live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Uluslararası İktisat Teorisi ve Politikası 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/02/04/uluslararasi-iktisat-teorisi-ve-politikasi-2024-2025-vize-sorulari/
Sunulan kaynaklar, uluslararası iktisat teorisi ve politikası alanındaki temel kavramları, tarihsel gelişim süreçlerini ve uygulama araçlarını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Metinler, Adam Smith ve David Ricardo gibi klasik iktisatçıların görüşlerinden başlayarak modern ticaret teorilerine ve Heckscher-Ohlin modeline yönelik eleştirilere kadar geniş bir teorik çerçeve çizmektedir. Gümrük tarifeleri, kotalar ve sübvansiyonlar gibi dış ticaret müdahale araçlarının yanı sıra Dünya Ticaret Örgütü ve IMF gibi küresel kuruluşların rolleri detaylandırılmaktadır. Ayrıca Hollanda Hastalığı gibi ekonomik anomaliler ile leasing ve bağlı ticaret gibi finansal işlem türleri hakkında teknik bilgiler verilmektedir. Bu kaynaklar bütünüyle, küresel ticaretin dinamiklerini anlamaya yönelik akademik bir özet ve sınav hazırlık materyali niteliği taşımaktadır.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Hiç merak ettiniz mi
0:02
ülkeler neden birbiriyle sürekli bir
0:04
şeyler alıp satıyor? Yani bu ticaretin
0:06
arkasındaki mantık ne? Cevap aslında
0:10
sandıklarda böyle hırsla altın
0:12
biriktirme sevdasından başlayıp
0:14
günümüzün o akıl almaz derecede karmaşık
0:16
küresel tedarik zincirlerine kadar
0:18
uzanan müthiş bir fikirler yolculuğunda
0:20
sakla. Hadi gelin bu yolculuğa şimdi
0:23
birlikte çıkalım. Şöyle güncel bir
0:25
örnekle başlayalım isterseniz. Şu an
0:27
belki de elinizde tuttuğunuz o akıllı
0:29
telefon var ya o aslında tam bir dünya
0:32
vatandaşı. Kamerası bir ülkeden geliyor.
0:34
İçindeki çip bambaşka bir ülkeden.
0:37
Bataryası deseniz o da apayrı bir
0:38
yerden. İyi de neden böyle? Yani neden
0:40
tek bir ülke A'dan Z'ye her şeyi kendi
0:43
başına üretmiyor? İşte bu basit gibi
0:45
görünen soru uluslararası ticaretin tam
0:47
da kalbine iniyor. Bu sorunun cevabını
0:50
bulmak için şöyle bir zamanda yolculuk
0:52
yapacağız sizinle. Nereden mi
0:54
başlıyoruz? ta 1600'lerin altın
0:57
takıntısından. Oradan 1776'da ortaya
1:00
atılan radikal bir fikri atlayacağız.
1:02
Sonra 20. yüzyılda herkesi şaşkına
1:05
çeviren bir keşfe tanık olacağız ve en
1:07
sonunda da günümüzün küresel ticaret
1:09
kurallarına varacağız. Kemerlerinizi
1:11
bağlayın. Evet, ilk durağımız
1:14
merkantilist dönem. Yani her şeyin
1:16
altınla ölçüldüğü zamanlar. Bakalım bu
1:18
altın biriktirme tutkusu ülkelerin
1:21
ekonomik kararlarını nasıl
1:22
şekillendirmiş.
1:24
O zamanlar olay çok basitti aslında.
1:26
Kimin kasasında daha çok altın varsa en
1:29
zengin en güçlü oydu. Merkantilizm
1:32
dediğimiz bu anlayışa göre ekonomi bir
1:34
pasta gibiydi ve bu pasta hiç
1:36
büyümüyordu. Yani birinin daha büyük bir
1:39
dilim alması için diğerinin diliminin
1:41
küçülmesi şarttı. Buna sıfır toplamı
1:44
oyun diyoruz. E hal böyle olunca ülkeler
1:47
hazinelerini altınla doldurmak için
1:49
sürekli dışarıya mal satmaya yani
1:51
ihracat yapmaya çalışıyor ama dışarıdan
1:53
mal almayı yani ithalatı neredeyse
1:56
imkansız hale getiriyordu ve sonra
1:58
sahneye adam simit çıktı. İşte bu meşhur
2:01
sözüyle aslında bütün ekonomik düşünceyi
2:04
temelinden sarsacak bir fikrin
2:06
tohumlarını ekti. dedi ki, "Zenginlik
2:08
dediğiniz şey kasada altın biriktirmek
2:10
değildir. Gerçek zenginlik insanların
2:14
kendi çıkarları için çalışırken
2:15
yarattığı toplam değerdir. Bu fikir
2:18
ticarete bakışı tam anlamıyla kökünden
2:20
değiştirecek bir devrimdi. İşte Smith'in
2:23
ortaya attığı bu devrimci fikir, ekonomi
2:26
dünyasının iki devi arasında yüzyıllar
2:29
sürecek o meşhur tartışmayı da başlatmış
2:31
oldu. Smith'in ilk yaptığı şey otarşi
2:34
fikrine yani bir ülkenin tamamen kendi
2:37
içine kapanıp her şeyi kendi üretmesi
2:39
düşüncesine savaş açmaktı. Ona göre bu
2:42
hem zaman hem de kaynak israfından başka
2:44
bir şey değildi. Şöyle düşünün. En iyi
2:47
yaptığınız işe odaklanıp geri kalan
2:49
ihtiyaçlarınızı o işi sizden daha iyi
2:51
yapan birinden almak çok daha mantıklı
2:53
değil mi? İşte tartışmanın en can alıcı
2:56
noktasına geldik. Bakın sol tarafta Adam
2:58
Smith'in mutlak üstünlük fikri var. Çok
3:00
basit. Bir şeyi herkesten daha ucuza,
3:03
daha verimli üretiyorsan o işi sen yap.
3:05
Mantıklı. Ama sağ tarafta David
3:07
Ricardo'nun getirdiği o dahiyane yenilik
3:09
var. Karşılaştırmalı üstünlük. Ricardo
3:12
diyor ki, "Durun bir dakika. Bir şeyi
3:14
herkesten iyi yapamasan bile ticaret
3:17
yapabilirsin." Nasıl yani? Şöyle ki
3:20
önemli olan her şeyi üretmeye çalışmak
3:22
değil. En az kötü olduğun yani
3:24
diğerlerine göre görece daha verimli
3:26
olduğun alana odaklanmak. İşte bu fırsat
3:29
maliyeti fikri yani bir şeyi üretirken
3:31
vazgeçtiğin diğer şeyin değeri küresel
3:34
ticaretin kapısını sadece en iyilere
3:36
değil herkese açan anahtardı. Tabii ki
3:39
bu büyük teoriler o zamanlar dünyayı
3:41
biraz basitleştirerek kuruluyordu.
3:44
Mesela Ricardo'nun modelinde sanki bütün
3:46
işçiler aynı yeteneğe sahipmiş gibi
3:48
düşünülüyordu. Üretimde de tek önemli
3:50
şeyin emek olduğu varsayılıyordu. Bu
3:53
varsayımlar teoriyi kağıd üzerinde
3:55
mükemmel hale getiriyordu. Ama hepimizin
3:57
bildiği gibi gerçek dünya bundan çok
3:59
daha karmaşık ve takvimler 20. yüzyılı
4:02
gösterdiğinde işler ilginçleşmeye
4:04
başladı. Gerçek dünya verileri bu kağıt
4:07
üzerindeki şık teorilerle pek de
4:09
uyuşmuyordu. Ekonomi dünyası hiç
4:11
beklemediği bazı sürprizlerle yüzleşmek
4:13
üzereydi. İşte bu noktada Hexure Ohlin
4:17
teorisi ortaya çıktı. Aslında çok ama
4:19
çok mantıklı bir fikirdi. Diyordu ki bir
4:22
ülkede ne bolsa o ülke onu yoğun olarak
4:25
kullanan ürünleri satar. Yani bir ülkede
4:27
çok fazla işçi mi var? O zaman tişört
4:30
gibi bol işçilik gerektiren ürünler
4:33
satar. E peki sermayesi yani parası,
4:36
makinesi, fabrikası mı çok? O zaman da
4:39
araba gibi sermaye gerektiren şeyler
4:41
satar. Kulağa gayet makul geliyor değil
4:43
mi? Herkes tamam dedi. Ticaretin sırrını
4:46
sonunda çözdük. İşte tam da hikayemizin
4:49
kırılma anı burası. Peki bu kadar
4:51
kusursuz ve mantıklı görünen teori
4:54
alınıp dünyanın en büyük ekonomisine
4:56
yani Amerika Birleşik Devletleri'ne
4:58
uygulandığında ne oldu dersiniz? Sonuç
5:02
tam bir fiyaskoydu. Ekonomist Vasili
5:04
Leonif bir de baktık ki dünyanın en
5:07
zengin sermayesi en bol ülkesi olan ABD
5:10
teorinin tam tersini yapıyor. Sermaye
5:13
yoğun değil emek yoğun ürünler ihraç
5:15
ediyor. Bu keşif ekonomi dünyasına adeta
5:18
bir bomba gibi düştü ve tarihe Leontif
5:21
paradoksu olarak geçti. Herkesin aklı
5:24
karışmıştı. Peki bu kafa karışıklığı
5:26
nasıl çözüldü? Aslında çok şık bir
5:29
fikirle dediler ki belki de sorun bizim
5:32
emek kelimesini çok basite
5:33
indirgememizdir. Yani bir mühendisin
5:36
emeğiyle bir fabrika işçisinin emeği
5:38
aynı şey mi? Tabii ki değil. İşte
5:40
nitelikli iş gücü teorisi de tam olarak
5:42
bunu söyledi. Evet, ABD sermaye zengini
5:45
bir ülkeydi ama aynı zamanda nitelikli
5:48
emek yani eğitimli, yetenekli insan yani
5:51
beşeri sermaye açısından da çok zengindi
5:53
ve ihraç ettiği şey aslında tam da
5:55
buydu. nitelikli iş gücünün ürettiği
5:58
ürünler paradoks çözülmüştü. Sonra bir
6:01
başka modern teori daha geldi. O da dedi
6:03
ki, "Ürünler de tıpkı insanlar gibi
6:06
doğar, büyür ve yaşlanır. Raymond
6:08
Werner'ın bu ürün dönemleri hipotezine
6:10
göre yeni bir teknoloji ya da ürün önce
6:13
onu icat eden zengin ve gelişmiş ülkede
6:16
üretilir. Bu onun gençlik dönemi. Sonra
6:19
ürün olgunlaşıp üretimi standart hale
6:21
gelince maliyeti düşürmek için daha ucuz
6:24
iş gücünün olduğu gelişmekte olan
6:25
ülkelere taşınır. Yani emekli olur. Bu
6:28
teori üretimin dünyada neden sürekli el
6:31
değiştirdiğini çok güzel açıklıyor.
6:33
Tamam, teoriler harika. Peki ama gerçek
6:35
hayatta bu milyarlarca dolarlık ticareti
6:38
kim yönetiyor? Kuralları kim koyuyor?
6:40
İşte şimdi küresel ticaretin hakemlerine
6:42
yani bu işi düzenleyen kurumlara bir
6:44
bakalım. Her şey Dünya Savaşı'nın
6:47
yıkımından sonra GAT denen bir
6:49
anlaşmayla başladı. Ana fikir şuydu.
6:51
Ülkeler arasındaki duvarları yani
6:53
ticaret engellerini indirelim. Ama bir
6:55
sektörü korumak istiyorsanız da gizli
6:58
kapaklı yasaklar yerine herkesin
6:59
görebileceği şeffaf gümrük vergileri
7:01
koyun. Sonra 1995'te oyun değişti ve
7:05
Gat'ın yerini çok daha güçlü bir kurum
7:07
aldı. Dünya Ticaret Örgütü yani DTÖ. DTÖ
7:11
artık daha keskin kurallar koyuyordu.
7:13
Mesela bir devletin kendi ihracatçısını
7:16
kayırıp haksız rekabet yaratacak
7:18
teşvikler vermesini kesin bir dille
7:20
yasakladı. Tabii bu sistemin bir de
7:23
finansal bacağı var. IMF yani
7:25
uluslararası Parafonu. IMF'yi şöyle
7:28
düşünebilirsiniz. Küresel ekonominin
7:30
acil durum ekibi ya da finansal
7:32
itfaiyesi. Bir ülke ekonomik olarak dara
7:35
düştüğünde, borçlarını ödeyemez hale
7:37
geldiğinde IMF devreye giriyor ve o
7:40
ülkeye mali destek sağlayarak sistemin
7:42
çökmesini engelliyor. Bu küresel
7:45
finansal mimarinin bir paraçası olmak
7:47
için Türkiye'de çok beklemedi. IMF'in
7:50
kurulmasından sadece birkaç yıl sonra
7:52
1947 yılında üye oldu. Ve geldik son
7:56
bölüme. Şimdi de modern ticaretin ne
7:58
kadar ilginç hatta bazen tuhaf hale
8:01
geldiğini gösteren birkaç farklı
8:03
mekanizmaya ve olguya bakalım. Mesela
8:06
leasing yani finansal kiralama. Bu ne
8:08
demek? Şöyle ki bir şirketin yurt
8:10
dışından çok pahalı bir makineyi satın
8:12
alacak parası yok diyelim. Onun yerine
8:14
mülkiyeti başka bir şirkette kalacak
8:16
şekilde o makineyi kiralayarak
8:18
kullanabiliyor. Bu özellikle büyük
8:20
yatırımları çok daha kolay hale getiren
8:22
ve ticareti hızlandıran acayip pratik
8:24
bir yöntem. Bir de bağlı ticaret var.
8:28
Buna modern zamanların takası da
8:30
diyebiliriz. Yani ortada pek para
8:33
dönmüyor. Mesela bir ülke diğerine
8:35
sattığı otobüsler karşılığında para
8:38
yerine o ülkeden fındık almayı kabul
8:40
ediyor. Yani yaptığınız bir ihracat sizi
8:44
zorunlu olarak bir ithalat yapmaya
8:46
bağlıyor. Ve son olarak belki de en
8:49
paradoksal olanı Hollanda hastalığı.
8:51
İsmi garip gelebilir ama aslında bu
8:54
başınıza gelen çok iyi bir şeyin nasıl
8:56
felakete dönüşebileceğinin hikayesi.
8:58
Şöyle oluyor. Bir ülke diyelim ki petrol
9:00
ya da doğalgaz gibi müthiş bir doğal
9:02
kaynak buluyor. Ülkeye döviz akmaya
9:04
başlıyor. Yerel para birimi aşırı
9:06
değerleniyor. Harika bir haber gibi
9:08
duruyor değil mi? İşte tam da değil.
9:10
Çünkü o aşırı değerli para birimi
9:12
yüzünden ülkenin ürettiği diğer her şey
9:15
yani fabrikalarda üretilen mallar yurt
9:17
dışındaki alıcılar için inanılmaz pahalı
9:20
hale geliyor. Sonuç ihracat duruyor,
9:22
sanayi çöküyor. Yani bazen talih kuşu
9:25
aslında bir akbaba olabiliyor. Evet.
9:28
Merkantilistlerin o saf altın
9:30
sevdasından yola çıktık. Ricardo'nun
9:32
akıl dolu teorilerinden geçtik. Leon
9:34
Tief'in herkesi şaşırtan paradoksuna
9:36
tanık olduk ve günümüzün karmaşık
9:38
ticaret kurallarına kadar geldik.
9:40
Gördüğümüz gibi ülkeler neden ticaret
9:42
yapar sorusuna verdiğimiz cevaplar
9:44
sürekli değişiyor, sürekli evriliyor.
9:46
Peki tedarik zincirlerinin iyice
9:48
çetrefilleştiği, yapay zekanın her şeyi
9:50
altüst ettiği bu yeni çağda acaba bize
9:53
hangi yeni ekonomik paradokslar
9:54
bekliyor? Çözmemiz gereken bir sonraki
9:57
büyük bulmaca ne olacak? İşte bu
9:59
cevabını hep birlikte yaşayarak
10:01
göreceğimiz bir soru.
#Business & Industrial
#Finance
#Education