0:00
Her ay hesabınıza yatan o rakam var ya
0:02
işte o maaşın nasıl belirlendiğini hiç
0:04
merak ettiniz mi? Bugün şirketlerin bize
0:07
ne kadar ödeyeceğinin nasıl karar
0:09
verdiğinin perde arkasına hep birlikte
0:11
bakıyoruz. Peki bir işin değeri neye
0:14
göre ölçülür? Yani olay tamamen o
0:16
koltukta oturan kişiyle mi bitiyor?
0:18
Unvan mı her şey? Ya da belki de
0:21
bambaşka bir denklem var işin içinde.
0:23
Eğer ortada bir sistem olmazsa ne olur?
0:26
Maaşlar ahbap çavuş ilişkisine
0:28
dönebilir. Tutarsızlıklar başlar. İşte
0:30
şirketler de bu keyfiliğin ve
0:32
adaletsizliğin önüne geçmek için
0:34
yapılandırılmış yani kuralları belli bir
0:37
sisteme ihtiyaç duyuyorlar. Düşünsenize
0:39
maaşların tamamen kişisel kararlarla
0:41
belirlendiği bir yer. Bu tam bir kaos
0:44
olurdu değil mi? İşte bu yüzden adil ve
0:46
herkes için tutarlı bir yöntem bulmak
0:48
zorundalar. Peki bu adil sistemi
0:50
kurmanın yolu nereden geçiyor? Cevap:
0:52
Adına iş değerlemesi denilen oldukça
0:55
resme bir süreçte saklı. Sakın yanlış
0:57
anlaşılmasın. Bu öyle havadan sudan bir
0:59
değerlendirme değil. İş değerlemesi
1:01
şirketteki her bir rolün diğerlerine
1:03
kıyasla ne kadar zorlayıcı olduğunu, ne
1:05
gibi yetkinlikler gerektirdiğini anlamak
1:07
için kullanılan sistematik bir yöntem.
1:10
Yani her şeyin bir matematiği var. Ve bu
1:12
işin altın kuralı şu: Kişiyi değil işi
1:15
değerle. Bakın bu çok önemli. Yani sizin
1:18
ne kadar iyi performans gösterdiğiniz
1:20
değil, o işin kendisinin ne kadar
1:22
değerli olduğu masaya yatırılıyor. İkisi
1:23
tamamen ayrı şeyler. Peki bu hassas
1:26
değerlendirmeyi kim yapmalı? Elbette işi
1:28
en iyi bilenler. Yani ideal olan bu
1:31
sürecin şirketin kendi çalışanları
1:33
tarafından yürütülmesi. Çünkü dışarıdan
1:36
biri o işin inceliklerini, zorluklarını
1:38
nereden bilecek değil mi? Bu sayede
1:40
sonuçlar çok daha gerçekçi ve isabetli
1:43
oluyor. Güzel. işi değerlendireceğiz
1:45
dedik. Ama nasıl? İşte bunun için
1:47
kullanılan her birinin yaklaşımı farklı
1:50
olan dört temel yöntem var. Şimdi bu
1:53
yöntemlere hızlıca bir göz atalım. Bir
1:55
yanda sıralama var. En basit olanı
1:57
işleri en kolaydan en zora doğru
1:59
listelemek gibi düşünebilirsiniz. Sonra
2:02
sınıflandırma geliyor. İşleri önceden
2:04
belirlenmiş kategorilere hani derecelere
2:06
ayırmak gibi. Biraz daha detaya
2:08
indiğimizde faktör karşılaştırmayı
2:10
görüyoruz. Burada işler sektördeki kilit
2:13
pozisyonlarla karşılaştırılıyor ve en
2:15
tepede en detaylı olan faktör puan
2:18
yöntemi var. Bu yöntem işi resmen
2:20
atomlarına ayırıp her bir parçasına
2:22
sayısal bir değer veriyor. Şimdi gelin
2:24
bu yelpazenin iki zıt ucuna bakalım.
2:27
Mesela küçücük bir startupsınız.
2:29
Sıralama yöntemi sizin için biçilmiş
2:30
kaftan. Hızlı, pratik ama kabul edelim
2:33
ki biraz da öznel. Diğer yandaysa
2:35
binlerce çalışanı olan dev bir şirket
2:37
düşünün. İşte orada faktör puan yöntemi
2:40
devreye giriyor. Bir yazılım
2:41
mühendisinin işine gereken eğitim,
2:43
zihinsel efor, taşıdığı sorumluluk gibi
2:46
bir sürü faktör ayırıp her birine puan
2:48
veriyor. Böylece çok daha objektif, çok
2:50
daha adil bir yapı ortaya çıkıyor.
2:53
Aslında sınıflandırma yöntemi hepimizin
2:55
aşina olduğu bir şey. Özellikle kamu
2:57
sektöründe çok yaygın. Hani şu
2:59
memuriyetteki derece ve kademeler var ya
3:01
işte o sistem tam olarak bu yönteme bir
3:04
örnek. Ve geldik en kritik noktaya.
3:06
Lütfen buraya dikkat. Bu yöntemlerin
3:09
hiçbiri sizin verimliliğinizi yani ne
3:11
kadar üretken olduğunuzu ölçmez. O
3:14
performans değerlendirmesinin konusu.
3:16
Burada ölçülen şey işin kendisinin
3:18
gerektirdiği şeyler. Yani bu işi yapmak
3:21
için ne kadar eğitim lazım, ne kadar
3:23
kafa yormak gerekiyor, sorumluluğu ne
3:25
kadar büyük. Olay tamamen bu. Tamam.
3:28
İşleri değerlendirdik, puanlar verdik.
3:30
Peki bu kağıt üzerindeki değerler ay
3:32
sonunda banka hesabımıza yatan o
3:34
rakamlara nasıl dönüşüyor? Gelin şimdi o
3:37
yolculuğa çıkalım. Süreç aslında oldukça
3:40
mantıklı adımlarla ilerliyor. Her şeyden
3:42
önce bir hazırlık ve planlama yapılıyor.
3:44
Sonra her bir işin ne olduğu, ne
3:46
gerektirdiği analiz ediliyor. Üçüncü
3:48
adımda az önce konuştuğumuz yöntemlerden
3:50
biriyle değerlendirme yapılıyor ve en
3:53
sonunda da bu değerlendirme sonuçlarına
3:55
göre şirketin bütün işleri bir
3:57
hiyerarşiye oturtuluyor. Yani bir nevi
3:59
organizasyonun iskeleti çiziliyor. İşte
4:02
bu oluşturulan iş yapısını bir binanın
4:05
iskeleti gibi düşünün. Ücret yapısı yani
4:08
maaşlar ise bu iskeletin üzerine inşa
4:11
edilen katlardır. Sağlam bir iskelet
4:14
olmadan adil bir ücret yapısı da olmaz.
4:17
Peki o binanın içinde neler var? Yani
4:19
maaşınız aslında tek bir rakamdan ibaret
4:21
değil. Birincisi temel ücret var. Yani
4:24
her ay garanti olan sabit maaşınız.
4:27
İkincisi değişken ücret yani performansa
4:29
bağlı primler, komisyonlar ve üçüncüsü
4:32
de dolaylı ücret. Yani özel sağlık
4:34
sigortası, yemek kartı, yol parası gibi
4:37
yan haklar. Hepsi bir bütün. Tabii bütün
4:39
bu sistemler kafalarına göre işlemiyor.
4:41
Unutmamak lazım maaşınızı ve haklarınızı
4:44
koruyan sağlam bir yasal çerçeve de var.
4:46
Mesela kanun diyor ki maaşınızın
4:48
tamamına dokunulamaz. Borcunuz olsa bile
4:51
alacaklılar aylık ücretinizin en fazla
4:53
1örte birine haciz koyabilir. Geriye
4:55
kalan dörte üçlük kısım sizin yaşamsal
4:58
ihtiyaçlarınız için koruma altındadır.
5:00
Aynı şekilde fazla mesainin de kuralları
5:02
net. Eğer haftalık 45 saati aşan bir
5:04
çalışma yaptıysanız işvereniniz size her
5:07
bir saat için normal saat ücretinizin
5:09
%50 fazlasını ödemek zorunda. Hatta son
5:12
yıllarda çalışanları korumaya yönelik
5:14
önemli bir adım daha atıldı. 2022'deki
5:17
düzenleme ile birlikte asgari ücret
5:19
gelir vergisinden tamamen muaf tutuldu.
5:22
Peki tüm bu sistemleri, yöntemleri ve
5:25
yasal çerçeveyi gördükten sonra şimdi
5:27
sıra sizde. Şöyle bir durup düşünün.
5:30
Sizin yaptığınız işin gerçek değeri ne?
5:33
Gerektirdiği yetenekler, harcadığınız
5:35
zihinsel ve fiziksel çaba, taşıdığınız
5:37
sorumluluklar. Bütün bunlara
5:39
baktığınızda kendi işinizi siz nasıl
