Up next in 10
Auzef Uluslararası İlişkilere Giriş 2025-2026 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/07/02/uluslararasi-iliskilere-giris-2025-2026-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese selam. Kaynakları didik didik
0:02
edip masaya yatırdığımız bu yepyeni
0:04
analizimize hoş geldiniz. Bugün
0:06
dünyamızı döndüren o devasa karmaşık
0:08
mekanizmayı yani uluslararası ilişkileri
0:11
konuşacağız. Şöyle düşünün. Yüzyıllardır
0:14
devam eden kuralları ve oyuncuları
0:16
sürekli değişen muazzam bir satranç maçı
0:18
izliyoruz. Şahların, vezirlerin ve
0:20
piyonların yerini koca koca devletlerin,
0:23
uluslararası örgütlerin ve hatta bazen
0:25
tek bir bireyin aldığı bir oyun bu. Bu
0:27
incelemede bu dev tarihi satranç
0:29
tahtasının geçmişte nasıl kurulduğunu ve
0:31
günümüzün o baş döndürücü yüksek
0:33
teknoloji dünyasında nasıl yepyeni bir
0:35
boyuta taşındığını hep birlikte
0:37
keşfedeceğiz. Evet, lafı hiç uzatmadan
0:40
hemen dalalım. Bugünkü yol haritamız
0:42
şöyle: 1. Tarihsel temeller. 2. Güç ve
0:45
kuramlar 3. Soğuk savaş ve ekonomi. 4.
0:49
Uluslararası hukuk ve örgütler ve son
0:51
olarak 5. Modern güvenlik tehditleri.
0:54
17. yüzyıldaki barış anlaşmalarından
0:56
günümüzdeki yapay zeka savaşlarına
0:58
uzanan harika bir çizgimiz var. Birinci
1:01
bölümümüz tarihsel temeller. Yani
1:04
bugünkü satranç tahtası en başta nasıl
1:07
inşa edildi ona bakıyoruz. Bakın bugünün
1:11
jeopolitik sahnesinde kimin neden o
1:13
hamleyi yaptığını anlamak istiyorsak
1:15
önce bu tahtanın orijinal haline
1:17
gitmemiz şart. Zaman tünelinde şöyle bir
1:19
geriye doğru yürüyelim. İlk durağımız
1:21
1648 Vestvalya Barışı. Modern devlet
1:25
sisteminin temelinin atıldığı,
1:26
devletlerin egemenliği kuralının ilk kez
1:29
oyuna dahil olduğu yer burası. Sonra
1:31
1815'e Viyana Kongresi'ne zıplıyoruz.
1:34
Napolyon savaşları bitmiş, Meternik ve
1:37
Bismart gibi diplomatik dehalar sahneye
1:39
çıkıp Avrupa uyumu adında yeni bir güç
1:41
dengesi kurmuşlar. Tabii bu naif denge
1:44
1914 sonrası o iki yıkıcı Dünya
1:46
Savaşıyla kelimenin tam anlamıyla
1:48
darmadağan oldu ve nihayet 1945'te o
1:52
kırık dökük tahta ortadan ikiye yarıldı
1:54
ve karşımıza soğuk savaş dediğimiz iki
1:56
kutuplu yeni bir düzen çıktı. Gelelim
1:59
ikinci bölüme. Güç kavramları ve
2:02
uluslararası kuramlar yani sistemin
2:05
yazılı olmayan oyun stratejileri. Devlet
2:08
davranışlarını incelediğimizde inanılmaz
2:10
keskin bir zıtlık var. Bir yanda Thomas
2:13
Hobs'a dayanan Morgento, Waltz, Car gibi
2:16
isimlerin savunduğu o meşhur realizm
2:18
duruyor. Realistler diyor ki sistemin
2:21
temeli anarşidir. Yani satranç
2:23
tahtasının üstünde herkesi denetleyecek
2:25
bir hakem makem yoktur. Herkes kendi
2:27
başınadır. Ama diğer yanda feminist
2:30
kuram gibi eleştirel yaklaşımlar var.
2:32
Onlar da çıkıp bir saniye emin misiniz
2:34
diyorlar. Realistlerin o kesin doğru
2:37
kabul ettiği anarşi ve güç odaklı
2:39
varsayımları kökünden sarsıp oyunun
2:41
aslında çok daha farklı pencerelerden de
2:44
okunabileceğini gösteriyorlar. Şimdi güç
2:47
demişken bu kavrama biraz zoom yapalım.
2:50
Sert güç, akıllı güç ya da siber güç
2:52
bunları duymuşsunuzdur. Fakat bir de
2:55
Joseph N'ın ortaya attığı şu muazzam
2:57
yumuşak güç kavramı var ve bu bize şunu
3:00
harika bir şekilde kanıtlıyor.
3:02
Uluslararası siyasette güç her zaman
3:04
askeri tanklar veya ekonomik yaptırımlar
3:06
demek değildir. Bazen bir ülkenin
3:09
kültürü, sanatı, savunduğu değerler öyle
3:11
bir cazibe yaratır ki diğer devletleri
3:14
tek bir zorlama olmadan kendi yanına
3:16
çeker. Tam bir mıknatıs etkisi. Yani
3:18
silah zoruyla değil sadece çekim gücüyle
3:21
etki ediyorsunuz. 3ün bölüme geçiyoruz.
3:24
Soğuk savaş ve küresel ekonomi.
3:27
İdeolojilerin parayla buluştuğu yer. I.
3:30
Dünya Savaşı bittikten sonra o büyük
3:32
ideolojik savaş yavaş yavaş küresel
3:34
ekonomi ile iç içe geçmeye başladı. Bu
3:37
dönemin en kritik stratejilerinden biri
3:40
çevreleme kuramıydı. Diplomat George F.
3:42
Kennan'ın Washington'a gönderdiği o
3:44
meşhur uzun telgrafını hatırlayın. Temel
3:47
mantık şuydu. Rakip bloğun etki alanını
3:49
her santimde, her noktada durdurmak. Bu
3:52
belge 10 yıllar sürecek soğuk savaşın
3:54
adeta başucu kitabı en büyük kural
3:57
rehberi haline geldi. Tabii o yıllarda
4:00
sadece askeri sınırlar çizilip
4:02
bırakılmadı. Yepyeni bir ekonomik düzen
4:04
de inşa edildi. Bretonwood sistemi adını
4:07
verdiğimiz yapı küresel ekonomiye kendi
4:09
hakemlerini atadı. Dünya Bankası,
4:12
Uluslararası Para Fonu yani hepimizin
4:14
bildiği adıyla IMF ve daha sonra Dünya
4:17
Ticaret Örgütü. Bunlar neoliberal
4:20
ekonomik düzenin ağır topları olarak o
4:22
koca oyun tahtasındaki para ve ticaret
4:24
akışını yönetmeye başladılar. Ama dürüst
4:27
olalım işler her zaman tıkırında
4:29
gitmedi. 1970'lerin başında Brattonwood
4:32
çökünce küresel ekonomide tam bir domino
4:35
etkisi başladı. Şöyle bir geçmişe
4:38
bakarsak 73'teki o devasa petrol krizi,
4:41
97'de Asya'yı vuran sarsıntı, 2007'de
4:44
hepimizi kitreten küresel finans krizi
4:47
ve ardından gelen Euro bölgesi borç
4:49
krizleri. Yani bu tablo bize çok net bir
4:52
gerçeği neoliberal sistemin içinde ne
4:55
kadar keskin bir istikrarsızlık döngüsü
4:57
barındırdığını açıkça yüzümüze vuruyor.
5:00
İşte tüm bu sarsıntıların sonucunda
5:02
bugün o eski şarşalı ivmesini kaybetmiş
5:05
bir yapı var karşımızda. Kaynaklarımıza
5:07
göre geleneksel küreselleşmenin yerini
5:10
yavaş yavaş parçalı küreselleşme alıyor.
5:13
Ama asıl ilginç olan ne biliyor musunuz?
5:15
bununla tamamen paralel ilerleyen fakat
5:17
bazen de tam zıttına savrulan bir
5:20
bölgeselleşme rüzgarı esiyor. Yani
5:22
devletler bir yandan küresel ağa bağlı
5:24
kalmaya çalışırken diğer yandan kendi
5:27
bölgelerinde ekonomik ve siyasi kaleler
5:29
inşa etmeye devam ediyorlar. 4.
5:32
Uluslararası hukuk ve örgütler. İşin
5:34
resmi kurallarına ve aktörlerine bakma
5:36
vakti. Ekonomi ve tarihsel kısımlardan
5:39
oyunun hukuki altyapısına geçelim.
5:41
Uluslararası sisteme göre bir devleti
5:43
devlet yapan şeyler nelerdir? İç
5:46
egemenlik, dış egemenlik, güç ve
5:48
otorite. Ama asıl dikkat etmenizi
5:50
istediğim şey bu ekranda kesince olmayan
5:52
o kelime bağımlılık. Bakın bağımlılık
5:55
bir devlet olma unsuru falan değildir.
5:57
Tam bir sahtekardır. Aksine bir devletin
5:59
devlet statüsü kazanması kendi
6:01
kararlarını alma gücüne yani
6:03
egemenliğine bağlıdır. Birilerine muhtaç
6:05
olmasına değil. Peki bu meşhur kural
6:07
kitabı sadece koca koca devletleri mi
6:10
bağlıyor? Tabii ki hayır. Antlaşmalardan
6:12
ve örflerden doğan bu uluslararası
6:14
hukukun muhatapları gerçekten çok
6:16
çeşitli. Devletlerin yanı sıra
6:18
uluslararası örgütler, bizzat siz ve ben
6:21
gibi bireyler hatta devlet niteliği
6:23
taşımayan insan toplulukları bile bu
6:25
sistemin birer parçası. Yani
6:27
anlayacağınız satranç tahtasında sadece
6:29
şahlar yok. Oyun çok daha çeşitli
6:31
taşlarla oynanıyor ve işte sistemin tam
6:34
kalbindeki o sihirli, o inanılmaz güçlü
6:37
rakam 5. Birleşmiş Milletler Güvenlik
6:40
Konseyi'ndeki veto yetkisine sahip o
6:42
meşhur beş daimi üyeden bahsediyorum.
6:44
Küresel barışı korumakla görevli olan bu
6:46
beş ülke alınan herhangi bir kararı tek
6:49
bir kelimeyle bloke etme gücüne sahip.
6:51
Haliyle bu koca tahtanın en imtiyazlı,
6:54
en dokunulmaz oyuncuları onlar oluyor.
6:57
Son bölümümüz yeni dönemin güvenlik
6:59
tehditleri. Yüzyıllar önce kurulan oy
7:02
yapının bugünün krizleriyle yüzleşmesi.
7:05
Arkadaşlar artık satranç tahtası ceviz
7:08
ağacından falan değil. Tamamen dijital
7:10
piksellerden, kodlardan ve silikondan
7:13
oluşuyor. Eski usul konvansiyonel
7:15
silahların, tel örgülerin yerini yepyeni
7:17
cepheler aldı. Artık devletler en büyük
7:20
savaşlarını ticaret masalarında veriyor.
7:22
Yapay zeka yarışındaki üstünlük ulusal
7:25
güvenliğin bir numaralı gündem maddesi
7:27
olmuş durumda. Veri ve çip güvenliği
7:29
demek kelimenin tam anlamıyla kendi
7:31
topraklarınızı korumak demek. Kısacası o
7:34
bahsettiğimiz eski Vestfalya sınırları
7:36
artık siber uzayda baştan çiziliyor.
7:39
Tabii bir yandan fiziksel dünyadaki
7:41
meydan okumalarda hız kesmeden devam
7:43
ediyor. Bir Avrupa Birliği gerçeğine
7:45
bakalım. Mesela iklim krizleri, savaşlar
7:47
ve ekonomik sıkıntıların tetiklediği
7:50
devasa küresel göç birliği ciddi şekilde
7:53
zorluyor. Bunun üstüne Brexit sonrası o
7:55
yoğun iç tartışmaları, Avrupa'da
7:58
yükselen popülizmi ve birlik içindeki
8:00
kuzeyle güney ülkeleri arasındaki derin
8:02
ekonomik uçurumu ekleyin.
8:04
Kaynaklarımızın da tamamen tarafsız bir
8:06
şekilde ortaya koyduğu gibi tüm bunlar
8:08
sadece Avrupa'nın değil aslında koskoca
8:11
uluslararası sistemin dayanıklılığını
8:13
test eden çok kritik fayları. İşte tam
8:16
da bu belirsizlik fırtınasının ortasında
8:18
karşımıza yepyeni ve bir o kadar da
8:20
vurucu bir kavram çıkıyor. Ontolojik
8:22
güvenlik. Bu harika fikir o karmaşık
8:25
jeopolitiği alıp doğrudan insan
8:27
varoluşuna, kendi psikolojimize
8:29
bağlıyor. Bize diyor ki, "Devletlerin
8:32
veya bireylerin tek ihtiyacı füzelerden
8:34
ya da finansal krizlerden korunmak
8:36
değildir. Bu baş döndürücü hızla değişen
8:38
dünyada asıl ihtiyacımız olan şey kim
8:41
olduğumuzu, o aidiyetimizi koruyabilmek
8:43
ve güvende hissedebilmektir. Modern
8:46
çağda güvende olmak demek aslında kendin
8:48
kalabilmeyi başarmaktır. Ve tüm bunlar
8:51
bizi o en can alıcı, en merak uyandıran
8:53
soruya getiriyor. Tahtanın sınırları
8:55
silikona ve veriye dönüşürken, yaklaşan
8:58
devasa yapay zeka hegemonyası, kıyasıya
9:01
çip savaşları ve her geçen gün
9:02
derinleşen şu küresel kuzey güney
9:04
uçurumu çağında yüzlerce yıllık bu
9:07
geleneksel sistemlerimiz ayakta kalmayı
9:09
nasıl başaracak? Yeni dönemin
9:11
kurallarını kim nasıl yazacak? Ve bu
9:13
küresel satranç maçının bir sonraki
9:15
hamlesi acaba ne olacak? Bunu hep
9:17
birlikte yaşayıp göreceğiz. Bu
9:19
analizimizde bize katıldığınız için çok
9:21
teşekkürler. Bir sonraki incelemede
9:23
görüşmek üzere. Öğrenmeye ve merak
9:25
etmeye devam edin.
Jobs & Education