live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Hidrografya 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/02/15/hidrografya-2024-2025-vize-sorulari/
Bu metin, 2024-2025 akademik yılı Hidrografya vize sınavı kapsamında hazırlanan kapsamlı bir çalışma ve soru setini içermektedir. Kaynaklar; su döngüsü, akarsu dinamikleri, yeraltı suları ve havza morfometrisi gibi temel hidrolojik kavramları bilimsel bir dille açıklamaktadır. Ayrıca, evapotranspirasyon hesaplamaları ve uzaktan algılama yöntemleri gibi modern tekniklerin su kaynakları yönetimindeki önemine değinilmektedir. Metin boyunca, tatlı su rezervlerinin dağılımı ve insan faaliyetlerinin sızma süreçleri üzerindeki etkileri gibi kritik çevresel verilere vurgu yapılmaktadır. Son bölümde yer alan sorular ise teorik bilgilerin pratik analizler ve sayısal hesaplamalar yoluyla pekiştirilmesini sağlamaktadır.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Hepimiz suyu biliyoruz, değil
0:02
mi? İçiyoruz, kullanıyoruz. Hayatımızın
0:04
tam merkezinde. Peki ya su hakkında
0:06
bildiğimizi sandığımız şeyler aslında
0:08
pek de doğru değilse işte bu bölümde
0:11
hidrografyanın yani su biliminin
0:13
derinliklerine dalıyoruz ve en yaygın
0:15
efsaneleri bir bir yıkıyoruz. Hazırsanız
0:18
suyla ilgili gerçeklerle yüzleşmeye
0:20
başlayalım. Şimdi gelin en baştan
0:22
başlayalım. Dünyanın suyu hakkında en
0:25
sık yaptığımız hata ne olabilir? Bir
0:28
düşünün bu sorunun cevabı var ya o
0:31
bildiğimiz mavi gezegen imajını biraz
0:33
sarsacak türden. Hani o her yer su
0:36
bolluk var sanıyoruz ya işte o algı
0:38
birazdan değişebilir. Evet konuya en
0:41
tepeden yani küresel su mitlerinden
0:43
giriyoruz. Şöyle bir büyük resme
0:45
bakalım. Gezegenin tamamına gerçekten ne
0:47
kadar suyumuz var? İşte o büyük resmin
0:50
ilk ve en çarpıcı gerçeği bu. Yalnızca
0:53
%3. Bu ne biliyor musunuz?
0:56
Gezegenimizdeki bütün suyun sadece %3'ü
0:59
tatlı su. Evet, yanlış duymadınız. O
1:02
devasa okyanusları falan saymazsak
1:04
elimizde kalan her şey ama her şey bu
1:07
minicik yüzdeye sığmak zorunda. Bu bile
1:10
tek başına suyun ne kadar kıymetli
1:12
olduğunu anlatmıyor mu zaten? Peki tamam
1:15
%3 dedik ama bu %3'lük tatlı su nerede?
1:18
İşte bu grafik işin rengini tamamen
1:20
değiştiriyor. Bakın bu tatlı suyun
1:22
neredeyse %70'i buzullarda yani donmuş
1:25
halde kilitli anlayacağınız. Geri
1:27
kalanında ezici bir çoğunluğu yer
1:29
altında. Yani bizim o gördüğümüz
1:31
kullandığımız nehirler, göller tüm
1:33
bunlar bu koca pastanın sadece %1.2'lik
1:36
yani ufacık bir dilimi. İnanılmaz değil
1:38
mi? Ve işte en büyük yanılgılardan biri
1:41
de tam olarak bu. Sınavlarda falan da
1:43
çok çıkar. Hani sanıyoruz ya tatlı suyun
1:46
büyük kısmı nehirlerde, göllerde. Hayır,
1:49
hiç de öyle değil. Gerçek şu ki bizim
1:52
gördüğümüz, dokunduğumuz o yüzey suları
1:55
toplam tatlı suyun %1.2'sinden
1:58
bile az. Yani neredeyse hiçbir şey. Peki
2:01
bu kadar az olan ve çoğu da ulaşılmaz
2:03
olan bu su gezegenimizde nasıl bir
2:05
yolculuk yapıyor? Hadi şimdi hepimizin
2:08
ilkokuldan beri bildiği o meşhur konuya
2:10
su döngüsüne gelelim. Ama bu sefer doğru
2:12
bilinen yanlışlara odaklanacağız. En
2:15
temelden yani kimyasından başlayalım.
2:18
Kulağa çok basit geliyor biliyorum ama
2:20
inanın bu hata yapılıyor. Suyun formülü
2:22
HO2 değil H2O'dur. 2 hidrojen, bir
2:26
oksijen. Bu temel bilgi suyun doğadaki
2:28
tüm hareketlerini anlamak için kilit
2:30
nokta. Yani işin alfabesi bu. İşte bir
2:33
başka karışıklık. Su döngüsü ile
2:35
denüasyon yani aşınma aynı şey mi?
2:39
Kesinlikle değil. Şöyle düşünün. Su
2:41
döngüsü suyun yolculuğudur. Buharlaşır,
2:44
bulut olur, yağmur olur. Bu kadar.
2:46
Aşınma isa suyun bu yolculuk sırasında
2:48
yaptığı bir iş. Yani su toprağı,
2:51
kayaları aşındırır. Su aşınmanın
2:54
failidir. Ama aşınma eylemi su
2:56
döngüsünün bir parçası değildir. Arada
2:58
ince ama çok önemli bir fark var. Peki
3:01
bilim insanları bir bölgedeki suyu nasıl
3:03
hesaplıyor? Aslında basit bir bütçe
3:05
gibi. Girenler eksi çıkanlar eşittir
3:07
kasıda kalan. Yani yağışla giren su eksi
3:10
buharlaşmayla ve akışla çıkan su eşittir
3:13
toprakta depolanan suyun değişimi.
3:15
Tutulma gibi hani yaprakların üzerinde
3:17
kalan su gibi detaylar var tabii ki ama
3:19
bunlar ana denkleminin parçası değil.
3:21
Daha çok küçük kalemler. Ana denklem bu.
3:23
Dört parametre üzerine kurulu. Her şey
3:25
bir denge aslında. Şimdi o göremediğimiz
3:28
sulardan yani buzullardan ve yeraltından
3:31
hepimizin gördüğü kenarında oturduğu
3:33
sulara gelelim. Akarsular. Bakalım bu
3:35
akan suların ne gibi sırları varmış? Bir
3:38
nehir nereden doğar? Kaynağından deriz.
3:40
Doğru. Ama kaynak kelimesinin teknik bir
3:43
anlamı var. Kaynak yeraltı suyunun pıt
3:45
diye yeryüzüne çıktığı o ilk noktadır.
3:48
İşte o noktadan sonra akmaya başlayan
3:50
suya biz akarsu nehir dere diyoruz. Yani
3:53
kaynak başlangıç noktası. Akarsu ise
3:56
yolculuğun kendisi. Havza morfometrisi.
4:00
Ne kadar teknik bir isim değil mi?
4:01
kulağa korkutucu geliyor ama aslında çok
4:04
basit bir fikir bu. Bir nehir havzasının
4:06
geometrisini ölçmek demek. Yani alanı ne
4:09
kadar, uzunluğu ne, eğimi nasıl? Tıpkı
4:12
bir doktorun sizin ölçülerinize bakıp
4:14
sağlığınız hakkında yorum yapması gibi
4:16
hidrologlarda bir havzanın bu vücut
4:18
ölçülerine bakarak mesela bir sel anında
4:21
nasıl davranacağını tahmin edebilir.
4:23
Peki neden sel olur? Aslında bunun
4:25
arkasında çok basit bir mantık var. Adı
4:27
da hortun yüzeysel akışı. Toprağı bir
4:29
sünger gibi hayal edin. Eğer siz bu
4:32
süngeri emebileceği hızdan daha hızlı su
4:34
dökerseniz ne olur? Tabii ki su emilmez.
4:36
Üzerinden akıp gider. İşte sel dediğimiz
4:38
şey de tam olarak bu. Yağmur toprağın
4:41
emme kapasitesini aştığı anda yüzeyden
4:43
akmaya başlar. Olay bu kadar basit.
4:46
Yüzeyden biraz ayrılalım ve
4:47
ayaklarımızın altındaki o gizli dünyaya,
4:50
yeraltı sularına inelim. Unutmayın en
4:52
başta ne demiştik? Erişilebilir tatlı
4:54
suyun en büyük deposu tam olarak burada.
4:57
Peki bu görünmez dünya nasıl çalışıyor?
5:00
Yeraltı suyu deyince akla gelen en büyük
5:02
mitlerden biri de su tablasının sabit
5:05
değişmez bir seviye olduğudur. Hayır
5:07
asla. Su tablası canlı bir organizma
5:09
gibidir. Yağmur yağdında seviyesi
5:11
yükselir. Kuraklıkta ya da biz kuyularla
5:14
suyu çektiğimizde alçalır. Yani sürekli
5:16
nefes alıp veren dinamik bir sınırdır o.
5:19
Peki bu su tablası dediğimiz şeyin
5:21
seviyesi nasıl hesaplanır? Aslında
5:24
matematiği çok kolay. Diyelim ki
5:26
durduğunuz yerin denizden yüksekliği
5:28
yani rakımı 120 metre. Bir kuyu açtınız
5:31
ve tam 15 metre aşağıda suya denk
5:33
geldiniz. O zaman ne yapıyoruz? 120'den
5:36
15'i çıkarıyoruz. Cevap 105 met. İşte
5:39
yeraltı suyunun o anki seviyesi bu. Bu
5:41
kadar basit. Peki yağmur suyunun toprağa
5:44
sızmasını ne etkiliyor? Doğada toprak,
5:47
eğim, yağmurun şiddeti gibi faktörler
5:49
var. Ama işin içine bir de biz giriyoruz
5:52
şehirleşmeyle. Toprağın üzerini betonla,
5:54
asfaltla kapladığımızda ne yapıyoruz
5:56
biliyor musunuz? O doğal süngerin
5:58
üzerini su geçirmez bir naylonla
6:00
kaplıyoruz resmen. E su sızamayınca ne
6:02
oluyor? Hem yeraltı suları beslenemiyor
6:05
hem de o su yüzeyde birikip sele neden
6:07
oluyor. İyi ama tüm bu devasa
6:10
sistemleri, bütün gezegeni nasıl takip
6:12
ediyoruz? İşte son bölümde vites
6:15
yükseltiyoruz ve bakış açımızı tamamen
6:17
değiştiriyoruz. Yeryüzünden yüzlerce
6:20
kilometre yukarı uzaya çıkıyoruz.
6:23
Bakalım modern teknoloji yani uydular
6:25
bize su hakkında neler söylüyor? Sık
6:28
sorulan bir soru. Buharlaşma için bitki
6:30
örtüsü şart mı? Cevap hayır değil. Bu da
6:33
bir yanılgı. Bakın buharlaşmanın fiziği
6:35
basit. Üç şey lazım. Enerji yani mesela
6:38
güneş, suyun kendisi ve doymamış bir
6:41
atmosfer. Bu kadar. Bitkiler ne yapıyor?
6:44
Onlar da terleme yoluyla buharlaşmaya
6:45
katılıyor. Evet. Ama bir okyanustan ya
6:48
da çıplak ıslak bir topraktan da bal
6:50
gibi buharlaşma olur. Yani bitkiler
6:52
sürece yardımcı olur ama olmazsa olmaz
6:54
değillerdir. Peki bütün gezegendeki
6:57
buharlaşmayı nasıl ölçeriz? Tek tek
6:59
gidip ölçemeyeceğimize göre işte burada
7:01
devreye uydular ve gle gibi akıllı
7:03
modeller giriyor. Bu sistemler uzaydan
7:05
dünyaya bakıp yüzeyin sıcaklığı, nemi
7:07
gibi verileri topluyor ve bu verileri
7:09
kullanarak nerelerde ne kadar suyun
7:11
buharlaştığını size harita olarak
7:13
sunabiliyor. Bu özellikle iklimi anlamak
7:15
için inanılmaz güçlü bir teknoloji.
7:17
Uzaydan çekilmiş bir fotoğrafa
7:19
baktığınızı düşünün. Her yer beyaz.
7:21
Hangisi bulut, hangisi kar? ayırt etmek
7:24
gerçekten zor olabilir. İşte bilim
7:26
insanlarının bunun için geliştirdiği
7:28
süper bir numara var. NDSI. Bu uyduların
7:32
taktığı özel bir gözlük gibi
7:33
düşünebilirsiniz. Bu gözlük sayesinde
7:36
kar ve bulutu birbirinden şak diye
7:38
ayırabiliyorlar. Peki nasıl oluyor bu
7:40
iş? Bütün sır ışığın farklı renklerinde,
7:43
daha doğrusu dalga boylarında gizli. Kar
7:46
ve bulut ışığı farklı yansıtıyor. Mesela
7:49
kar yeşil ışığı çok parlak yansıtırken
7:51
bizim göremediğimiz kısa dalga kızıl
7:53
ötesi ışığı neredeyse hiç yansıtmıyor.
7:55
Yani o renkte karanlık görünüyor. Uydu
7:58
bu iki göründü arasındaki devasa farkı
8:00
gördüğü anda tamam bu kesinlikle kar
8:03
bulut değil. diyor. Yüzlerce kilometre
8:05
yukarıdan bunu yapabilmek gerçekten
8:07
müthiş bir şey. Ve bütün bu
8:09
anlattıklarımız en başta konuştuğumuz o
8:11
sızma, yüzey akışı, şehirleşme hepsi
8:14
bizi tek bir can alıcı soruya getiriyor.
8:16
Biz toprağın yani o doğal süngerin
8:19
üzerini betonla kaplamaya devam edersek
8:21
dünyanın su içme yeteneğini elinden
8:23
alırsak bir sonraki büyük sağanak yağmur
8:26
nereye gidecek? Bu sorunun cevabı
8:28
aslında hepimizi çok yakından
8:30
ilgilendiriyor ve şehirlerimizin
8:32
geleceğini şekillendiriyor. Düşünmeye
8:34
değer. Vakit ayırdığınız için
8:35
teşekkürler.
8:38
y