live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Uygurlar 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/03/04/uygurlar-2024-2025-vize-sorulari/
Bu kaynaklar, Uygur Türklerinin kökenlerinden başlayarak siyasi ve kültürel dönüşümlerini kapsamlı bir şekilde ele alan akademik sınav sorularından oluşmaktadır. Metinlerde, Uygurların Maniheizm inancını benimseyerek yerleşik hayata geçiş süreçleri ve Bögü Kagan dönemindeki toplumsal değişimler temel tarihsel kırılmalar olarak vurgulanmaktadır. Talas Savaşı sonrasında bölgedeki güç dengelerinin nasıl değiştiği ve devletin Kırgızlar tarafından yıkılmasına yol açan olaylar detaylandırılmaktadır. Ayrıca, Karabalsagun Yazıtı gibi önemli yazılı belgeler ile Oğuz Kagan Destanı gibi mitolojik unsurların Türk tarihindeki yeri irdelenmektedir. Son olarak, devletin çöküşünden sonra Uygur boylarının farklı topluluklara katılarak kültürel miraslarını nasıl sürdürdükleri açıklanmaktadır.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Bozkır'ın ortasında bir savaşçı halk ve
0:02
sonra koskoca bir imparatorluk. Evet,
0:05
Uygurlardan bahsediyoruz. Gelin Orta
0:08
Asya tarihini şekillendiren bu inanılmaz
0:10
halkın destansı hikayesine şöyle bir
0:13
dalalım. Bir anlığını düşünün. Daha
0:16
ortada kendi devletiniz bile yok ama
0:18
gidip 100.000 kişilik devasa bir orduyu
0:21
darmadağan ediyorsunuz. İnanılmaz değil
0:23
mi? İşte tarih sahnesine tam da böyle
0:26
bir giriş yapıyorlar. Peki kimdi bu
0:28
korkusuz savaşçılar?
0:30
Cevap tabii ki Uygurlar ama o zamanlar
0:33
onlara herkes Uygur demiyordu. Çin
0:36
kaynakları onlardan yüksek arabalılar
0:39
yani Kaoçe diye bahsediyor. Neden mi? E
0:42
çünkü Bozkır'da o meşhur yüksek
0:44
tekerlekli arabalarıyla dolaşıyorlardı.
0:46
Bu isim de işte oradan kalma. Peki bu
0:49
yüksek arabalılar nasıl oldu da
0:51
Bozkır'ın hakimi bir imparatorluk haline
0:54
geldi? İşte hikayenin başlangıcına, o
0:56
büyük bağımsızlık mücadelesine
0:58
gidiyoruz. Şimdi her şeyin başında
1:01
Uygurlar aslında bağımsız değildi. 6.
1:04
yüzyılın ortalarında Bozkır'ın tek
1:06
hakimi vardı. Göktürk İmparatorluğu.
1:09
Uygurlar da bu devasa imparatorluğun bir
1:11
parçasıydı. Doğudakiler doğrudan Mukan
1:14
Kaan'a, batıdakiler de onun kardeşi
1:16
İstemiyabguy'ya bağlıydı. Yani bir nevi
1:19
tabi durumdaydılar. Ama tabii ki bu
1:21
böyle gitmeyecekti. İşte o yıl 627. Bu
1:25
tarih çok önemli. Pus adında bir liderin
1:27
önderliğinde öyle bir şey yapıyorlar ki
1:30
akıl alır gibi değil. Kendilerinden kat
1:32
be kat büyük tam 100.000 kişilik bir
1:34
Göktürk ordusunu resmen bozguna
1:36
uğratıyorlar. İşte bu zaferle birlikte
1:39
Uygurlar diye bir güç olduğunu bütün
1:41
Orta Asya'ya ilan ediyorlar. Bağımsızlık
1:44
meşalesi o gün yakılıyor ve o sağlam
1:47
temelin üzerine kısa sürede koskoca bir
1:50
imparatorluk inşa edildi. Şimdi gelin
1:53
Uygur Kaanlığın'ın zirve yaptığı o altın
1:55
çağa en büyük savaşçı liderlerinin
1:57
dönemine bir bakalım. Ve o liderin adı
2:00
Moyençor. Babası Kutluk Bilge Kürkağan
2:03
devleti kurmuştu ama onu gerçek bir
2:05
imparatorluk yapan hem askeri hem de
2:07
siyasi olarak zirveye taşıyan kişi işte
2:10
bu Moençordu. Onun dönemi kelimenin tam
2:13
anlamıyla bir fetihler çağıydı. Adamın
2:16
askeri yetenekleri gerçekten inanılmaz.
2:19
Kuzeyde en büyük rakipleri Kırgızları
2:21
dize getiriyor. Kendi içlerindeki Oğuz
2:23
isyanlarını bastırıyor. Ama asıl gövde
2:25
gösterisi Çin'de yaşanıyor. O dönem
2:28
Çin'de tank hanedanlığı devasa bir
2:30
isyanla Anluşan isyanıyla boğuşuyor.
2:33
Moyençor gidip onlara yardım ediyor ve
2:35
isyanı bastırıyor. Düşünsenize Çin'in iç
2:37
işlerine müdahale edebilecek kadar
2:39
güçlü. Artık bölgenin süper gücü
2:42
olduklarını herkese kanıtlamış
2:43
oluyorlar. Ama ilginç bir detay var. Bu
2:46
kadar genişlemeye rağmen güneye
2:48
Hindistan'a doğru hiç sefer
2:49
düzenlemiyorlar. Tabii bir imparatorluk
2:52
sadece kılıçla fetihle ayakta kalmaz.
2:55
Şimdi hikayede öyle bir yere geliyoruz
2:57
ki her şey değişiyor. Uygur tarihinin
3:01
belki de en keskin virajı onları sonsuza
3:03
dek değiştirecek o büyük kültürel
3:05
devrim. Bu devrimin arkasındaki isimse
3:08
Bögü Kağan. Bakın unvanı bile her şeyi
3:11
anlatıyor. Alim ve büyücü. Mençor gibi
3:14
bir savaşçı değil bu. Onun silahı kılıç
3:17
değil, fikirler. Peki her şey nasıl
3:20
başladı? Aslında yine bir Çin seferiyle.
3:23
Tibetliler Çin'e saldırınca Çin yine
3:26
yetişin diye Uygurlardan yardım istiyor.
3:29
Bögü Kaan ordusuyla Loyang şehrine
3:31
gidiyor ama orada kazandığı zaferden çok
3:34
daha büyük bir şeyle karşılaşıyor.
3:36
Hayatlarını kültürlerini kökünden
3:38
değiştirecek bir şeyle yeni bir din ve
3:41
bu karşılaşma her şeyi tepe taklak
3:44
ediyor. Böü Kaan Loyang'ta maniizmle
3:47
tanışıyor ve bu dini alıp ilkesine
3:49
getiriyor. Hatta devletin resmi dini
3:51
yapıyor. Bakın bu kararın sonuçları
3:53
inanılmaz. O savaşçı göçebe Uygurlar
3:56
gidiyor. Yerine yerleşik hayata geçen,
3:58
şehirler kuran, tarım ve ticaretle
4:00
uğraşan bambaşka bir toplum geliyor. Bu
4:02
gerçekten de bütün Türk tarihindeki en
4:05
keskin, en radikal dönüşümlerden
4:07
biridir. Bu devasa değişimin kanıtı
4:10
nerede derseniz işte burada Karabalsagun
4:13
yazıtı. Bu anıt bize bütün hikayeyi
4:15
anlatıyor ve daha da ilginci anıt tam üç
4:18
dilde yazılmış. Türkçe, Çince ve Soutça.
4:22
Sadece bu bile Uygurların artık ne kadar
4:24
kozmolit, ne kadar dünyaya açık bir
4:26
toplum olduğunun en net göstergesi. Ama
4:29
bilirsiniz tarihte hiçbir altın çağı
4:32
sonsuza kadar sürmez. Her yükselişin bir
4:34
de inişi vardır. Şimdi hikayenin biraz
4:37
daha karanlık sayfalarına geçiyoruz.
4:39
İmparatorluğu yavaş yavaş sona
4:41
yaklaştıran o ezeli rakipler sahneye
4:43
çıkıyor. İmparatorluğu zayıflatan
4:45
aslında iki temel sorun vardı. Birincisi
4:48
dış tehdit, kuzeydeki kırgızlar. Yenisey
4:51
civarında yaşayan bu halk, Çin
4:53
kaynaklarına göre mavi gözlü ve kumra
4:56
saçlı. Çok savaşçı bir halk. Hep bir
4:59
rekabet halindeler. İkincisi de iç
5:01
sorunlar. Uygurlar ağır vergiler koyunca
5:04
şato Türkleri gibi bazı boylar isyan
5:06
ediyor. Hatta gidip Uygurların düşmanı
5:09
Tibetlilerle anlaşıyorlar. Yani
5:12
anlayacağınız imparatorluk hem dışarıdan
5:14
hem de içeriden sıkıştırılıyordu
5:16
ve takvimler 840'ı gösterdiğinde
5:19
kaçınılmaz son geldi. O ezeli rakip
5:22
Kırgızlar büyük bir saldırıyla başkent
5:25
Karabal Sagun'u ele geçirip yerle bir
5:27
ettiler. Böylece yaklaşık bir asır süren
5:30
Uygur Kaanlı tarif sahnesinden silindi.
5:33
Peki imparatorluk yıkıldı. Her şey bitti
5:36
mi? Uygurlar yok mu oldu? Hayır tam
5:39
tersi. Hikaye aslında burada bitmiyor.
5:42
Bu çöküş Uygur mirasının farklı
5:44
coğrafyalarda bambaşka şekillerde devam
5:47
edeceği yeni bir dönemi başlattı.
5:49
Yıkılıştan sonra Uygurlar adeta üçe
5:52
bölündü. Büyük bir grup batıya göç etti.
5:54
oradaki karluklarla birleşti ve
5:56
gelecekte kurulacak olan ilk Müslüman
5:59
Türk devleti Karahanlıların kurucu
6:01
unsurlarından biri oldu. Başka bir grup
6:04
güneye, bugünkü Çin ve Tibet bölgelerine
6:06
indi. Geriye kalanlar ise onlar da
6:09
asırlar sonra sahneye çıkacak olan
6:11
Cengiz Han'ın Moğol İmparatorluğunda çok
6:14
önemli bir rol oynadılar. Moğolar
6:16
savaşçıydı ama devlet yönetimini yazıyı
6:19
bilmiyorlardı. İşte Uygurlar onlara
6:21
öğretmenlik yaptı. katip ve yönetici
6:23
olarak o yeni imparatorluğun adeta beyni
6:26
oldular. Yani özetle devletleri yıkılmış
6:29
olabilir ama Uygur medeniyeti yaşamaya
6:32
devam etti. Özellikle o meşhur tarım
6:34
havzasında kurdukları şehir kültürü ve
6:37
Moğol Sarayına taşıdıkları devlet
6:39
geleneği onların tarihteki en kalıcı
6:41
izleri oldu. İşte Uygurların hikayesi
6:44
bize tam da bunu düşündürüyor. Bir
6:46
imparatorluk yıkılabilir. Evet. Ama bir
6:49
halkın mirası, kültürü, bilgisi
6:51
gerçekten yok olur mu? Yoksa sadece
6:54
şekil değiştirip tıpkı Uygurlar gibi
6:56
başka imparatorlukların içinde yaşamaya
6:58
devam mı eder? Gerçekten de üzerine kafa
7:01
yormaya değer bir soru.