live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Bilgisayar Organizasyonu 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/02/26/bilgisayar-organizasyonu-2024-2025-vize-sorulari/
Bu kaynaklar, 2024-2025 akademik yılı Bilgisayar Organizasyonu dersi vize sınavı hazırlık notlarını ve örnek sorularını kapsamlı bir şekilde sunmaktadır. Metinlerde donanım mimarisi, mantık devreleri ve veri iletimi gibi temel konular derinlemesine ele alınarak işlemci bileşenlerinin görevleri açıklanmaktadır. Özellikle ikili sayı sistemleri, hata tespiti için kullanılan eşlik biti ve sistem senkronizasyonunu sağlayan saat sinyali gibi teknik detaylar üzerinde durulmaktadır. Ayrıca, mantık kapıları ve Boolean cebri gibi fiziksel yapı taşlarının yanı sıra yazılımın donanımla nasıl etkileşime girdiği de örnek sorularla pekiştirilmektedir. Sonuç olarak bu içerik, bir bilgisayar sisteminin hem fiziksel hem de mantıksal çalışma prensiplerini öğretmeyi amaçlayan bir eğitim rehberi niteliğindedir.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Şu her gün kullandığımız, elimizden
0:02
düşürmediğimiz makineler var ya
0:04
içlerinde tam olarak neler dönüyor hiç
0:06
düşündünüz mü? Hadi gelin bir
0:08
bilgisayarın nasıl düşündüğünü şöyle bir
0:11
mercek altına alalım. Her şey aslında
0:14
küçücük bir hareketle başlıyor. Yani siz
0:17
klavyede bir tuşa bastığınız an var ya
0:19
işte o an saniyenin belki de milyonda
0:22
birinde inanılmaz karmaşık bir olaylar
0:24
zinciri başlıyor. Gelin o zincirin ilk
0:27
halkasına bir bakalım. Şimdi birisiyle
0:29
anlaşmak için ne lazım? Aynı dili
0:32
konuşmak değil mi? İşte bilgisayarı
0:34
anlamak için de önce onun dilini, o
0:37
gizli alfabesini çözmemiz lazım. Ve size
0:40
söyleyeyim bu dil bizimkilere hiç
0:42
benzemiyor. Bizim dünyamızda her şey
0:45
onluk sistem üzerine kurulu. Neden? E
0:47
çünkü 10 parmağımız var. Gayet mantıklı.
0:49
Ama bilgisayarların dünyası o kadar
0:52
basit ki sadece iki seçenek var.
0:54
Devrede. Elektrik var mı yok mu? varsa 1
0:57
yoksa 0 bitti. İşte bu var ya da yok
1:01
sistemine ikili sistem yani bineri
1:03
diyoruz. Şu an izlediğiniz bu görüntü,
1:06
duyduğunuz ses, yazdığınız mesajlar
1:08
aslında hepsi en dipte milyonlarca hatta
1:12
milyarlarca 0 ve 1den oluşuyor. Bütün
1:15
dijital dünyanın alfabesi bu iki
1:17
rakamdan ibaret. İnanılmaz değil mi?
1:19
Tabii bu dilinde kendine göre kuralları
1:22
var. Mesela bir sayının pozitif mi
1:24
negatif mi olduğunu nasıl anlıyorlar?
1:26
Çok basit. O 1ler ve 0lardan oluşan
1:29
dizinin en başına bakıyor. Eğer en
1:32
baştaki rakam 1 ise diyor ki tamam bu
1:34
sayı negatif. Bu kadar net. Bu kadar
1:37
keskin kurallar üzerine kurulu her şey.
1:39
İyi de tamam her şey 1 ve 0ırlardan
1:42
oluşuyor da bu anlamsız rakam dizilerini
1:44
kim alıp bizim anladığımız şeylere
1:45
çeviriyor? İşte burada sahneye
1:48
operasyonun asıl beyni çıkıyor. Merkezi
1:50
işlem birimi. Yani hepimizin bildiği
1:52
adıyla CPU. Peki bir işlemciye hızlı ya
1:56
da yavaş dememizi sağlayan şey ne?
1:58
Aslında olay iki kilit parçada bitiyor.
2:01
Biri her şeye komuta eden, neyin ne
2:03
zaman yapılacağını söyleyen bir
2:05
yönetici. Diğeri de o emirleri alıp
2:08
bütün angarya işi, bütün hesaplamaları
2:10
yapan işçi. İşte bu ikili bilgisayarın
2:13
performansının tam merkezinde yer
2:15
alıyor. İşte o yönetici yani kontrol
2:18
birimi. Buradaki benzetme çok iyiyim.
2:20
Tam bir orkestra şefi gibi düşünün.
2:23
Elinde baton. herkese talinat
2:25
yağdırıyor. Sen şunu yap, sen veriyi
2:27
şuradan al, sen bekle diyor ama dikkat
2:29
edin kendisi hiçbir enstrüman çalmıyor.
2:32
Yani veriye dokunmuyor. Sadece emri
2:35
veriyor, işi dağıtıyor. Eğer kontrol
2:38
birimi şefse aritmetik mantık birimi de
2:40
sahnedeki bütün müzisyenlerdir. Yani
2:43
asıl işi yapan, ter döken kısım burası.
2:46
toplama, çıkarma, şu şundan büyük mü
2:49
gibi bütün mantıksal ve matematiksel
2:51
operasyonlar hepsi Alu'nun elinden
2:53
çıkıyor. Kısacası şef komutu veriyor. Bu
2:56
işçi de tıkır tıkır yapıyor. Ama bir
2:59
saniye milyonlarca hatta milyarlarca
3:02
transistörden bahsediyoruz. Bütün bu
3:04
parçalar nasıl oluyor da birbirine
3:06
çarpmadan tam bir uyum içinde mükemmel
3:08
bir zamanlamayla çalışıyor? Yani bu
3:11
devasa orkestranın ritmini kim tutuyor?
3:14
Cevap: Saat sinyali. Adı üstünde bu
3:17
sinyal sistemin kalp atışı, metronomu
3:20
gibi durmadan tık tık tık diye bir
3:23
sinyal gönderiyor ve sistemdeki her
3:26
parça her bir tık sesinde bir sonraki
3:28
görevini yapıyor. Bu ritim olmasa tam
3:31
bir kaos olurdu. Herkes kendi kafasına
3:34
göre hareket ederdi. Tamam, büyük resmi
3:37
gördük. CPU, saat sinyali. Şimdi
3:40
mikroskobu alıp en derine, en temel
3:43
parçaya inelim. Yani bir bilgisayarın
3:45
evet ya da hayır dediği o en küçük o en
3:48
temel karar anına. Yani bir düşünün
3:52
cansız bir silikon parçası. Yani temelde
3:54
kumdan yapılmış bir şey. Nasıl oluyor? O
3:56
da mantıklı bir karar verebiliyor. Bu
3:59
gerçekten de bütün bu teknolojinin
4:00
temelindeki en büyülü soru. İşte o
4:04
büyünün adı mantık kapısı. Bunlar
4:06
aslında transistör dediğimiz milyonlarca
4:08
minicik elektronik anahtardan oluşuyor.
4:11
Dijital dünyadaki her bir tuğla, her bir
4:13
yapı taşı bu kapılardır. O karar
4:16
dediğimiz şey de aslında elektriğin bu
4:18
kapılardan geçip geçmemesinden ibaret.
4:21
Ve sakın bu kararların rastgele olduğunu
4:23
düşünmeyin. Her şey asla değişmeyen katı
4:26
matematiksel kurallara dayanıyor. Adı da
4:29
boolian cebri. Mesela şu örnek çok
4:31
temel. Bir şey aynı anda hem doğru hem
4:34
de yanlış olabilir mi? Olamaz. İşte x ve
4:38
x'in tersinin sonucunun her zaman 0 yani
4:41
yanlış olması da bu anlama geliyor. Bu
4:43
bir yorum değil. Bir doğa kanunu gibi.
4:46
Bilgisayarlar da işte bu sarsılmaz
4:48
mantık üzerine inşa edilmiştir. Peki en
4:51
küçük mantık kapısından koskoca CPU'ya
4:53
kadar makinenin içini anladık ama bu
4:56
kapalı kutu bizimle yani dış dünyayla
4:59
nasıl konuşuyor? Ve daha da önemlisi bu
5:01
iletişim sırasında verilerin
5:03
bozulmadığından nasıl emin oluyor? E bu
5:06
kısmı hepimiz biliyoruz aslında.
5:07
Klavyeyle, fareyle komut veriyoruz. Yani
5:10
veri girişi yapıyoruz. Monitörde,
5:12
hoparlörde de sonucu alıyoruz. Yani
5:14
çıkış oluyor. Ama burada genelde
5:16
karıştırılan bir şey var. Bu parçaları
5:19
içeride birbirine bağlayan o veri yolu
5:21
yani baz bir giriş çıkış cihazı
5:23
değildir. O sistemin içindeki veri
5:25
otobanıdır. Tüm trafiği o yönetir. Şimdi
5:29
asıl kritik soruya gelelim. Saniyede
5:31
milyarlarca 1 ve 0ın o veri otobanında
5:34
vızır vızır aktığını düşünün. Ya o
5:36
bitlerden sadece bir tanesi bile küçücük
5:39
bir elektrik paraziti yüzünden birken 0
5:42
olursa bütün program çökebilir. Peki
5:45
sistem bu kadar hassas bir veriyi nasıl
5:47
koruyor? Bunun için aslında şaşırtıcı
5:50
derecede basit ama zekice bir yöntem
5:52
var. Eşlik biti. Bakın şimdi olay şöyle
5:55
işliyor. Diyelim ki göndereceğimiz veri
5:57
1 1 0. Önce içindeki 1leri sayıyor. Kaç
6:02
tane var? 3. Yani tek sayı. Sistem diyor
6:04
ki benim kuralım 1'lerin sayısını çift
6:06
yapmak. O zaman ne yapıyor? Verinin
6:08
sonuna bir tane daha 1 ekliyor. Böylece
6:11
toplamda 4 tane yani çift sayıda 1
6:13
oluyor ve veriyi 1 001 olarak yola
6:17
çıkarıyor. İşte o sona eklenen fazladan
6:21
bit eşlik biti yani parity bit deniyor.
6:23
Peki ne işe yarıyor? Alıcı taraf veriyi
6:26
aldığında hemen birileri sayıyor. Eğer
6:29
sayı tek çıkarsa hah diyor bu veri yolda
6:31
bozulmuş ve göndericiden veriyi tekrar
6:34
istiyor. Ama bakın burası çok önemli. Bu
6:37
yöntem hatayı sadece tespit ediyor. Yani
6:40
bir sorun var diyor ama sorunun nerede
6:42
olduğunu bulup düzeltemiyor. Yine de hiç
6:45
yoktan iyidir değil mi? Ve işte geldik
6:47
başa. En başta sorduğumuz o soru.
6:50
Klavyedeki tek bir tuşa basınca ne olur?
6:53
İşte olan bu. O basit hareket 1lere ve
6:55
sıfırlara dönüşüyor. CPU'nun şefi emir
6:58
veriyor, işçisi hesaplıyor. Saat sinyali
7:01
metronomuyla her şey aynı anda hareket
7:03
ediyor ve en derinde mantık kapıları
7:06
milyarlarca kez evet ya da hayır diyor.
7:09
Hepsi bu temel kurallar zincirini takip
7:11
ediyor. Peki madem bu kadar basit, bu
7:14
kadar mekanik kuralları anladık, o zaman
7:16
şu soru akla geliyor. Sadece evet ve
7:19
hayır diyebilen bu basit yapı taşları
7:22
nasıl oluyor da bir araya gelip öğrenen,
7:24
düşünen hatta resim çizen günümüzün
7:26
yapay zekasını yaratabiliyor? İşte bu da
7:29
bambaşka bir sohbetin konusu.
#Education