Up next in 10
Auzef Yaşlanma Teorileri ve Geriatrik Değerlendirme 2024 Bütünleme
https://lolonolo.com/2026/05/16/yaslanma-teorileri-ve-geriatrik-degerlendirme-2023-2024-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Hadi gelin şu konunun derinliklerine
0:01
birlikte inelim. Harika bir açıklayıcı
0:03
incelemeyle karşınızdayım bugün. Aslında
0:06
hepimizi bekleyen o kaçınılmaz ama bir o
0:09
kadar da büyüleyici süreci yani
0:11
yaşlanmayı ve geriyatrik değerlendirmeyi
0:13
konuşacağız. Bu sunumda yaşlanmanın arka
0:15
planındaki o inanılmaz bilimi ve
0:17
ilerleyen yaşlarda sağlığı nasıl doğru
0:19
bir şekilde koruyabileceğimizi çok net
0:21
adımlarla inceleyeceğiz. Bugün
0:23
gündemimiz oldukça yoğun. Konuya
0:25
mikroskopik düzeyden yani biyolojik
0:27
teorilerden bir giriş yapacağız.
0:29
Ardından merceğimizi yavaş yavaş
0:31
dışarıya genişe doğru odaklayıp kapsamlı
0:34
geriatrik değerlendirmeye, oradan kritik
0:36
sendromlara, düşmelere, ev içi çevre
0:39
güvenliğine ve en son olarak da yaşlı
0:41
istismarı gerçeğine uzanan bir yolculuğa
0:43
çıkacağız. Bölüm 1. Biyolojik yaşlanma
0:46
teorileri. Peki neden gerçekten
0:49
yaşlanıyoruz? İşe en temelden
0:51
makrobiyolojiden başlıyoruz. Arka planda
0:54
yatan bilime dair hızlandırılmış bir
0:55
tura çıkmaya hazır olun. İlk konseptimiz
0:58
yaşam hızı veya diğer adıyla enerjisi
1:00
teorisi. Bunu anlamanın en kolay yolu ne
1:03
biliyor musunuz? Vücudunuzu doğuştan
1:05
içine yerleştirilmiş belirli bir batarya
1:07
ömrü olan bir akıllı telefon gibi
1:09
düşünün. Bu teoriye göre hepimiz hayata
1:11
belirli bir enerji rezervi ile
1:13
başlıyoruz ve yaşam süremiz bu bataryayı
1:16
ne kadar hızlı tükettiğimizde doğrudan
1:17
sınırlı. Yani motoru ne kadar hızlı
1:20
çalıştırırsanız yakıt o kadar çabuk
1:22
biter. Ardından oksidatif stres teorisi
1:25
geliyor. Bakın bu olay aslında içeride
1:27
süregelen gizli bir savaş alanı gibi.
1:30
Hücrelerimiz sürekli olarak serbest
1:32
radikal dediğimiz kararsız moleküllerin
1:34
bombardımanını vuruyor. Yıllar süren bu
1:36
hücresel paslanma, bu yıpranma eninde
1:39
sonunda vücudumuzun yaşlanmasına neden
1:41
oluyor. Peki ya o genetik saatimiz? İşte
1:45
burada telomer teorisi devreye giriyor.
1:48
Bu teori yaşlanmayı tam olarak DNA'mızın
1:50
en üç noktalarında inceliyor.
1:52
Telomerleri tıpkı şu ayakkabı
1:54
bağcıklarının ucundaki küçük plastik
1:55
kapaklar gibi düşünebilirsiniz.
1:57
Hücrelerimiz her bölündüğünde bu
1:59
kapaklar biraz daha kısalıyor ve sonunda
2:02
o kapaklar bittiğinde hücre bölünmesi
2:04
duruyor. Geri döndürülemez bir genetik
2:06
gerçeklikten bahsediyoruz. Biyolojik
2:09
teorilerimizi immünite teorisiyle yani
2:11
bağışıklık sistemimize noktalıyoruz.
2:13
Yıllar geçtikçe o muazzam savunma
2:15
ordumuz ne yazık ki yoruluyor ve
2:17
bağışıklık sistemi çökmeye başlıyor.
2:19
Tabii savunma kalkanlarımız inince de
2:21
hastalıklar içeri sızmaya başlıyor. İşte
2:23
tam da bu yüzden yaşlı bireylerin
2:25
düzenli klinik değerlendirmelere
2:26
ihtiyacı var ki bu da bizi mükemmel bir
2:29
şekilde hemen sıradaki konumuza
2:30
getiriyor. Bölüm 2. Kapsamlı geriatrik
2:33
değerlendirme. Artık mikroskopik
2:36
dünyadan çıkıp kliniğe adım atma vakti.
2:38
Kapsamlı geriatrik değerlendirme
2:40
dediğimiz şey yaşlı bireyi sadece
2:42
fiziksel değil fonksiyonel, klinik,
2:44
psikolojik ve sosyal durumuyla çok
2:46
boyutlu ele alan hasta odaklı hassas bir
2:49
süreç. Şunu özellikle belirteyim burada
2:51
makrososyolojik tutumlardan değil
2:53
tamamen bireysel bir tıbbi incelemeden
2:55
bahsediyoruz. Peki bunu klinikte nasıl
2:58
yapıyoruz? Örneğin yaşlı bir hastanın
3:00
beslenme yetersizliği yani malnütrisyon
3:02
yaşayıp yaşamadığını anlamak için işte
3:05
kritik nokta şu: Albüm seviyesine
3:07
bakarız. Neden mi? Çünkü albümünün yarı
3:09
ömrü vücutta oldukça uzundur. Bu uzun
3:12
yarı ömür bize hastanın sadece dünkü
3:14
değil uzun vadedeki beslenme durumu
3:16
hakkında çok güvenilir bir tıbbi metrik
3:18
sunar. Ağrıyı değerlendirmek de ayrı bir
3:21
keskinlik gerektiriyor tabii. Eğer
3:23
hastanın zihinsel durumu yerindeyse ağrı
3:25
takibinin altın standardı bellidir.
3:27
Sözel ifade yani kişinin kendi beyanı.
3:30
Peki hasta ileri evre demans hastasıysa
3:32
ve bizimle iletişim kuramıyorsa ne
3:34
olacak? O zaman işler değişiyor ve
3:36
davranışsal ağrı skalası devreye
3:38
giriyor. Hastanın yüz ifadesine, nefes
3:41
alışına tamamen nesnel bir gözlemle
3:43
bakıyoruz. Hastanın bilişsel durumunun
3:45
kullandığımız tıbbi yöntemi ne kadar
3:47
inanılmaz bir şekilde değiştirdiğini
3:48
görüyor musunuz? Bölüm 3. Kritik
3:51
geriatrik sendromlar. Şimdi o genel
3:53
değerlendirmeden çıkıp yaşlı bireylerin
3:56
hayatını derinden etkileyen yüksek
3:58
riskli spesifik sendromlara geliyoruz.
4:00
İlki deliriyum. Bu akut ve sürekli
4:03
dalgalanan bir bilinç bulanıklığı
4:04
durumu. Risk altındaki yaşlılar
4:07
hastaneye adım attığı an ilk 24 saat
4:09
içinde bu durum için mutlaka taranmalı.
4:12
Neden mi? Çünkü bu sendrom inanılmaz
4:14
zıtlıklarla gelir. Bazen hasta son
4:16
derece yavaş, uyuşuk ve adeta sedasyon
4:19
halindedir ki buna hipoaktif deliriyum
4:22
diyoruz. Bazen de tam tersi hasta
4:24
halüsinasyonlar görür. Yerinde duramaz.
4:27
Son derece ajitedir. Buna da hiperaktif
4:29
deliriyum diyoruz. Bu iki zıt maske
4:32
durumu hem tanılaması zor hem de aşırı
4:34
kritik bir hale getiriyor. Hadi şuna
4:37
geçelim ve bu sürecin nasıl ilerlediğine
4:39
bir bakalım. Yatağa bağımlı haftalardaki
4:41
o en sinsi düşman bası yaraları.
4:44
Klinikte bu riski braden risk
4:46
değerlendirme aracıyla çok yakından
4:48
takip ediyoruz. Yüzeyde masum bir
4:50
kızarıklıkla başlayan bu yıkım eğer
4:52
önlenmezse evre 4'e kadar korkunç bir
4:54
ilerleme kaydediyor. Bakın evre 4 o
4:57
kadar derindir ki hasar fasyayı, kası,
5:00
tendonu delip geçer ve doğrudan kemiğe
5:02
dayanır. Çok ürkütücü. Evet ve tamamen
5:05
engellenebilir bir durum. Gelin şimdi
5:07
idrar kaçırmayla yani ürünler
5:09
inkontinansla ilgili çok yaygın bir
5:11
mitiği coşkuyla çürütelim. Birçok insan
5:14
sıkıştığı an büyük bir panikle tuvalete
5:16
koşar. Öyle değil mi? Bir an önce
5:18
yetişmeliyim hissi. Bekleyin. Gerçekten
5:20
mi? Aslında kesinlikle hayır. Tuvalete
5:23
panikle ve hızlıca koşmak karın içi
5:25
basıncınızı yani abdominal basıncı bir
5:28
anda artırır. Bu durumda tam tersine
5:30
idrar kaçırmayı tetikler. Üstelik
5:32
korkunç bir düşme riski yaratır. Peki
5:35
doğrusu ne? Olduğunuz yerde durun.
5:37
Pelvik kaslarınızı kasın ve zihninizi
5:39
tamamen başka bir şeye odaklayarak o
5:41
hissin geçmesini bekleyin. Gerçekten
5:44
şaşırtıcı ve hayat kurtaran bir bilgi.
5:46
Uyku konusuna gelirsek yaşlarda en sık
5:49
gördüğümüz sorun insomnia yani
5:51
uykusuzluktur. Ancak uykuya dalmayı tam
5:54
bir eziyete çeviren başka bir durum daha
5:56
var. Huzursuz bacak sendromu. Tam
5:58
dinlenmeye çekileceksiniz. Bacaklarda o
6:01
dayanılmaz karıncalanma hissi başlıyor.
6:03
Ancak burada çok şaşırtıcı bir detay
6:04
var. Yaygın inanışın aksine bu sendrom
6:08
kişi derin uykuya geçmeyi başardığında
6:10
ortaya çıkmaz. Bütün sorun sadece o
6:12
uykuya geçiş evresindedir. Bölüm 4.
6:15
Düşmeler ve çevre güvenliği. Kliniği ve
6:18
sendromları arkamızda bırakıp kameramızı
6:20
pratik günlük yaşama, evlerimizin içine
6:22
doğru çeviriyoruz. İlerleyen yaşlarda o
6:25
bildiğimiz güvenli evler bir anda zorlu
6:28
bir engelli parkuruna dönüşebilir.
6:30
Herkesin kendi evinde kolayca kontrol
6:32
edebileceği birkaç kritik rakam vereyim
6:34
size. Lavoba yükseklikleri tam olarak 80
6:37
ile 85 cm arasında olmalıdır. Görme
6:40
keskinliği yaşla azaldığı için ev içi
6:42
aydınlatmanız en az 75 watt gücünde
6:44
olmalı. Dışarı çıkıldığında ise baş
6:47
düşmanlarımız merdivenler ve ıslak
6:49
zeminlerdir. Bu arada toplu taşımada çok
6:51
zorlar biliyorum ama o lojistik bir
6:53
meseledir. Çevresel bir faktör değil.
6:55
Bizim asıl dikkat etmemiz gereken yer
6:58
doğrudan atım attığımız zeminler. Ve
7:00
işte evdeki o son derece gizli tehlike.
7:04
Parmak arası terlikler. Evet, yanlış
7:06
duymadınız. Bize o tatil rahatlığını
7:09
sunan terlikler yaşlı bireyler için
7:11
objektif olarak tam bir denge tuzağıdır
7:13
ve kesinlikle ama kesinlikle önerilmez.
7:16
Topuğu sabitlemeyen hiçbir şey güvenli
7:18
değildir. Yaşlılar için evin içinde bile
7:21
zemini sıkıca kavrayan, kaymayan ve
7:23
arkası mutlaka kapalı ayakkabılar tercih
7:25
edilmeli. Ve bu harika bir şekilde şunu
7:28
gösteriyor. Ekranda gördüğünüz bu iki
7:30
rakamı ne anlama geliyor biliyor
7:32
musunuz? Eğer yaşlı bir birey son 12 ay
7:35
içinde iki veya daha fazla kez düştüyse
7:38
o uyarı zilleri artık yüksek sesle
7:40
çalıyor demektir. Bu basit sayı o kişiyi
7:43
anında yüksek risk kategorisine sokar ve
7:46
hiç vakit kaybetmeden ileri bir tıbbi
7:48
değerlendirme yapılmasını zorunlu kılar.
7:50
Düşmeler hiçbir zaman basit birer kaza
7:53
olarak geçiştirilemez. Bölüm 5. Yaşlı
7:56
istismarı gerçeği. Sunumumuzun son
7:58
bölümünde tonumuzu biraz değiştiriyoruz.
8:00
maalesef üzerine konuşması oldukça zor
8:02
ama yüzleşmemiz gereken üzücü bir
8:04
gerçekliğe, yaşlı istismarına geçiyoruz.
8:07
Kimler? Neden bu insanları suistimal
8:09
eder? Sosyal izolasyon, düşük eğitim ve
8:12
zihinsel sorunlar yaşlıları açık birer
8:14
hedef haline getiriyor. Vurmak veya
8:16
bağırmak şiddetin fiziksel ve psikolojik
8:18
yani en görünür tarafı. Ancak bir de çok
8:21
daha sinsi olanı var. Ekonomik istismar.
8:23
Yaşlının rızasını manipüle ederek
8:25
mülküne, birikmiş parasına ya da emekli
8:27
maaşına el koymak tam anlamıyla bir
8:29
istismardır. Ve istatistiksel olarak
8:31
kalbimizi asıl kıran gerçek şu ki
8:33
yapısal kırılganlıkları nedeniyle yaşlı
8:35
kadınlar yaşlı erkeklere oranla bu
8:37
istismara çok ama çok daha fazla maruz
8:39
kalıyor. Bu açıklayıcı incelemeyi
8:41
toparlarken şöyle bir geriye bakalım.
8:44
DNA'mızın uçlarındaki o küçücük
8:45
telomerlerden yola çıktık. Klinik
8:47
odalarını geçtik ve en sonunda toplumsal
8:49
vicdanımızla yüzleştik. Öyleyse
8:51
kendimize o provokatif soruyu
8:53
sormalıyız. Toplum olarak en
8:55
kırılganlarımızı ne kadar iyi koruyoruz?
8:57
Evet, yaşlanmak biyolojik olarak
8:59
kaçınılmaz bir son olabilir. Ancak
9:01
onların yaşam kalitesini, onurunu ve
9:03
güvenliğini sağlamak işte bu tamamen
9:05
bizim elimizde. Bugün duyduklarınız
9:07
üzerine biraz düşünmenizi rica ediyorum.
9:09
Bir sonraki incelememizde görüşmek
9:10
üzere. Şimdilik hoşça kalın.
#Jobs & Education