Up next in 10
Auzef Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar 2024-2025 Final Sorular
https://lolonolo.com/2026/05/10/uluslararasi-iliskilerde-guncel-sorunlar-2024-2025-final-sorular/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Pekala, hadi şu işin içine bir dalalım.
0:03
Herkese merhaba ve bu yeni incelememize
0:05
hoş geldiniz. Bugün dünyamızın perde
0:08
arkasında gerçekten nasıl işlediğine o
0:10
devasa harita şöyle bir yukarıdan
0:12
bakacağız. Tarihin o tozlu
0:14
sayfalarındaki anlaşmaların bugün
0:16
haberlerde gördüğümüz manşetleri nasıl
0:18
şekillendirdiğini konuşacağız. Makrodan
0:20
mikroya, kurallardan krizlere uzanan bir
0:23
yolculuk bu. Hazırsanız hemen
0:25
başlayalım. Önümüzde epey yol var. Dört
0:28
ana durağımız olacak. Önce modern
0:30
uluslararası sistemin kurallarına
0:32
bakacağız. Oradan Ortadoğu ve
0:34
Arapbaharına uzanacağız. Sonra rotamızı
0:36
Avrupa entegrasyonu ve Brexit krizine
0:38
çevirip finalde terörizm ve Kafkasya
0:40
jeopolitiği ile bu turu tamamlayacağız.
0:43
Birinci bölüm modern uluslararası sistem
0:45
ve oyunun o meşhur kuralları. Şimdi
0:48
günümüzdeki sınır kavgalarını gerçekten
0:50
anlamak istiyorsak zihnimizi tam olarak
0:53
1648 yılına ışınlamamız gerekiyor. Neden
0:56
mi? Çünkü şu an bildiğimiz o sınırları
0:59
net çizilmiş devlet konsepti tam da bu
1:01
yıl doğdu. Düşünün Avrupa'yı kelimenin
1:04
tam anlamıyla harabiye çeviren 30 yıl
1:06
savaşlarını bitiren Vestfalya barışından
1:08
bahsediyorum. Bu anlaşma öyle sıradan
1:10
bir metin değil. Katolik kilisesinin o
1:12
sarsılmaz otoritesini yerle bir etti ve
1:15
en önemlisi dini resmi bir savaş nedeni
1:18
olmaktan çıkardı. Yani o devasa yapbozun
1:21
en büyük parçası bugün egemen ulus
1:23
devlet dediğimiz şey tam olarak burada
1:26
şekillendi. Kısacası bugünkü harita
1:28
krizlerinin faturasını rahatlıkla 1648'e
1:32
kesebiliriz. Tabii bu modern devletler
1:34
sahneye çıkınca en büyük mesele ne oldu?
1:36
Kimin ne kadar güçlü olduğu. Hepimiz
1:39
haberlerde ya da tartışma programlarında
1:41
şu terimleri duyarız, değil mi? Tek
1:42
kutuplu dünya, iki kutuplu dünya.
1:45
Aslında ortada çok ilginç bir yanılgı
1:47
var. Popüler kültürde bu kavramlar bazen
1:49
yanlış yerlere çekilse de bunlar
1:51
marksist teorisyenlere ait falan
1:53
değildir. Hayır. Bu güç dağılımı
1:55
terimlerini masaya getirenler Kenneth
1:57
Walts gibi yapısalcı realistler yani
1:59
akademi dünyasındaki adıyla
2:01
neorealistlerdir.
2:02
Olay tamamen gücün nerede toplandığı ile
2:04
alakalı. Sonra işler çığrından çıktı ve
2:08
insanlık tarihinin en büyük yıkımı I.
2:11
Dünya Savaşı yaşandı. İşte 1945 yılı. Bu
2:14
tarih sadece takvimde bir yaprak değil.
2:17
Dünyamızın bir nevi fabrika ayarlarına
2:19
dönme çabasıdır. Aynı kabusu bir daha
2:21
asla yaşamamak için Birleşmiş Milletler
2:24
tam da bu yıkımın küllerinden doğdu.
2:26
Temel hedef çok netti. Dünya barışını
2:28
kurumsal bir çatı altında korumak. Tabii
2:31
işin sadece siyasi değil devasa bir de
2:34
ekonomik boyutu var. Dünya Ticaret
2:36
Örgütünün atası olan Gatük'ün yani
2:39
gümrük tarifeleri ve ticaret genel
2:41
anlaşması. Kurallar son derece berraktı.
2:44
Ulusal muamele prensibimi kesinlikle
2:46
izin var. En çok gözetilen ulus kuralımı
2:49
ona da tamam. Bunlar serbest ticareti
2:51
destekliyor. Ama işin püf noktası
2:53
şurası. Devletin ihracata doğrudan
2:56
teşvik vermesi yani sübvansiyon
2:58
kesinlikle kısıtlanmıştır. Neden
3:00
derseniz haksız rekabeti önlemenin ve
3:03
oyunun adil oynanmasını sağlamanın tek
3:05
yolu buydu. Peki bu makro kurallar
3:08
sahada nasıl yankı buldu? İkinci
3:10
bölümümüze geçiyoruz. Ortadoğu ve
3:12
Arapbaharı. Bölgeye baktığımızda
3:14
şüphesiz en köklü düğüm İsrail Filistin
3:17
meselesidir. Tarihsel sürece
3:19
baktığımızda bu işin fikri temellerinin
3:21
1897'de
3:23
Bazel'deki ilk siyonist kongrede
3:25
atıldığını görüyoruz. Sonra o kırılma
3:27
anı geliyor. 14 Mayıs 1948 İsrail
3:30
devletiin resmen kuruluşu ve eş zamanlı
3:33
olarak Filistinlilerin Nekbe yani büyük
3:35
felaket olarak adlandırdıkları devasa
3:38
kitlesel sürgün. Yıllar sonra İsa
3:41
uluslararası toplumdan çok kritik bir
3:42
ses yükseliyor. 1980 yılında Avrupa
3:45
Topluluğu'un yayınladığı Venedik
3:47
Deklarasyonu, Filistin Kurtuluş
3:49
Örgütün'ün masada tanınması ve
3:50
Filistin'in egemenlik hakkının altının
3:52
çizilmesi açısından gerçekten tarihi bir
3:55
dönüm noktasıdır. Ortadoğu'daki bir
3:57
diğer devasa deprem ise çok daha yakın
4:00
bir zamanda aslında inanılmaz derecede
4:02
trajik ve bireysel bir olayla patlak
4:04
verdi. Düşünebiliyor musunuz? 2010
4:06
yılının sonlarında Tunus'ta seyyar
4:08
satıcılık yapan Muhammed Boazizi'nin
4:10
maruz kaldığı muamele karşısında kendini
4:12
yakması, domino taşı gibi tüm
4:14
Ortadoğu'yu sarsacak o meşhur Arap
4:16
bahanının fitilini ateşledi. Gerçekten
4:18
de ufak bir kıvılcım koca bir coğrafyayı
4:21
yaktı ve bu durum bize çok çarpıcı bir
4:24
tablo sunuyor. Sokakları, meydanları
4:26
dolduran o muazzam kalabalıkların
4:28
talepleri inanılmaz netti. Özgürlük,
4:31
sosyal adalet ve insan onuruna yaraşır
4:33
bir yaşam. Karşılarında duran yıkmak
4:36
için isyan ettikleri şeyse tek bir
4:38
kelimeyle özetlenebilirdi. İstibdat yani
4:41
on yıllardır süren baskı, zorbalık ve
4:43
otoriter rejimler. Fakat o ilkbahar
4:46
havası maalesef birçok ülkede kısa
4:48
sürede yerini çok karanlık krizlere
4:50
bıraktı. Bunun en acı örneklerinden biri
4:53
şüphesiz Yemen. 2014 yılında İran
4:56
destekli Husi isyancılarının başkent
4:58
Sanna'yı ele geçirmesiyle başlayan
5:00
süreç, ülkeyi bugün hala çıkılmaz bir
5:03
sokağa ve derin bir jeopolitik krizin
5:06
tam ortasına sürükledi. Gelelim 3.
5:09
bölüme. Krizler sadece Ortadoğu'da
5:11
yaşanmadı elbette. Avrupa entegrasyonu
5:14
ve Brexit. Avrupa Birliği dediğimizde
5:17
aklımıza genelde kusursuz bir uyum ve
5:19
sürekli bir büyüme gelir, değil mi? Ama
5:21
burada inanılmaz bir kırılma yaşandı.
5:24
Birleşik Krallık'ın birlikten ayrılışı
5:26
yani o meşhur Brexit olayı Avrupa
5:28
Birliği'nin o görkemli bölgesel
5:30
entegrasyon tarihine yöneltilmiş
5:32
tartışmasız en büyük varoluşsal
5:34
tehdittir. Entegrasyon çarkı ilk defa
5:37
geriye doğru döndü. Tabii bu tarihi
5:39
ayrılığın faturası anında kesildi.
5:41
İngiltere bir gecede o devasa AB Gümürk
5:45
Birliği'ne ve tek pazara erişimini
5:46
kaybetti. Sonuç kısa vadede çok sert bir
5:50
ekonomik şok, belirsizlik ve ciddi bir
5:52
ticaret kaybı. Ancak asıl korkutucu olan
5:55
o meşhur domino etkisiydi. Brexit
5:58
sonrası kıtada acaba biz de mi ayrılsak
6:00
düşüncesi yani Avrupa şüpheği Danimarka
6:04
ve İsveç gibi ülkelere kadar hızla
6:06
yayılmaya başladı. Birlik içeriden bu
6:08
varoluşsal çatlaklarla sarsılırken
6:11
dışarıdan da devasa bir sınamayla karşı
6:13
karşıya kaldı. 2011'de Suriye'de patlak
6:16
veren iç savaş. Bu trajedi sadece o
6:19
sınırlar içinde kalmadı. Avrupa'yı ve
6:21
tüm komşu ülkeleri kelimenin tam
6:23
anlamıyla sarsan modern çağın en devasa
6:25
mülteci krizlerinden birini tetikledi.
6:28
Milyonlarca insan yollara döküldü. Bu
6:30
muazzam insan hareketliliğinin ilk ve en
6:33
büyük durağı ise komşu Türkiye oldu.
6:36
Uygulanan açık kapı politikası sonucunda
6:38
bugün istatistiklere baktığımızda çok
6:41
net bir gerçekle karşılaşıyoruz.
6:43
Türkiye'de geçici koruma statüsünde
6:45
bulunan göçmenlerin ezici ama gerçekten
6:48
ezici çoğunluğunu Suriyeliler
6:50
oluşturuyor. Bu durum bütün bir bölgenin
6:53
hem siyasi hem de demografik kaderini
6:55
baştan yazıyor. Geldik 4. bölümümüze.
6:59
Terörizm ve Kafkasya jeopolitiği.
7:02
Çatışma dinamiklerini çözümlemek için
7:04
siyaset bilimci David Raport'un çok ufuk
7:07
açıcı bir teorisine bakalım. Rapaport
7:09
modern terörizmi tarihsel olarak dört
7:12
ayrı dalgaya ayırıyor. İlk olarak
7:14
anarşist dalga sahneye çıkıyor. Onu
7:16
antikolonyal dalga takip ediyor.
7:18
Ardından yeni sol dalga ve nihayet
7:20
günümüze doğru dinsel dalga. Burada
7:23
dikkatinizi çekmek istediğim kesinlikle
7:25
unutmamanız gereken çok önemli bir detay
7:27
var. Literatürde küresel dalga adında
7:30
bir teori kesinlikle yoktur. Rapaport'un
7:33
modeli sadece bu dört dalgadan
7:35
ibarettir. Devlet dışı aktörleri bir
7:37
kenara bırakıp devletlerarası toprak
7:40
bütünlüğü çatışmalarına odaklanırsak
7:42
doğrudan Kafkasya'nın kalbine Dağlık
7:45
Karabağ'a gidiyoruz. Bu meselenin
7:47
kökleri öyle tahmin ettiğiniz gibi yakın
7:49
tarihe falan değil ta 19. yüzyıla
7:51
uzanıyor. Olayın özü şu: O dönemin süper
7:54
gücü Rusya, bölgenin demografik yapısını
7:57
kendi lehine çevirmek için Ermenileri
7:59
stratejik olarak bu topraklara
8:00
yerleştirdi. Bu arada çok yaygın olan
8:03
bir efsaneyi de hemen çürütelim. Tarihin
8:06
hiçbir döneminde Azerbaycan'ın Rusya'yı
8:08
işgal etmesi gibi akıl dışı bir olay
8:10
yaşanmamıştır. Krizin tüm kaynağı bu
8:12
demografik mühendisliktir. Çatışmalar
8:15
alevlendiğinde uluslararası sistem o
8:18
bildik refleksini gösterip hemen bir
8:20
diplomatik masa kurdu. 1992'de Amerika
8:23
Birleşik Devletleri, Fransa ve Rusya'nın
8:25
eş başkanlığında Acit Minsk grubu hayata
8:28
geçirildi. Amaç bu krizi çözmekti ama
8:31
sonuç ne oldu dersiniz? Tam bir fiyaso.
8:34
10 yıllar boyunca hiçbir somut adım
8:36
atılamadı ve sorun adeta derin
8:38
dondurucuya kaldırıldı. Diplomasi masası
8:40
tıkandığında sahada silahlar konuştu. 27
8:44
Eylül 2020'de Karabağ Savaşı patlak
8:47
verdi ve bu kez durum çok farklıydı.
8:49
Azerbaycan işgal altındaki topraklarını
8:52
kurtararak sahadan mutlak tartışmasız
8:54
bir askeri zaferle ayrıldı. Çatışmaların
8:57
sonunu getiren ise 10 Kasım 2020'de yine
9:00
bölgenin tarihsel aktörü Rusya'nın
9:02
arabuluculuğunda imzalanan ve yeni
9:04
statüko'yu belirleyen o ateşkes oldu.
9:07
Evet. 1648'in o tozlu barış masalarından
9:10
başladık. 1945'in kurumlarını dolaştık.
9:14
Ortadoğu'nun yanan sokaklarından geçip
9:16
Avrupa'nın kırılan sınırlarına ve
9:18
Kafkasya'nın değişen haritalarına kadar
9:20
uzandık. Bu kapsamlı incelememizi
9:23
bitirirken aklınıza kazmasını istediğim
9:25
o can alıcı soruyu sormak istiyorum.
9:27
Yüzlerce yıl önce 1648'de ve 1945'te
9:31
kurulan bu uluslararası sistem
9:33
izlediğimiz tüm bu yıkımları ve yarının
9:35
siber, ekonomik ya da iklim krizlerini
9:38
yönetmek için gerçekten yeterli donanıma
9:40
sahip mi? Yoksa oyunun kurallarını
9:42
baştan yazmanın vakti çoktan geldi mi?
9:45
Ne dersiniz? Zaman ayırdığınız için çok
9:48
teşekkürler. Öğrenmeyi ve sorgulamayı
9:50
asla bırakmayın. Bir sonraki
9:52
incelememizde görüşmek üzere.
#Jobs & Education