live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Anadolu Demir Çağı Devletleri Tarihi 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/03/02/anadolu-demir-cagi-devletleri-tarihi-2024-2025-vize-sorulari/
Bu kaynaklar, Anadolu Demir Çağı’nın en önemli siyasi güçleri olan Urartu Krallığı ve Geç Hitit devletlerinin tarihsel, kültürel ve mimari yapılarını inceleyen bir eğitim materyalidir. Metinlerde Urartuların Van merkezli egemenliği, ileri düzeydeki su mühendisliği çalışmaları ve Hurrice ile olan dilsel bağları detaylı bir şekilde ele alınmaktadır. Aynı zamanda Hitit İmparatorluğu sonrası güneyde kurulan Karkamış, Melid ve Kummuh gibi şehir devletlerinin sınırları, yazıtları ve komşu medeniyetlerle olan etkileşimlerine odaklanılmaktadır. Arkeolojik buluntular üzerinden Meherkapı Yazıtı ve Pazarcık Steli gibi önemli belgelerin tarihsel önemi vurgulanarak dönemin dini ve idari yapısı açıklanmaktadır. Son olarak, bu devletlerin ölü gömme gelenekleri olan kremasyon ve yeraltı oda mezarları gibi antropolojik kavramlar vize soruları eşliğinde sunulmaktadır.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Hadi gelin zaman
0:01
makinesini atlayıp binlerce yıl geriye
0:03
gidelim. Rotamız Demir Çağ Anadolusu.
0:05
Büyük bir imparatorluk yıkılmış ve onun
0:07
küllerinden yepyeni gizemli krallıklar
0:09
doğmuş. İşte biz o dünyaya gidiyoruz.
0:12
Her şey aslında şu soruyla başlıyor. Bir
0:15
imparatorluk çökünce ne olur? Düşünün
0:17
koskoca Hitit İmparatorluğu tarihten
0:20
silinmiş ve arkasında devasa bir boşluk.
0:23
Peki bu boşluğu kim doldurdu? Bu gücü
0:26
kim ele geçirdi? İşte şimdi birlikte
0:28
bunu keşfedeceğiz. Şimdi Hititlerin
0:31
çöküşünden sonra Demir çağında sahneye
0:34
iki büyük oyuncu çıkıyor. Bunlar
0:37
Hititlerin mirasçıları ama
0:39
birbirlerinden o kadar farklılar ki biri
0:42
kuzeyde diğeri güneyde adeta iki ayrı
0:45
dünya kurmuşlar. İşte o iki dünyayı
0:48
görüyorsunuz. Bir yanda tek ve güçlü bir
0:50
krallık olan Urartu, diğer yanda irili
0:53
ufaklı şehir devletlerinden oluşan
0:55
geçitler. Peki neden böyle? Neden biri
0:58
tek parça diğeri paramparça? Cevap
1:00
aslında coğrafyada ve tabii ki
1:02
siyasette. Kuzeydeki Urartu Sarp
1:04
dağların arasında sıkışmış ve sürekli
1:07
Asur gibi güçlü bir düşmanın tehdidi
1:09
altında. Bu yüzden tek yumruk olmak
1:11
zorundaydılar. Ama güneydeki geç
1:13
Hititler onlar daha verimli topraklarda
1:15
önemli ticaret yollarının üzerinde. Bu
1:18
da hem zenginlik getirmiş hem de bitmek
1:20
bilmeyen bir rekabet. Herkes kendi
1:22
krallığının peşinde. Tamam o zaman önce
1:25
kuzeye gidelim. İlk durağımız dağların
1:27
efendisi Urartu Krallığı. Bakalım bu
1:30
zorlu coğrafya onları nasıl bu kadar
1:32
güçlü ve organize bir halka dönüştürmüş.
1:35
Şöyle bir hayal edin. Uçsuz bucaksız Van
1:37
gölüne bakan neredeyse gökyüzüne uzanan
1:40
sarp kayalıklar ve işte o kayalıkların
1:42
tepesine oyulmuş zaptedilmesi imkansız
1:45
bir kale şehir. Tuşba yani bugünkü Van
1:49
kalesi. Burası Urartu'nun kalbiydi. Hem
1:52
siyasi hem de dini merkezleri. İlginçtir
1:55
onların adını tarihe ilk yazanlar da
1:57
kendileri değil ezeli rakipleri olan
1:59
Asurlular olmuş. Urartu devletini
2:02
anlamak için önce tanrılarını anlamak
2:04
lazım. Ve o tanrıların en tepesinde tek
2:06
bir isim var. Haldi. Kendisi bir savaş
2:09
tanrısı. Yani krallar her zaferi ona
2:11
adıyor, her seferi onun adıyla çıkıyor.
2:14
Haldi krallığın adeta ilahi
2:16
garantörüydü. Şimdi Urartuların ne kadar
2:18
düzenli ve sistemli bir halk olduğunu
2:20
gösteren inanılmaz bir kanıta geldik.
2:23
Mehir kapı yazıtı. Bu bildiğiniz kayaya
2:26
oyulmuş ilahi bir muhasebe defteri. Şaka
2:29
yapmıyorum. Tam 79 tanrının listesi ve
2:32
hangi tanrıya hangi gün kaç tane hayvan
2:35
kurban edileceği hepsi tek yazılmış. Bu
2:38
size o devletin ne kadar merkeziyetçi ve
2:41
her şeyi nasıl kayıt altına aldığını
2:43
gösteren müthiş bir detay. Ama
2:45
Urartuların asıl inanılmaz mirası belki
2:48
de tanrılara adadıkları kurbanlar değil
2:50
insanlara bıraktıkları eserler.
2:52
Özellikle de mühendislik alanında
2:54
yaptıkları resmen akıl almaz. Çünkü
2:57
onlar o zorlu coğrafyada suya hükmetmeyi
2:59
başarmışlardı. Ve işte kanıtı. Bakın bu
3:03
bir şaka değil. Kral Minoa'nın
3:05
yaptırdığı sulama kanalı yaklaşık 2800
3:08
yıl sonra hala çalışıyor. Kral Rusa'nın
3:11
yaptırdığı baraj 2700 yıl sonra hala su
3:14
tutuyor. Düşünebiliyor musunuz?
3:16
Neredeyse 3.000 yıl önce yapılan
3:18
mühendislik harikaları bugün bile şu an
3:21
biz konuşurken bile Van ovasına can
3:23
veriyor. Bu gerçekten de zamana meydan
3:26
okumak demek. Peki Urartular ölüme nasıl
3:28
bakıyordu? Onların en tipik özelliği
3:31
aile mezarları ama öyle bildiğimiz gibi
3:33
değil. Kayaların içine oyulmuş çok odalı
3:36
adeta birer yeraltı evi gibi mezarlar
3:38
yapıyorlardı. Buralar tüm aile için
3:41
tasarlanmış ebedi konutlardı. Nesiller
3:43
boyunca aynı mezara gömülüyorlardı. Yani
3:46
bu mezarlar onlar için öteki dünyadaki
3:48
evleriydi bir nevi. Kuzeydeki bu tek
3:50
parça organize krallığı aklımızda
3:52
tutalım ve şimdi tam tersi bir dünyaya
3:55
güneye inelim. Bizi burada bir mozaik
3:58
karşılıyor. Tek bir güç yok. Onun yerine
4:01
birbiriyle sürekli didişen, rekabet eden
4:04
irili ufaklı krallıklar yani şehir
4:07
devletleri var. Bu mozaik dediğimiz şey
4:09
işte bu. Bakın her biri ayrı bir
4:12
krallık. Bugün Türkiye Suriye sınırında
4:14
kalan görkemli Karkamış, Malatya'daki
4:17
Arslantepe'de merkezi olan Melit,
4:19
başkenti Atatürk Barajının suları
4:21
altında kalan Adıyaman'daki Kummu hatta
4:24
Orta Anadolu'da Friglerle komşu olan
4:26
Tabal her biri kendi bölgesinin kralı,
4:29
kendi bölgesinin efendisiydi. Ve bazen
4:32
binlerce yıl sonra bu kralların sesini
4:35
duyabiliyoruz. Mesela Asetivatas diyor
4:39
ki: "Ben Asetivatas halkıma barış ve
4:42
refah getirdim. Kendi kalesine
4:45
Karatepe'ye başarılarını öve öve anlatan
4:47
bir yazıt diktirmiş. Ama bir şey yapmış
4:50
ki bu onu tarihte ölümsüz kılmış. Yazıtı
4:53
iki dilde yazdırmış. Luigi ve Fenikeci.
4:57
Ve bunu yaparak farkında bile olmadan
4:59
bize kayıp bir dilin şifresini hediye
5:01
etmiş. Peki bu kadar çok krallık olunca
5:04
ne oluyor? Sınır kavgaları. Birinin
5:06
toprağı nerede bitiyor, diğerininkinin
5:08
nerede başlıyor? İşte bunu da yine
5:10
taşlardan öğreniyoruz. Mesela pazarcık
5:13
steli. Bu taş aslında bir sınır taşı.
5:16
Gurgun ve Kumuho adında iki komşu
5:18
krallık arasındaki sınırı belirlemek
5:20
için dikilmiş. Yani bu taş bize diyor ki
5:22
burası gurgum ötesi kumuhu. Bu kadar
5:25
basit ve net. Peki tamam Urartuları
5:28
gördük. Geç Hititleri gördük. Ama bütün
5:31
bunları nereden biliyoruz? Arkeologlar
5:33
bu taşları, bu killeri nasıl
5:34
konuşturuyor? Gelin şimdi işin biraz da
5:37
mutfağına girelim. Bazı kilit kavramlara
5:39
bakalım. Sıkça duyacağınız bir terim
5:41
var. Kremasyon. Yani ölülerin yakılması.
5:45
Bu sadece bir gömme adeti değil. Bir
5:47
arkeolog için bu çok daha fazlası. Bir
5:51
halkın ölülerini yakıp yakmadığı,
5:53
onların öteki dünya inancını, kültürel
5:55
kimliğini, kimlerle akraba, kimlerle
5:58
düşman olduğunu anlamak için müthiş bir
6:00
ipucu. Yapbozun önemli bir parçası. Yani
6:04
bir de şu var. Bir tepeyi kazıp
6:06
harabeler buldunuz. Çok güzel. Peki
6:08
orasının adı neydi? İşte bu soru
6:10
arkeolojideki en kritik sorulardan biri.
6:13
Buna lokalizasyon diyoruz. Yani yer
6:15
tespiti. Ve Hitit dönemi için bunun tek
6:18
bir yolu var. Çivi yazılı tablet.
6:20
bulmak. Çünkü tableti bulduğunuz an
6:22
orası artık isimsiz bir harabe olmaktan
6:24
çıkıp tarihi metinlerde geçen gerçek bir
6:27
şehre dönüşüyor. Bütün arşiviyle, bütün
6:30
geçmişiyle canlanıyor. İşte bu yüzden
6:32
arkeologlar için bir tablet inanın bana
6:35
bir sandık dolusu altından çok daha
6:37
kıymetlidir. Hani az önce Kral Assa
6:40
Tivatas'tan bahsetmiştik ya. İşte onun o
6:42
iki dilli yazıtı o kelimenin tam
6:45
anlamıyla Anadolu'nun Rosetta taşıdır.
6:47
Nasıl ki Rosetta taşı sayesinde Mısır
6:49
hieroglifleri çözüldü. İşte
6:51
Karatepe'deki bu yazıt sayesinde de
6:53
Louis hieroglifleri çözüldü. Fenikece
6:55
biliniyordu. Oradan Lola çıkarak
6:57
Louic'yi de okumayı başardılar. Yani tek
6:59
bir taş bize unutulmuş bir dilin ve
7:01
koskoca bir medeniyetin kapılarını
7:03
sonuna kadar açtı. Peki toparlayacak
7:05
olursak Hititlerin bu iki mirasçısı
7:08
Urartular ve Geç Hititler bize ne
7:10
bıraktı? Birincisi zamana meydan okuyan
7:13
mühendislik harikaları. İkincisi her
7:16
biri farklı bir renk olan şehir
7:17
devletlerinden kalan zengin bir sanat
7:20
moziği ve belki de en önemlisi bize
7:23
kendi hikayelerini anlattıkları o taşlar
7:25
ve kil tabletler. Yani onların mirası
7:29
sadece taştan topraktan ibaret değil
7:31
aynı zamanda çözülmeyi bekleyen dev bir
7:33
bulmaca. Ve bu yolculuk biterken akılda
7:36
tek bir soru kalıyor. Taş ve kile
7:39
oyulmuş bu fısıltılar acaba bize daha
7:41
neler anlatacak? Çünkü toprağın altı
7:44
hala sırlarla dolu ve Anadolu'nun bu
7:47
kayıp krallıkları hikayelerini anlatmaya
7:49
daha yeni başlıyor. Kim bilir sırada
7:52
hangi sırları keşfedeceğiz?