağın kapılarını araladı. Esneklik,
4:38
küreselleşme ve tabii ki belirsizlik
4:41
çağı. Bu tablo aslında her şeyi o kadar
4:44
güzel özetliyor ki. Sol tarafa bakın. Bu
4:47
belki de babalarımızın, dedelerimizin
4:49
dünyası. Bir işe girip 30 yıl çalışıp
4:52
oradan emekli olmak mümkündü. Şimdi sağ
4:55
tarafa bakın. Bu da bizim dünyamız.
4:58
Sürekli değişen işler, proje bazlı
5:00
görevler, serbest çalışma ve o hiç
5:03
bitmeyen belirsizlik hissi. Peki bu yeni
5:06
dünyanın kuralları tam olarak ne?
5:08
Birincisi artık dev fabrikalarda değil
5:11
hizmet sektöründe çalışıyoruz. İkincisi
5:14
üretim dünyanın neresi ucuzsa oraya
5:16
kaydı. Üçüncüsü, taşaronlaşma diye bir
5:19
şey hayatımıza girdi. Yani büyük
5:21
firmalar işlerini daha küçük, daha ucuz
5:23
şirketlere yaptırıyor. Ve son olarak
5:26
çağrı üzerine çalışma gibi modeller var.
5:28
Yani şirket seni sadece ihtiyacı
5:30
olduğunda arıyor. İşin bitince de güle
5:32
güle. Şirket için harika bir esneklik
5:35
değil mi? Ama çalışan için tam bir
5:37
güvencesizlik.
5:39
E peki madem iş dünyası bu kadar kökten
5:42
değişti, bizim o güvendiğimiz sosyal
5:44
güvenlik sistemleri yani emekliliğimiz,
5:46
sağlık sigortamız onlar bu değişime ayak
5:49
uydurabildi mi? İşte bu milyon dolarlık
5:52
bir soru. Devletler bu belirsizlik
5:54
karşısında ne yaptı? İşte burada
5:56
sosyolog Gösta Asping Anderson devreye
5:59
giriyor ve çok ilginç bir şey
6:00
keşfediyor. Diyor ki, "Her ülke
6:03
vatandaşını korumak için kendine özgü
6:05
bir yol, bir nevi bir oyun kitabı
6:07
geliştirmiş. Ve bu farklı sistemlere de
6:10
refah rejimleri adını veriyor. Kabaca üç
6:13
tane ana model var. Birincisi ABD gibi
6:15
ülkelerdeki liberal model. Orada sistem
6:18
diyor ki herkes kendi başının çaresine
6:20
baksın. Piyasa her şeyi çözer. İkincisi,
6:23
Almanya gibi ülkelerdeki muhafazakar
6:25
model. Orada sosyal haklar daha çok
6:28
ailenin geçimini sağlayan kişiye yani
6:30
statüye bağlı. Üçüncüsü ise İsveç gibi
6:33
sosyal demokrat model. Orada devlet
6:35
senin kim olduğuna bakmam. Her
6:37
vatandaşım benim güvencem altındadır
6:39
diyor. Mesela şu muhafazakar modele
6:42
Almanya üzerinden bakalım. Sistem
6:44
tarihsel olarak evin reisi erkektir. O
6:47
çalışır, aileyi geçindirir varsayımı
6:49
üzerine kurulmuş. Yani sosyal
6:51
haklarınız, sigortanız falan genellikle
6:53
çalışan eşiniz üzerinden size ulaşıyor.
6:56
Amaç ne? Geleneksel aile yapısını
6:58
korumak ve desteklemek. Ve tüm bu
7:00
tarihsel yolculuk bizi bugüne yani
7:03
geleceğin kapısına getiriyor. Şimdi de
7:06
en haretli tartışma şu: Teknoloji ve
7:09
insan. Bu ikisinin ilişkisi nasıl
7:11
olacak? Geleceğe dair önümüzde iki
7:14
farklı senaryo var. İki farklı yol.
7:16
Birinci yolda teknoloji ve otomasyon
7:19
işlerimizi elimizden alıyor. Bizi birer
7:21
makine operatörüne dönüştürüyor. Bu
7:24
karamsar senaryo. İkinci yolda isa tam
7:26
tersi. teknolojiyi kullanarak işlerimizi
7:29
daha yaratıcı, daha anlamlı, daha motive
7:31
edici hale getiriyoruz. Bu da iyimser
7:34
senaryo. İşte tam bu noktada aklımızda
7:37
tutmamız gereken çok ama çok güçlü bir
7:39
fikir var. Sosyal determinizm. Bu ne
7:41
demek biliyor musunuz? Teknoloji bir
7:43
kader değildir. Yani teknoloji gelip
7:46
bizi çaresizce şekillendirmiyor. Tam
7:48
tersi bizler toplum olarak kendi
7:51
değerlerimizle, kendi politik
7:52
kararlarımızla o teknolojinin nasıl
7:55
kullanılacağını belirliyoruz. Kontrol
7:57
aslında bizde. Evet, teknoloji işin
7:59
geleceğini şekillendirmeye devam edecek.
8:02
Bu kesin. Ama asıl soru şu. Peki
8:05
teknolojiyi kim şekillendirecek? İşte
8:07
bütün bu anlattıklarımızdan sonra
8:09
cevaplamamız gereken en önemli soru bu.
8:12
Çünkü cevap teknolojinin kendisinde
8:14
değil, bizim vereceğimiz kararlarda
8:16
gizli. Vakit ayırdığınız için çok
8:18
teşekkürler.
#Education
#Social Sciences
#Economics
#Political Science