live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Kelama Giriş 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/03/05/kelama-giris-2023-2024-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün sizlerle İslam
0:02
Düşünce tarihinin entelektüel omurgası
0:05
diyebileceğimiz bir alana dalıyoruz.
0:07
Kelam ilme yani İslami skolastik teoloji
0:11
geleneğine şöyle bir yakından bakacağız.
0:14
Gelin işe bu can alıcı soruyla
0:16
başlayalım. Çünkü kelam öyle sakin bir
0:18
ortamda felsefi bir meraktan doğmadı.
0:21
Tam da bu sorunun işaret ettiği gibi
0:23
gerçek bir krizin, büyük bir kaosun tam
0:26
ortasında doğdu. Peki bugünkü yol
0:28
haritamız nasıl olacak? Önce her şeyi
0:31
başlatan o büyük inanç krizine
0:33
bakacağız. Ardından İslam düşüncesindeki
0:36
ilk büyük tartışmayı ve bu tartışmaları
0:39
bir sanata dönüştüren kelamı
0:41
inceleyeceğiz. Kelamın tarihsel
0:43
dönemlerinde kısa bir gezintiye
0:45
çıktıktan sonra irade ve kader gibi
0:47
devasa bir konuya odaklanacağız ve en
0:50
sonunda tüm bu yüzlerce yıllık
0:52
tartışmaların bugün bizim için neden
0:54
hala önemli olduğunu konuşacağız.
0:57
Hazırsanız başlayalım. Şunu en baştan
0:59
söylemek lazım. Kelam bir kütüphanenin
1:02
sessizliğinde ya da bir fil dişi kulede
1:04
doğmadı. Tam tersine toplumu kökünden
1:07
sarsan büyük çalkantıların ortasında
1:10
acil cevaplar bulma zorunluluğundan
1:12
doğdu. Düşünsenize dört halife
1:14
dönemindesiniz. Cemel ve Sıffin gibi
1:17
Müslümanların birbirine karşı savaştığı
1:19
kanlı iç savaşlar yaşanıyor. Kardeşin
1:22
kardeşe kılıç çektiği bir atmosfer var.
1:25
Böyle bir ortamda, siyasi bölünmelerin
1:27
ötesinde insanların zihnini kemiren çok
1:30
daha derin bir soru vardı. Peki ama kim
1:33
gerçekten mümin? İmancın sınırları
1:36
nerede başlar, nerede biter? İşte bu
1:38
siyasi kaos İslam düşünce tarihinin
1:41
belki de ilk büyük teolojik fay hattını
1:43
oluşturdu ve bu çatlaktan yepyeni
1:46
düşünce ekolleri filizlenmeye başladı.
1:48
Tartışmanın fitilini ateşleyen soru
1:51
buydu. Mürteki bir kebire meselesi. Yani
1:54
büyük bir günah işleyen bir insanın
1:56
durumu ne olacak? Bu soruya verilecek
1:58
cevap o kişinin sadece öbür dünyadaki
2:00
yerini değil bu dünyadaki statüsünü,
2:03
canını ve malını bile etkiliyordu. Yani
2:06
son derece hayati bir soruydu. Ve bu
2:08
yakıcı soruya üç ana kamptan üç farklı
2:11
cevap geldi. Hariciler en keskin, en net
2:14
tavrı sergiledi. Onlara göre
2:16
eylemleriniz inancınızın kanıtıdır.
2:18
Büyük bir günah işlediysen artık mümin
2:21
değilsin. Dinden çıktın. Mürceye ise tam
2:23
tersi bir noktadaydı. Onlar, "Biz bu
2:26
dünyada kimsenin kalbini yarıp akamayız.
2:28
Yargıyı Allah'a bıralım." dediler. Yani
2:30
imanı eylemlerden ayrı bir kategori
2:32
olarak gördüler. Bir de mutezile vardı.
2:35
Onlar el menzile beynel menzileteyn
2:38
diyerek yani iki konum arasında bir
2:40
konum teziyle çok ilginç bir orta yol
2:42
önerdiler. Dediler ki büyük günah
2:44
işleyen kişi ne tam mümindir ne de tam
2:47
kafirdir. İkisinin arasında Arafta bir
2:49
yerdedir. Gördünüz mü? Tek bir soru ama
2:52
birbirinden ne kadar farklı, ne kadar
2:53
temelden ayrışan yollara açılıyor.
2:56
Elbette bu kadar önemli soruları
2:58
duygusal tepkilerle veya sloganlarla
3:00
cevaplayamazdınız.
3:02
bir sistem, bir metodoloji yani bir
3:04
tartışma sanatı gerekiyordu. İşte bu
3:06
ihtiyaçtan yepyeni bir disiplin doğdu.
3:10
İşte bu disiplinin adı kelam oldu.
3:12
Kelamın yaptığı en devrimci şey şuydu.
3:15
İnancı savunurken sadece ayet ve hadis
3:18
gibi nakli delillere yani kutsal
3:20
metinlere dayanmakla kalmadı. Aynı
3:22
zamanda aklı, mantığı ve rasyonel
3:25
argümanları da en az onlar kadar güçlü
3:27
bir araç olarak devreye soktu. Aslında
3:30
kelama verilen diğer isimlere
3:32
baktığımızda ne kadar temel bir işle
3:34
uğraştığını hemen anlıyoruz. Mesela
3:36
usulü din denmiş. Yani dinin temelleri.
3:40
Bu şu demek. Kelam ağacın yapraklarıyla,
3:42
dallarıyla değil doğrudan kökleriyle
3:45
ilgilenir. Ebu Hanife'nin kullandığı
3:47
fıkhı ekber yani en büyük fıkıhf tabiri
3:50
de muhteşem bir vurgu yapar. Sanki der
3:52
ki, "İbadetlerin nasıl yapılacağı gibi
3:55
pratik konulardan önce o ibadetlerin
3:57
üzerine kurulduğu inancın kendisini
3:59
anlamak en büyük anlayıştır." Tabii
4:02
kelam ortaya çıktığı gibi donup kalmadı.
4:05
O da canlı bir organizma gibi yüzyıllar
4:07
içinde büyüdü, değişti, evrildi ve
4:10
farklı aşamalardan geçti. Kelamın
4:12
tarihsel yolculuğunu kabaca dört ana
4:15
durağa ayırabiliriz. Her şeyin temelinin
4:17
atıldığı mütekaddimun yani öncüler
4:19
dönemi. Sonra sahneye bir dev çıkıyor.
4:22
Gazali. Gazali Aristoteles mantığını
4:25
kelam metodolojisinin merkezine
4:27
yerleştirerek adeta oyunu yeniden
4:29
kuruyor. Bu hamle kelamı çok daha
4:32
felsefi ve sistematik bir hale getiren
4:35
müteahhirun yani sonrakiler dönemini
4:37
başlatıyor ve nihayet 19. yüzyıla
4:40
geldiğimizde modernizmin meydan
4:42
okumalarına İslami bir entelektüel cevap
4:45
arayan yeni ilmi kelam akımıyla yeniden
4:48
bir canlanma yaşanıyor. Yeri gelmişken
4:50
çok yaygın bir hatayı da düzeltelim.
4:53
Bazen denir ki Gazali mantık ilminin
4:55
kelam için gerekli olduğunu görmüş ama
4:58
kendisi bu alanda pek eser vermemiştir.
5:00
Bu kesinlikle doğru bir bilgi değil.
5:03
Gazali sadece mantığın gerekliliğini
5:05
savunmakla kalmadı. Bizzat oturup mantık
5:07
üzerine kitaplar yazdı. Yani bu yeni
5:10
metodolojinin nasıl kullanılacağını hem
5:12
teoride savundu hem de pratikte bizzat
5:14
gösterdi. Şimdi de kelamın en çetin, en
5:18
zorlu ve zamana en çok meydan okuyan
5:20
tartışma alanlarından birine insanın
5:22
kaderi ve özgür iradesi meselesine
5:24
geçelim. İnsan eylemlerinde ne kadar
5:28
özgür? Yaptıklarımız önceden mi
5:30
belirlendi yoksa her şeye biz mi karar
5:33
veriyoruz? İşte bu devasa soruları
5:36
sistematik bir tartışma olarak ilk kez
5:39
Mabet Al Cuhheyni'nin gündeme getirdiği
5:41
kabul edilir ve onun yaktığı o küçük
5:44
kıvılcım asırlarca sürecek dev bir
5:46
tartışma ateşine dönüştü. Bu tartışmada
5:49
üç ana pozisyon belirginleşti. Spektrum
5:52
bir ucunda cebir anlayışı var. Onlara
5:54
göre insan rüzgarda savrulan bir yaprak
5:57
gibidir. Hiçbir özgür iradesi yoktur.
6:00
Diğer uçta tefiz görüşü yer alıyor. Bu
6:02
görüşe göre Allah iradeyi tamamen insana
6:05
devretmiştir ve insan eylemlerinin tek
6:07
yaratıcısıdır. Ehli sünnet
6:09
kelamcılarının geliştirdiği kesp teorisi
6:12
ise bu ikisinin arasında çok zekice bir
6:14
denge kurmaya çalışır. Der ki eylemi
6:17
yaratan Allah'tır. Ancak o eylemi
6:19
yapmayı seçen, onu kazanan ve
6:21
dolayısıyla sorumlu olan insanın
6:23
kendisidir. Peki tamam. yüzyıl önce
6:27
yapılmış bu teolojik tartışmaların bugün
6:29
bizim için ne anlamı var? Cevap Basit.
6:32
İslam düşüncesinin adeta DNA'sını,
6:34
genetik kodlarını anlamakta saklı. Tüm
6:37
bu farklı ekollerin doğuşunu tetikleyen
6:39
sebeplere baktığımızda aslında hiç de
6:41
yabancı olmadığımız dört ana motor
6:44
görüyoruz. Her şeyi başlatan siyasi
6:47
krizler, aynı kutsal metinlerin bambaşka
6:50
şekillerde yorumlanması, Yunan felsefesi
6:52
gibi farklı medeniyetlerle girilen
6:55
entelektüel etkileşim ve tabii ki
6:57
denklemden asla çıkaramayacağımız insan
7:00
faktörü. Bu dinamikler inanın bana 1400
7:03
yıldır pek de değişmedi. İşte bu yüzden
7:06
kelamı bilmek sadece eski bir disiplini
7:09
öğrenmekten çok daha fazlası. Bu
7:11
günümüzdeki birçok dini, kültürel ve
7:14
hatta siyasi tavrın arkasında yatan
7:16
mantığı yani 1400 yıllık bir medeniyetin
7:20
düşünsel kaynak kodunu deşifre etme
7:22
çabasıdır. Ve bu analizimizi sizi
7:25
düşünmeye davet eden bir soruyla
7:27
noktalayalım. Kelamın en temel meselesi
7:29
olan akıl ve inanç dengesini bir
7:31
düşündüğümüzde sizin kendi hayatınızda,
7:34
kendi inançlarınızda aklın yeri ve rolü
7:37
tam olarak nedir? İşte bu 1000 yıl önce
7:40
olduğu gibi bugün de cevaplanması
7:42
gereken en temel sorulardan biri.