live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Klimatoloji (Basınç-Rüzgâr-Nem) 2024-2025 Final Soruları,
Auzef Coğrfya Lisans Sınav Soruları
https://lolonolo.com/2026/03/15/klimatoloji-basinc-ruzgar-nem-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Şöyle bir düşünelim. Hepimiz bir
0:01
fırtınanın o gücünü, o heybetini
0:03
hissetmişizdir, değil mi? Peki işte o
0:06
çok tanıdık fırtınadan yola çıkıp şöyle
0:09
bir geri çekilsek ve hava durumumuzu
0:11
hatta iklimimizi şekillendiren o devasa
0:13
kuvvetleri görmeye çalışsak. Gelin hep
0:16
birlikte bu yolculuğa çıkalım ve resmin
0:17
tamamına bakalım. Peki yol haritamız ne
0:20
olacak? Şöyle önce bir fırtınanın içine
0:23
gireceğiz. Anatomisini çıkaracağız.
0:25
Oradan çıkıp yağmurun o bitmek bilmeyen
0:27
yolculuğuna eşlik edeceğiz. Sonra daha
0:29
da büyüteceğiz ölçeyi. Dünyanın o dev
0:32
rüzgar motoruna bakacağız ve en sonunda
0:35
kaçınılmaz olarak hepimizi doğrudan
0:37
ilgilendiren o büyük soruya geleceğiz.
0:39
İklimimiz nasıl değişiyor? Hazırsanız
0:42
hemen başlayalım. Hemen ilk duamızla
0:44
başlayalım. Gök gürültülü fırtınanın
0:46
anatomisi. Meteorologların değişiyle bir
0:49
orajın gücünün tam kalbine ineceğiz.
0:52
Peki o fırtına bulutunun içinde o gri
0:54
kütlenin arkasında tam olarak ne oluyor?
0:57
Yani o duyduğumuz gök gürültüsü,
0:59
gördüğümüz şimşekler, başımızdan aşağı
1:01
boşalan o yağmur, bütün bunlar nasıl
1:03
oluşuyor? Hangi güçler bir araya geliyor
1:05
da böyle bir gösteri ortaya çıkıyor?
1:07
İşte işin sırlı bu oraj tanımında gizli.
1:10
Bir oraş yani gök gürültülü fırtına
1:13
aslında atmosferdeki bir kararsızlığın
1:15
ve yüksek enerjinin bir ürünü. Düşünün
1:17
ki atmosferin dengesi bozuluyor. İşte
1:20
tam da bu yüzden bu fırtınaları soğuk
1:22
kış günlerinde pek görmeyiz de o
1:24
bunaltıcı enerjinin tavan yaptığı yaz
1:26
aylarında sık sık yaşarız. Şimşeğin
1:29
fiziğine gelince olay aslında devasa bir
1:32
denge arayışı. Doğa zıt yükler
1:34
arasındaki dengesizliği sevmiyor ve
1:37
şimşekle bunu düzeltiyor. İşte bakın,
1:39
buluttan yere, buluttan buluta şimşek
1:42
çakabilir. Ama aynı pozitif yüke sahip
1:44
iki yer arasında diyelim ki yer artıdan
1:47
yer artıya bir şimşek çakması mümkün
1:49
değil. Neden? Çünkü dengeleyecek bir
1:52
zıtlık yok. Fiziksel olarak imkansız.
1:55
Tamam, fırtınanın kalbinden çıktık.
1:58
Şimdi gelin kamerayı biraz geri çekelim
2:00
ve daha temel bir şeye, yağmurun
2:02
kendisine odaklanalım. Dağların
2:04
zirvelerinden sabah ayazındaki o sise
2:07
kadar bu su damlalarının yolculuğu nasıl
2:09
başlıyor ve belki daha da önemlisi bu
2:12
yolculuğu ne durdurabilir? Yani soru
2:15
basit. Yağmur nasıl doğar ve bu süreci
2:18
ne durdurabilir? Atmosferde hangi
2:20
koşullar bir araya gelince yağmur yağar?
2:22
Hangi koşullar birleşince gökyüzü mas
2:24
mavi kalır? İşte şimdi bunun cevabını
2:27
arayacağız. İşte size harika bir örnek.
2:29
Orografik yağış. Hiç merak ettiniz mi
2:32
nasıl oluyor da bir dağın bir yamacı
2:34
yemyeşilken hemen arka tarafı kupkuru
2:36
kalabiliyor. İşte cevap bu. Her şey o
2:39
dağların heybetine ve havanın onlara
2:41
çarpıp yükselmek zorunda kalmasına
2:43
bağlı. Süreç aslında çok basit. Bakın
2:45
nemli hava geliyor. Yatay bir şekilde
2:47
ilerliyor. Karşısına bir dağ çıkıyor ve
2:49
o dağı aşmak için mecburen yükseliyor.
2:52
Yükselen hava ne olur? soğur. Soğuyan
2:54
hava içindeki nemi tutamaz ve bulutlara
2:57
sonra da yağmura dönüşür. İşte bu yüzden
2:59
dağın rüzgarı karşılayan yamacı her
3:02
zaman daha yeşil, daha bereketlidir.
3:04
Peki yağmuru ne durdurur demiştik? İşte
3:07
size en büyük engellerden biri sıcaklık
3:09
tersermesi. Kulağa teknik gelebilir ama
3:12
mantığı basit. Düşünün ki normalde
3:14
yukarı çıktıkça soğuması gereken havanın
3:17
bir katmanı altındakinden daha sıcak. Bu
3:19
sıcak hava katmanı adeta görünmez bir
3:22
kapak gibi alttaki soğuk havanın
3:24
yükselmesini engelliyor. Yükselme
3:26
olmayınca ne olmaz? Tabii ki yağmur
3:29
olmaz. Atmosferi resmen kilitliyor. Ve
3:32
hazır sudan bahsetmişken sıkça yapılan
3:34
bir hatayı düzeltelim. Yağış nedir?
3:36
Yağmur, kar, dolu yani yoğuşup yoken
3:39
yeryüzüne düşen su buharı. Peki ya sis?
3:42
Sis bir yağış değildir. Neden mi? Çünkü
3:44
sis aslında yere kadar inmiş bir
3:46
buluttur. içinden geçtiğiniz o şey
3:49
gökyüzünden düşmüyor. Zaten orada
3:51
yeryüzüyle temas halinde asılı duruyor.
3:54
Şimdiye kadar hep yerel olaylara baktık.
3:57
Fırtına, yağmur ama şimdi kemerlerinizi
4:00
bağlayın. Çünkü ölçeyi tamamen
4:02
değişitiyoruz. Gezegen seviyesine
4:04
çıkıyoruz. Göreceksiniz ki yaşadığımız o
4:06
tekil hava olayları aslında dünyanın
4:09
devasa hiç durmayan rüzgar motorunun
4:12
sadece minicik birer parçası. Bakın şu
4:15
söze. Genel atmosfer sirkülasyonunun
4:17
temel nedeni aşırı ısınan ekvator aşırı
4:20
soğuyan kutuplara ısı taşıyarak dünya
4:22
üzerindeki sıcaklık dağılımını
4:24
dengelemektir. Yani bütün o
4:26
fırtınaların, rüzgarların arkasındaki
4:27
ana fikir ne biliyor musunuz? Denge.
4:30
Gezegenimiz ekvatorda biriken o fazla
4:32
ısıyı alıp kutuplardaki o dondurucu
4:34
soğuğa taşıyarak kendini serinletmeye
4:36
çalışıyor. Kısacası D bir klima sistemi
4:39
gibi. İşte bu dev motorun en önemli
4:41
parçalarından biriyle tanışın. Siklon.
4:44
Siklon bir alçak basınç sistemi demek.
4:46
Yani hava orada yükseliyor. Peki bir
4:48
yerde hava yükselirse ne olur? Etraftaki
4:50
hava o boşluğu doldurmak için merkeze
4:52
doğru hücum eder. Tıpkı bir elektrikli
4:54
süpürge gibi her şeyi merkezine çeker.
4:57
Özellikleri ne peki bu siklonun? Basınç
4:59
düşük, hava hareketi yukarı doğru yani
5:02
yükselici. Rüzgar çevreden merkeze doğru
5:04
esiyor. Ve en önemlisi dünyanın dönüşü
5:07
işin içine girince bu hareket dümdüz
5:09
olmuyor. O meşhur spiral yani burgaç
5:12
şeklini alıyor. İşte bütün bu parçalar
5:14
birleşince siklon ortaya çıkıyor. Ve bu
5:17
küresel sistemde öyle bir yer var ki
5:20
adeta bir savaş alanı. İşte burası polar
5:23
cephe. Yaklaşık 60 derece enlemlerinde
5:26
orta enlemlerden gelen o ılıman, sıcak
5:28
havayla kutuplardan gelen buz gibi soğuk
5:30
havanın karşılaştığı, sürekli çarpıştığı
5:33
dinamik bir hat. Atmosferin en
5:35
hareketli, en çalkantılı yerlerinden
5:38
biri. Fırtınadan başladık, gezegenin
5:40
tamamını dolaştık. Şimdi son ve belki de
5:43
en önemli adıma geldik. Bu devasa
5:46
birbiriyle bağlantılı sistemin kendisine
5:49
ne olduğuna, nasıl değiştiğine
5:50
bakacağız. Peki bu su döngüsündeki
5:53
değişimlerin o bir bakıyorsunuz
5:55
kuraklık, bir bakıyorsunuz ani seller
5:57
gibi aşırı uçların arkasında ne var?
6:00
Bilimsel araştırmalar bu konuda çok net
6:02
konuşuyor. Ana neden insan
6:04
faaliyetlerinin yol açtığı iklim
6:06
değişikliği. Mesela gelin somut verilere
6:09
bakalım. UNDP raporları ve iklim
6:11
modelleri ne diyor? Özellikle bizim de
6:14
içinde bulunduğumuz Akdeniz havzasında
6:16
yağış eğilimleri hiç de iç açıcı değil.
6:18
Gördüğünüz gibi Batı Türkiye'de kış
6:20
yağışları tüm Akdeniz havzasında ve
6:23
Güney Avrupa'da belirgin bir azalma
6:25
eğilimi gösteriyor. Veriler bunu
6:27
söylüyor. Hatta bakın bu uyarıyı bir
6:30
alıntıyla daha da netleştirelim. İklim
6:32
modellemeleri diyor ki Akdeniz havzası
6:34
iklim değişikliğinden en olumsuz
6:36
etkilenecek ve yağış miktarında belirgin
6:39
bir azalma yaşayacak sıcak noktalar
6:41
arasında. Yani burası değişimin en sert
6:44
hissedileceği, deyim yerinde ise en
6:46
riskli bölgelerden biri. bir sıcak nokta
6:49
olarak tanımlanıyor ve tüm bu
6:50
anlattıklarımız bizi son bir soruyla
6:52
başa bırakıyor. Akdeniz giderek daha
6:55
kurak bir geleceğe doğru ilerlerken bunu
6:57
suyumuz, soframıza gelen gıdamız,
6:59
kısacası tüm yaşam tarzımız üzerindeki
7:01
uzun vadeli kalıcı etkisi ne olacak?
7:03
İşte üzerinde düşünmemiz gereken asıl
7:05
soru bu.