Up next in 10
Auzef Uluslararası Örgütler 2024-2025 Final soruları
https://lolonolo.com/2026/05/09/uluslararasi-orgutler-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Haberleri açtığınızda o meşhur harf
0:02
çorbasına sürekli denk geliyorsunuz.
0:03
Değil mi? BM, DSO, İMF, NATO. Hepimiz bu
0:07
isimleri duyuyoruz ama perde arkasında
0:09
tam olarak nasıl çalıştıklarını, dünyayı
0:11
nasıl yönettiklerini pek konuşmuyoruz.
0:14
İşte bugünkü incelememizde bu küresel
0:16
güç yapılarının, şifrelerini çözeceğiz.
0:18
Bağımsız devletlerin neden
0:20
egemenliklerinden taviz verip bir araya
0:22
geldiğini anlamak için tam anlamıyla bir
0:24
hızlandırılmış kursa başlıyoruz.
0:26
Kemerlerinizi bağlayın. Çünkü dünya
0:27
siyasetinin o karmaşık DNA'sına
0:29
giriyoruz. Bugünkü yol haritamız oldukça
0:32
net. Önce küresel sistemle yani
0:35
Birleşmiş Milletler ile başlayacağız.
0:37
Ardından uzmanlaşmış küresel örgütlere
0:39
odaklanıp oradan bölgesel örgütler ve
0:42
entegrasyona geçeceğiz. Son olarak da
0:44
tüm bunların tarihçe ve kurucu
0:46
statülerine yani yasal temellerine bakıp
0:49
incelememizi noktalayacağız.
0:51
İlk durağımız sistemin tam kalbi.
0:54
Birinci bölüm küresel sistem ve
0:57
Birleşmiş Milletler. Birleşmiş
0:59
Milletleri uluslararası arenanın nihai
1:01
ağır siklet boksörü olarak düşünün.
1:03
Amacı belli. Dünya barışını ve
1:05
güvenliğini sağlamak. Bunun için de
1:07
genel kurul dediğimiz devasa bir
1:09
yapıları var. Aslında burası tüm üye
1:11
devletlerin masada eşit oy hakkına sahip
1:14
olduğu dünyanın en büyük parlamentosu.
1:16
Mali bütçeye onlar karar veriyor. İşler
1:19
çırından çıktığında güvenlik konseyi
1:21
onları olağanüstü toplantıya
1:22
çağırabiliyor. Ama burada inanılmaz
1:25
kritik bir kural var. Eğer bir devlet
1:27
üyelik aidatını ödemezse oy hakkı anında
1:30
donduruluyor. Yani sistem çok net.
1:32
Küresel barışın masasında söz sahibi
1:34
olmak istiyorsan kelimenin tam anlamıyla
1:36
faturayı ödemek zorundasın. Peki BM
1:39
devasa küresel dertlerle tek başına mı
1:41
başa çıkıyor? Tabii ki hayır. Her şeyi
1:43
mikro yönetmek yerine yetki devrediyor.
1:46
İşte o meşhur harf çorbası ajansları tam
1:48
da burada devreye giriyor. Küresel gıda
1:51
sorunu mu var? Fao ilgileniyor.
1:53
Gelişmekte olan ülkelere devasa
1:55
finansman mı lazım? Dünya Bankası orada.
1:57
Para birimleri ve ekonomik istikrar
1:59
IMF'in işiyken iş sadece turizme
2:02
geldiğinde UNWTO bayrağı devralıyor.
2:05
Büyük makinenin hedefe kilitlenmiş küçük
2:07
çarkları gibi düşünebilirsiniz.
2:09
Aralarındaki kontrastı daha iyi anlamak
2:11
için şu kavrama bir bakalım. Ölçek
2:14
farkı. Bir tarafta Birleşmiş
2:16
Milletler'in dünyayı şekillendiren,
2:18
savaşları durdurmaya çalışan o devasa
2:20
makropolitik yetki alanı var. Diğer
2:23
tarafta UNWTO yani Dünya Turizmi Örgütü
2:27
küresel ekonomiyle, üretim zincirleriyle
2:29
falan ilgilenmiyor. Sadece ve sadece
2:31
turizm sektörüne odaklanıyor. İşte
2:33
sistem böyle tıkır tıkır işliyor. Devasa
2:36
bir siyasi şemsiye ve onun altında
2:39
inanılmaz spesifik dar alanlara
2:41
odaklanmış uzman organlar. Buradan
2:43
doğrudan ikinci bölümümüze geçiyoruz.
2:45
Uzmanlaşmış küresel örgütler. Güç
2:48
kavramı uluslararası arenada gerçekten
2:51
de çok boyutludur ve her kurumun eli o
2:53
kadar da güçlü değildir. Mesela
2:55
Birleşmiş Milletler çatısı altındaki
2:57
sivil toplum kuruluşları. BM şartına
3:00
göre onların oy hakkı yoktur. Yalnızca
3:02
tavsiye verebilirler. Ama madalyonun
3:05
diğer yüzüne, Dünya Sağlık Örgütüne yani
3:08
DSO'ya baktığımızda işler tamamen
3:10
değişiyor. Küresel bir krizde DSO'nun
3:13
tam anlamıyla dişleri var. Egemen
3:15
devletlere doğrudan karantina gibi
3:17
zorunlu eylemleri dikte edebilecek
3:19
icracı bir güce sahipler. Tavsiye değil,
3:22
emir. Bu gerçekten çok nadir ve çarpıcı
3:25
bir yetki. Kültür ve eğitim dediğimizde
3:28
aklımıza ilk gelen isim UNESCO oluyor,
3:30
değil mi? Irkçılık karşıtlığı,
3:32
yoksulluğu önleme, sürdürülebilir
3:35
kalkınma gibi çok asil görevleri var.
3:37
Fakat UNESCO'nun tarihi ve kültürel
3:40
mirasa bakış açısında inanılmaz katı bir
3:42
çizgisi var. Onlar tarihi eserlerin
3:45
yasal bir çerçevede ticaretinin
3:47
yapılmasını asla savunmuyorlar. Aksine
3:50
kültürel mirasın ticaretini külliyen
3:52
engellemeyi ve mutlak korunmasını
3:55
amaçlıyorlar. UNESCO için tarih alınıp
3:58
satılabilecek bir meta değildir. Nokta.
4:01
Devletleri izleyen yapıları konuşurken
4:03
insan hakları izleme örgütünü yani
4:05
HRV'yi atlamak olmaz. Bu kurum hükümet
4:08
dışı bir örgüt. İşlevlerine mi? Dünyanın
4:11
neresinde olursa olsun insan hakları
4:13
ihlallerini araştırmak ve tüm dünyaya
4:15
raporlamak. Hükümetlerin yapması
4:17
gerekeni yapıp yapmadığını denetleyen
4:19
küresel bir vicdan gibi, sivil bir
4:22
gözetleme kulesi gibi çalışıyorlar.
4:24
Şimdi buraya kadar küresel devleri o
4:27
devasa harf çorbasını harika bir şekilde
4:29
anladık. Peki ama aklınıza şu soru
4:31
gelmiyor mu? Masada halihazırda
4:34
Birleşmiş Milletler gibi her şeyi
4:35
kapsayan devasa bir çatı varken ülkeler
4:38
neden kendi aralarında daha küçük
4:40
bölgesel kulüpler kurmak için bu kadar
4:42
uğraşıyorlar? İşte bu soru bizi doğrudan
4:45
3üncü bölüme taşıyor. Bölgesel örgütler
4:48
ve entegrasyon. Ülkeler sadece aynı
4:51
coğrafyada yan yana düştüler diye
4:53
sarılıp örgüt kurmazlar. Onları bir
4:56
araya getiren asıl şey ekonomik hayat
4:58
kalma güdüsüdür ve ekonomik bir blok
5:01
oluşturmanın da en sihirli yolu gümrük
5:04
birliğidir. Bu yöntem ticaret
5:07
politikalarını tek bir çizgiye çekerek o
5:09
bölgedeki ülkeleri dış dünyaya karşı
5:12
ortak bir pazar haline getirir. Çünkü
5:14
biliyoruz ki ekonomileri birbirine
5:16
bağlamak ülkeleri birbirine bağlamanın
5:19
en sağlam yoludur. Tabii mesele her
5:22
zaman sadece para değil. Ortak korkular
5:24
ve güvenlik tehditleri bölgesel
5:26
gruplaşmanın inanılmaz güçlü bir
5:28
katalizörüdür. Düşünsenize soğuk savaş
5:31
döneminde bir yanda NATO diğer yanda
5:33
Varşova paktı. İkisi de tamamen askeri
5:36
işbirliği ve savunma refleksiyle bir
5:39
beka motivasyonuyla doğdu. Ya da 1967'ye
5:42
Güneydoğu Asya'ya gidelim. ASEAN tamamen
5:45
dönemin komünizm tehdidine karşı ortak
5:48
bir kalkan oluşturmak için kuruldu.
5:50
Tehlike neredeyse ittifak oradan
5:52
filizleniyor. Bu bölgesel
5:54
entegrasyonların zamanla nasıl
5:56
evrildiğine bir bakalım. Avrupa Ekonomik
5:58
Topluluğu sadece ekonomik bir yapıdan
6:00
1992'deki Mastriç anlaşmasıyla nasıl
6:03
siyasi bir dev olan Avrupa Birliği'ne
6:05
dönüştüğünü hepimiz biliyoruz. Aynı yıl
6:08
daimi merkezi İstanbul'da bulunan ve
6:10
Türkiye'nin öncülük ettiği Karadeniz
6:12
Ekonomik İşbirliği Örgütü de sahneye
6:14
çıkıyor. Ve çok spesifik bir örnek İslam
6:17
İşbirliği Teşkilatı bu yapının içinde
6:20
dini referans ve hatta fetva verebilen
6:22
Uluslararası İslami Adalet Divanı gibi
6:24
çok benzersiz kendine has özel organlar
6:27
bile bulunuyor. Geldik incelememizin son
6:30
parçasına. 4. bölüm. Tarihçe ve kurucu
6:33
statüler. işin yasal DNA'sına iniyoruz.
6:36
Aslında tüm bu sistemin inanılmaz bir
6:39
evrim süreci var. Dünya Savaşı'nın
6:41
yıkımından sonra bir daha asla diyerek
6:44
tarihin ilk daimi kurumsal sekretaryası
6:47
olan Milletler Cemiyeti kuruluyor. Ama
6:50
bu kulübün kuralları çok net. Mesela
6:53
1939'da Sovyetler Birliği saldırgan
6:56
politikaları nedeniyle bu cemiyetten
6:58
resmen ihraç ediliyor. Sonrasını
7:00
biliyorsunuz. 67'de komünizm tehdidiyile
7:03
ASEA'nın doğuşu, 92'de Avrupa Birliği ve
7:06
KY. Gördüğünüz gibi dünya geliştikçe
7:08
tehditler ve ihtiyaçlar da kurumları
7:10
yeniden şekillendiriyor. Peki bütün bu
7:14
tarihsel gelişimin, onca uluslararası
7:16
anlaşmanın merkezinde tam kalbinde yatan
7:19
o tek şey nedir? Derseniz tek bir cevap
7:21
var. Ortak menfaat. Kaynaklarımız bunu
7:24
çok net vurguluyor. Egemen devletlerin
7:27
kendi başlılarına hareket etmek masaya
7:29
oturup bir örgüt kurmalarının tek,
7:31
yegane, yasal ve pratik sebebi ortada
7:34
paylaşılacak bir menfaat, bir çıkar
7:36
olmasıdır. Çıkar yoksa birlik falan da
7:38
yoktur. Tabii o ortak menfaati
7:41
bulduğunuzda bunu sadece sözde
7:44
bırakamazsınız. Onu hukuki bir zırha
7:46
büründürmeniz gerekir. İşte burada
7:49
karşımıza kurucu anlaşma çıkıyor. Bunu o
7:52
örgütün anayasası gibi düşünün. Her
7:55
şeyi, kimin ne kadar gücü var, hukuki
7:57
statü nedir, hangi kurumlar nasıl
7:59
çalışacak, hepsini mutlak surette bu
8:02
sözleşme belirler. Kurucu anlaşma
8:04
olmadan örgüt de yoktur. Uluslararası
8:07
hukukta çok ilginç, benim adeta matruşka
8:10
bebeklerine benzettiğim bir kural daha
8:12
var. Bu örgütlere sadece tek bir devlet
8:15
başvuru yapmak zorunda değil.
8:17
Düşünsenize zaten birçok ülkenin bir
8:20
araya gelmesiyle oluşmuş devasa bir yapı
8:22
olan Avrupa Birliği bile gidip başka bir
8:25
uluslararası örgüte tek bir üye
8:27
sıfatıyla dahil olabiliyor. Örgüt için
8:29
de örgütler gerçekten büyüleyici bir
8:32
yasalla bilen. Birleşmiş Milletler'in
8:34
geniş çatısından başladık. O sıkı
8:37
bağlara sahip küçük bölgesel kulüplere
8:39
kadar indik. Hepsi bu sistemin birer
8:40
dişlisi ama sizi şöyle bir düşünceyle
8:43
başa bırakmak istiyorum. Yarın öbür gün
8:45
dünyayı sarsacak yepyeni ve gerçek bir
8:48
kriz patlak verse acaba asıl kurtarıcı
8:51
güç Birleşmiş Milletler'in o devasa ama
8:53
bazen hantal olabilen geniş ortak
8:55
menfaat şemsiyesi mi olacak? Yoksa çok
8:58
daha dar bir alanda birbirine sımsıkı
8:59
kenetlenmiş o küçük bölgesel kulüplerin
9:02
hukuki bağları mı durumu kurtaracak?
9:04
Hangi yapının gücü daha gerçek? üzerine
9:06
düşünmeye fazlasıyla değer. Bu
9:08
analizimizde bize eşlik ettiğiniz için
9:10
teşekkürler.
Jobs & Education