Up next in 10
Auzef Yunan Roma Mimarisi ve Sanatı 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/19/yunan-roma-mimarisi-ve-sanati-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Bugünkü incelememize hoş geldiniz.
0:02
Biliyor musunuz koca bir akademik
0:04
dönemin tarihsel birikimini bugün tek
0:06
bir seansa sığdıracağız. Antik dönemin o
0:08
kusursuz ideallerinin ve dünyayı
0:11
kökünden sarsan mühendislik
0:12
devrimlerinin etrafımızdaki dünyayı
0:15
aslında nasıl şekillendirdiğini hep
0:17
birlikte ortaya çıkaracağız. Öğrenecek
0:19
harika detaylar var. O yüzden enerjinizi
0:22
toplayın ve başlayalım. Önümüzde epey
0:24
yoğun ama bir o kadar da heyecan verici
0:26
bir yol haritası var. Erken İtalya'nın o
0:28
ilkel köklerinden yola çıkıp Roma'nın o
0:31
muazzam mühendislik devrimine, devasa
0:33
binaların nasıl birer propaganda
0:35
makinesine dönüştüğüne ve tabii ki tüm
0:37
bu kültürel fırtınanın Anadolu'daki
0:39
yankılarına şöyle bir uzanacağız. O
0:41
devasa göz kamaştırıcı mermer
0:44
tapınakları zihnimizde canlandırmak
0:46
kolay ama oralara gelmeden önce biraz
0:48
geriye bu büyüleyici dünyanın tarih
0:51
öncesi ve coğrafi köklerine gitmemiz
0:53
şart. Romo Cumhuriyeti falan daha ortada
0:56
bile yokken İtalya'nın Tunç çağına
0:58
Teramare kültürü damgasını vuruyordu.
1:01
Düşünsenize o dönemde hayatta kalmak
1:03
tamamen doğayla inatlaşmadan ona ayak
1:05
uydurmayı gerektiriyor. Sulak, bataklık
1:08
arazilerde yaşamak tam bir kabus
1:10
olabilir, değil mi? Ama bu insanlar
1:12
evlerini kazıkları üzerine inşa ederek
1:14
bu işi çözmüşler. Yani doğaya hükmetmek
1:17
yerine ona uyum sağlayan o ilk büyük
1:19
mühendislik zekası kıvılcımları aslında
1:21
tam olarak burada atılıyor. Hani hep
1:24
derler ya coğrafya kaderdir diye.
1:26
Kesinlikle öyle. İtalya'nın batı
1:28
kıyılarına, tren denizine doğru bir
1:30
bakın. O girintili çıkıntılı kıyılar
1:32
sadece manzarası güzel diye orada
1:34
durmuyor. O doğal koylar ileride dünyayı
1:36
yönetecek devasa bir ticaret
1:38
imparatorluğuun gemilerine mükemmel
1:41
korunaklı limanlar sağladı. Şehrin
1:43
konumu resmen bir coğrafi piyanguydu.
1:45
Peki ya mimari? İşler öyle bir anda
1:48
mükemmelleşmedi tabii. Dar ve oldukça
1:50
basit tasarımlı arkaik dönem
1:52
tapınaklarıyla başladılar. Sonra
1:55
milattan önce 5 ve 4. yüzyıllarda bir
1:57
şeyler değişti. Klasik dönemin o
2:00
efsanevi mutlak mükemmelliğine
2:02
ulaştılar. O meşhur altın oranı buldular
2:05
ve inanın bana bu şans eseri olan bir
2:07
şey değildi. Sanattaki bu estetik
2:09
saplantısının arkasında aslında çok
2:12
derin bir politik zihniyet yatıyor.
2:14
Autonomiya kavramı yani kendi yasalarını
2:16
yapma hakkı. Düşünün her bir Yunan şehir
2:19
devleti kendi kurallarını koymakta son
2:21
derece özgür ve bağımsızdı. İşte o özgür
2:24
ruh sanatta da kendine gösterdi.
2:27
İstediğin gibi düşünüyorsan en mükemmel,
2:29
en ideal olanı arama özgürlüğün de var
2:31
demektir. Yunan idealini tam anlamıyla
2:34
özetleyen şey bu. Mayroon'un ünlü
2:36
diskobolo heykelini gözünüzün önüne
2:38
getirin. Atletik bir hareket adeta
2:40
zamanın içinde dondurulmuş gibi. Ya da
2:42
Atina'daki o devasa Zeus Olympios
2:44
tapınağı. Yapılan her eser adeta evrenin
2:48
matematiksel şifresini, altın oranı
2:50
çözmek için atılmış bir adımdı.
2:52
Adamların estetik diye muazzam bir
2:54
takıntısı vardı. Şimdi işin renginin
2:56
değiştiği yere geliyoruz. Yunanlar
2:58
idealin ve saf estetiğin peşinde
3:00
koşarken hemen yanı başlarında yepyeni
3:03
bambaşka bir güç yükseliyordu ve onların
3:05
derdi güzellikten çok mutlak
3:08
işlevsellikti.
3:09
Buradaki kırılma noktası gerçekten
3:11
inanılmaz. Romalılar Yunan mimarisinin o
3:14
muazzam estetik dış cephesini aldılar ve
3:17
tamam bu çok güzel ama biz bunu
3:19
endüstriyel bir güce dönüştürelim
3:21
dediler. Sadece güzel duran bir tapınak
3:23
istemediler. Çalışsın, ayakta kalsın, su
3:26
taşısın ve devasa kitleleri barındırsın
3:29
istediler. Bu iki kültürü yan yana
3:31
koyduğunuzda fark tokat gibi çarpıyor.
3:34
Bir tarafta kusursuz formu yakalamayı
3:36
resmen saplantı haline getirmiş, saf
3:39
güzelliğin peşinde koşan bir Yunan
3:41
zihniyeti, diğer tarafta pratik
3:43
altyapılar kurmaya, devasa yükleri
3:45
taşıyacak binalar dikmeye ve koca bir
3:48
kentsel nüfusu yönetmeye kafayı takmış
3:50
sert bir Roma gerçekliği. Biri hayal
3:52
ediyor, diğeri ise harıl harıl inşa
3:54
ediyor. Ve bu Roma rüyasını, daha
3:57
doğrusu o bitmek bilmez altyapı
3:59
saplantısını gerçeğe dönüştüren gizli
4:02
silah neydi biliyor musunuz? Opusentium
4:05
yani bildiğimiz antik Roma betonu. Bu
4:08
öyle sıradan bir malzeme falan değil.
4:10
Kelimenin tam anlamıyla inşaat dünyasına
4:13
çağ atlatan yıkıcı bir buluş. Ağır
4:16
hantal taş blokların yerine alan bu harç
4:18
o kadar hafif ve o kadar dayanıklıydı ki
4:21
Romalılara aynı anda hem inanılmaz bir
4:23
hız hem de devasa bir ekonomi sağladı.
4:26
Bu mucizevi beton sayesinde Romalılar o
4:29
güne kadar hayal bile edilemeyen, fizik
4:31
kurallarına resmen meydan okuyan yapılar
4:34
diktiler. O devasa su kemerlerini,
4:36
aquadüktusları bir düşünün
4:38
kilometrelerce hatta bazen onlarca
4:40
kilometre ötedeki dağların buz gibi
4:42
temiz suyunu alıp hızla büyüyen,
4:44
kalabalıktan nefes alınamayan o şehir
4:47
merkezlerine taşıdılar. Bu sadece mimari
4:49
bir şov değil, yüz binlerce insanı
4:51
yaşatan saf bir hayatta kalma
4:53
mühendisliğiydi. Teknolojiyi çözüp
4:56
ellerindeki betonla kilimenin tam
4:58
anlamıyla her şeyi inşa edebilecek o
5:00
kudrete ulaştıklarında Romalıların
5:02
kafasında bir ampul yandı. Mimarinin
5:05
sadece barınmak için değil kitleleri
5:07
manipüle etmek ve politik gücü satmak
5:09
için harika bir silah olduğunu fark
5:11
ettiler. Kentsel planlamayı nasıl müthiş
5:14
bir psikolojik silaha dönüştürdüklerine
5:15
inanamazsınız. Mesela şu meşhur zafer
5:18
takları. Şehrin göbeğindeki o devasa
5:20
kemerler sadece güzel görünsün diye
5:22
yapılmadı. Altından her geçtiğinizde o
5:24
Muzaffer imparatorun ne kadar kudretli
5:26
olduğunu, sizinse onun karşısında ne
5:28
kadar küçük olduğunuzu iliklerinize
5:30
kadar hissetmeniz için tasarlandılar.
5:32
Bunlar antik çağın devasa taştan reklam
5:34
panolarıydı. Tiyatrolarsa halkın
5:37
toplanıp Roma'nın medeniyetine ve
5:38
zenginliğine hayran bırakıldığı devasa
5:40
sosyal arenalardı. Bu gücün gövde
5:43
gösterisini resmen her köşe başında
5:45
görüyoruz. Milattan önce 55'te dikilen
5:48
Roma'nın o ilk kalıcı tiyatrosu, Pompeus
5:51
tiyatrosunu düşünün ya da Roma'nın üçlü
5:53
tanrı kültünü tam kalbinden yansıtmak
5:56
üzere özel olarak kopyalanan Koza
5:58
tapınağını, imparatorluk o dini ve
6:01
kültürel hakimiyetini, harcın içine
6:03
taşları adeta nakış gibi işledikleri o
6:06
meşhur opus insertum kaplı taş
6:08
duvarlarla dört bir yana mühürlüyordu.
6:11
Ama propaganda dediğimiz şey sadece
6:13
binalarla sınırlı kalmadı. Romalılar işi
6:15
bir adım daha öteye taşıyıp otoriteyi ve
6:18
gücü mermere kazıma sanatında da
6:20
ustalaştılar. Heykel sanatı bu dönemde
6:22
kesinlikle yerinde saymıyor. Sürekli
6:24
evriliyor. Cumhuriyet döneminin o
6:26
kırışıklıkları bile saklamayan dürüst,
6:28
gerçekçi portreleriyle başlıyorlar.
6:30
Sonra imparatorluk dönemi geliyor ve
6:32
tahtaki hanedanlar işi el atıyor. Yülyo
6:34
Gladianlar, Flavianuslar derken her biri
6:37
kendi o kusursuz zirve stilini dikte
6:39
ediyor. 3. yüzyıldan itibarense
6:41
imparatorluk zayıfladıkça o görkemli
6:43
gerçekçilik yavaş yavaş geç antik
6:46
dönemin daha ruhani, daha şematik ve
6:48
spiritüel tarzına dönüşerek eriyip
6:50
gidiyor. Eğer imparatorluk
6:52
propagandasının köklerini anlamak için
6:54
beyninize kazımanız gereken tek bir
6:56
tarih varsa inanın bana o tarih milattan
6:58
önce 27'dir. Neden mi? Çünkü bu tarih
7:01
Roma İmparatorluğu'nun resmen kurulduğu
7:03
ve gücün o devasa makinede tek bir
7:06
adamın elinde toplandığı anı simgeler.
7:08
Ve tam da bu tarih Ağustos'un o meşhur
7:10
Primaporta heykeliyle birebir örtüşür.
7:13
Arkadaşlar bu eser gerçekten yüzyıllar
7:15
ötesinden gelen bir halkla ilişkiler
7:17
başyapıtı. İmparatorun ilahi, kusursuz
7:20
ve kesinlikle sorgulanamaz gücünü
7:22
kitlelerin zihnine kazıyan dört dörtlük
7:24
bir ideolojik şov. Mermerden uyulmuş bir
7:27
diktatörlük manifestosu diyebiliriz
7:28
buna. Fakat hikayenin tamamı sadece
7:31
yukarılardan saraydan ibaret değil.
7:33
Tabii devletin dikte ettiği o merkezi
7:36
saray sanatının karşısında bir de
7:38
sıradan halkın kendi yarattığı halk
7:41
sanatı var. Mesela lüzerrak
7:42
kabartmaları. Bu aslında çok hoş ve
7:45
insani bir detay. O devasa devlet
7:47
propaganda makinesine rağmen yerel halk
7:50
hala çıkıp benim de anlatacak bir
7:52
hikayem var." diye bilmiş. Kendi özgün,
7:54
samimi ifadelerini taşa kazımanın bir
7:57
yolunu hep bulmuşlar. Peki ya
7:59
imparatorluğun o uçsuz bucaksız
8:01
sınırlarında durum neydi? Roma'nın bu
8:04
ezici, yukarıdan inmeci kültürel
8:06
baskısına sınır boyları nasıl tepki
8:08
verdi? Gelin merceğimizi biraz da bizim
8:11
coğrafyaya, Anadolu'ya çevirelim.
8:13
Görünen o ki kültürel baskının bile
8:15
sökmediği yerler var. Anadolu halkı
8:18
burada muazzam bir direnç göstermiş.
8:20
Roma'nın o kanlı, şiddet dolu gladyatör
8:22
dövüşlerinin yapıldığı devasa
8:24
amfitiyatroları var ya işte Anadolu
8:26
insanı onlara adeta sırtını dönmüş. Biz
8:28
bunu almayalım demişler. Bunun yerine
8:31
kendi geleneksel fikirlerin ve sanatın
8:33
çarpıştığı Grek Roma tarzı o zarif
8:35
tiyatrolarına sıkı sıkıya sarılmışlar.
8:37
Bugün Anadolu'da devasa Roma
8:39
amfitiyatrolarının nispeten daha az
8:40
olmasının sebebi tam olarak bu sivil
8:42
direniştir. İncelememizin sonuna
8:44
gelirken zihninizde şu sorunun
8:46
yankılanmasını istiyorum. Düşünün. Antik
8:49
bir imparatorluk halkın beynini yıkamak,
8:52
algıyı yönetmek ve gücünü kitlelere
8:54
kabul ettirmek için betonu, mermeri ve o
8:57
devasa kemerleri birer psikolojik silah
8:59
gibi kullandı. Peki ya bugün bizim
9:02
modern dünyamızın zafer takları acaba
9:04
hangileri? Gücün o devasa mermer
9:06
sütünlerden, dijital algoritmaların,
9:08
camdan dev göklerenin içine taşındığı bu
9:10
çağda bize kim neyi içselleştirmeye
9:13
çalışıyor? Bunu kesinlikle bir düşünün
9:15
derim. Bu harika yolculukta bana
9:17
katıldığınız için çok teşekkürler. Bir
9:19
sonraki incelememizde görüşmek üzere.
#Jobs & Education