Up next in 10
Auzef Uluslararası Örgütler 2023-2024 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/10/uluslararasi-orgutler-2023-2024-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Haberleri her açtığımızda bir kısaltma
0:02
seli ile karşılaşıyoruz. Değil mi? BM,
0:04
NATO, Şio. Bazen gerçekten de koca bir
0:07
alfabe çorbasının içine düşmüşüz gibi
0:09
hissediyoruz. Peki küresel sistemi
0:12
ayakta tutan bu devasa yapılar perdenin
0:14
arkasında gerçekten nasıl çalışıyor?
0:17
Bugün kulaktan doğma o ezberleri bir
0:19
kenara bırakıp küresel yönetişimin
0:21
efsanelerine ve gerçeklerini adım adım
0:23
çözeceğimiz bu incelemeye hoş geldiniz.
0:26
Gelin uluslararası sistemin o karmaşık
0:28
gibi görünen ama aslında çok net
0:30
kuralları olan dünyasına hep birlikte
0:32
yakından bakalım. Açıkçası hemen konuya
0:35
girmek ve size şu çarpıcı gerçeği
0:37
söylemek istiyorum. Sırf dünya barışını
0:39
sağlamak için tasarlanmış devasa küresel
0:42
bir örgütün en başından beri ölümcül bir
0:45
yapısal hatası vardı. İnanabiliyor
0:47
musunuz? Kulağa gerilim filmi senaryosu
0:49
gibi gelse de bu tarihin ta kendisi.
0:52
Birazdan Milletler Cemiyeti'nin neden
0:54
kendi içindeki bir kusur yüzünden
0:56
tökezlediğini göreceğiz. Hazır olun.
0:58
Çünkü bu analizimiz boyunca küresel
1:00
mimariye dair doğru bildiğimiz
1:02
yanlışları tek tek yıkacağız. Bugünkü
1:05
yol haritamız oldukça net. Dört ana
1:08
durağımız var. Önce küresel işbirliğinin
1:11
tarihiyle temelleri atacağız. Ardından
1:14
Birleşmiş Milletler sisteminin merkezine
1:16
ineceğiz. Sonra bölgesel ve askeri
1:19
ittifaklara göz atıp finali STK'lar ve
1:22
uluslararası hukuk ile yapacağız.
1:24
Haritamız hazırsa ilk durağımızla
1:27
başlıyoruz. 1inci bölüm küresel
1:29
işbirliğinin tarihi. Bakalım bu işin
1:32
tohumları ne zaman atılmış? Uluslararası
1:35
işbirliği dediğimizde aklımıza hemen
1:37
modern çağ geliyor ama aslında ta orta
1:39
çağa Hansa ligi kadar gitmemiz
1:41
gerekiyor. Tabii şu detayı atlamayalım.
1:43
Hansa ligi siyasi değil tamamen ticari
1:46
bir oluşumdu. İşin seyrini değiştiren
1:48
asıl kırılma noktası 1648'deki Vestfalya
1:51
barışı. Vestfalya'yı diplomasi tarihinde
1:54
bu kadar benzersiz yapan şey nedir
1:56
biliyor musunuz? Neredeyse tüm Avrupa
1:58
devletlerinin elçilerini gönderdiği ilk
2:00
devasa çok taraflı diplomatik kongre
2:02
olmasıdır. Tam bir dönüm noktası.
2:04
Sonrasında Dünya Savaşı'nın ardından
2:07
kurulan ilk büyük siyasi örgüt olan
2:09
Milletler Cemiyeti sahnede yerini alıyor
2:11
ve oradan da Dünya Savaşı sonrasında
2:14
günümüzün merkez gücü Birleşmiş
2:15
Milletlere'e ulaşıyoruz.
2:17
Hani az önce ölümcül bir yapısal hata
2:19
demiştik ya. İşte şimdi o efsaneyi
2:22
çürütme vakti. Cenevre Merkezli
2:24
Milletler Cemiyeti'nin çöküş sebebi
2:26
genelde sanıldığı gibi sekretaryla
2:28
konsey arasındaki bir sürtüşme falan
2:30
değildi. Sorun çok daha derindeydi. Asıl
2:33
kriz assembly yani genel kurul ile
2:35
konsey arasındaydı. Kurucu Misaka'a
2:37
baktığınızda bu iki devasa organın
2:40
yetkilerinin nerede başlayıp nerede
2:42
bittiği hiçbir zaman net olarak
2:43
çizilmemişti. Haliyle bu inanılmaz yetki
2:45
karmaşası koskoca örgütü adeta felç
2:48
etti. İkinci bölüm: Birleşmiş Milletler
2:51
Sistemi. Şimdi hiyerarşide bir üst
2:54
basamağa modern sistemin tam kalbine
2:56
çıkıyoruz. BM'in idari operasyonlarını
2:59
genel sekreterlik yönetiyor. Burası
3:01
tamam. Peki işler ters gittiğinde bir
3:04
devlet kuralları çiğnediğinde ne oluyor?
3:06
İşte burada çok büyük bir yanılgı var.
3:09
BM'in gücü kınama mesajlarından veya
3:12
para cezalarından ibaret değildir.
3:14
Aslında bunlar resmi birer ihraç
3:16
yaptırımı bile sayılmaz. BM şartını
3:18
sürekli ihlal eden bir devlet için iki
3:21
katı gerçek vardır. Ya üyeliği askıya
3:23
alınır ya da tamamen üyelikten ihraç
3:25
edilir. Yani anlayacağınız bu işin pek
3:28
de şakası yok. Bütün bu bürokrasinin
3:30
ortasında bazen insanı derinden
3:32
etkileyen detaylar da var. Mesela BM'nin
3:35
uzmanlık örgütlerinden biri olan FAO
3:38
yani gıda ve tarım örgütü ambleminde çok
3:41
çarpıcı Latince bir slogan yazar. Fiat
3:43
Panis yani ekmek olsun. Sadece iki
3:46
kelime dünyadaki açlığı bitirme hedefini
3:49
ve o devasa örgütün varoluş amacını o
3:52
kadar kusursuz bir şekilde özetliyor ki
3:54
gerçekten çok güçlü. Hazır uzmanlık
3:57
örgütlerindeyken UNESCO ile ilgili şu
3:59
meşhur efsaneyi de kökten çözelim. Çoğu
4:01
yerde UNESCO tarihi eserlerin yasal
4:04
ticaretini yapar gibi inanılmaz yanlış
4:06
bir bilgi dolaşıyor. Yok öyle bir şey.
4:08
Gerçek tam tersi. UNESCO'nun temel
4:11
misyonu kültürlerarası diyaloğu
4:13
arttırmaktır ve tarihi eser ticaretini
4:15
desteklemek şöyle dursun bu ticareti
4:18
yasal veya yasa dışı kesinlikle
4:20
engellemeyi hedefler. Ha küçük bir not
4:22
daha. Dünya turizm örgütünü de sakın IMF
4:25
veya Dünya Bankası gibi makroekonomik
4:27
bir ağ sanmayın. İsimler bazen yanıltıcı
4:29
olabiliyor ama görev tanımları bambaşka.
4:32
3ün bölüm: Bölgesel ve askeri
4:34
ittifaklar. Küresel arenadan çıkıp
4:37
kıtaların kendi iç dinamiklerine
4:39
bakıyoruz. Haberlerde sürekli duyduğumuz
4:41
o kısaltmaların coğrafi sınırlarını bir
4:43
netleştirelim. Bakın laf da bir Asya
4:46
örgütü falan değildir. Güney Amerika'da
4:48
kurulan Latin Amerika Serbest ticaret
4:50
birliğidir. Asya dendiğinde hepimizin
4:52
bildiği Şangay beşlisi ise 2001 yılında
4:54
6. üye Özbekistan'ın da katılımıyla
4:57
resmen Şangay İşbirliği Örgütü yani Şio
5:00
adını aldı. Gelelim Avrupa'ya. Avrupa
5:02
Konseyi küresel bir yapı değildir.
5:04
Sadece bölgesel bir insan hakları
5:06
örgütüdür ve EU RT O evet nükleer alanda
5:10
çalışır ama görevi tüm dünyada nükleer
5:12
bombaları yasaklamak gibi küresel askeri
5:14
bir misyon değildir. Avrupa'da nükleer
5:16
enerjinin barışçıl kullanımını denetler.
5:18
Yani kimin nerede ne yaptığını doğru
5:20
bilmek cidden hayati. Peki ya Afrika'da
5:24
durum ne?
5:25
Batı Afrika Devletleri Ekonomik
5:27
Topluluğu yani Ikovas oldukça ayakları
5:30
yere basan rasyonel bir yol izliyor.
5:32
Gelişmekte olan bir birlik oldukları
5:34
için öyle bir anda ağır sanayi
5:36
devrimleri yapmak gibi gerçek dışı
5:38
hedeflerin peşinde koşmuyorlar. Onların
5:41
önceliği çok daha temel ve mantıklı.
5:43
Malların serbest dolaşımını sağlamak ve
5:45
kıta içindeki ticari engelleri ortadan
5:47
kaldırmak. Adım adım sağlam bir
5:50
ilerleyiş. Şimdi dünyanın en büyük
5:52
askeri ittifakına NATO'ya geçelim. NATO
5:55
hakkında duyduğum en büyük efsanelerden
5:58
biri onun da BM gibi devasa bir genel
6:01
kurula sahip olduğudur. Arkadaşlar böyle
6:03
bir kurul NATO'da kesinlikle yok.
6:05
Hiyarşinin en tepesinde Kuzey Atlantik
6:08
Konseyi oturuyor. Altında sekreterya ve
6:10
savunma planlama komitesi var. Ama asıl
6:13
can alıcı nokta neresi biliyor musunuz?
6:15
Orduların doğrudan stratejik
6:17
planlamasını yapan birimin ta kendisi
6:19
bizzat NATO'nun bir organı olan askeri
6:21
komitedir. NATO'nun nasıl bu kadar hızlı
6:24
ve nokta atışı askeri kararlar
6:26
alabildiğinin sırrı tam olarak bu yapıda
6:28
gizli. 4. ve son bölüm. STK'lar ve
6:31
uluslararası hukuk. Küresel sivil
6:34
toplumun ve kuralların dünyasına
6:36
giriyoruz. İster devletlerden oluşan bir
6:39
örgüt olsun, ister devasa bir sivil
6:41
toplum kuruluşu, her şeyin temelinde
6:43
kapı gibi bir hukuk yatar. Bir
6:45
uluslararası örgüt kurulurken o kurucu
6:47
anlaşmada şu dört temel unsur istisnasız
6:50
yer almak zorundadır. Örgütün işlevleri,
6:53
yetkileri, statüsü ve kurumsal yapısı.
6:56
Hukuk bu konuda taviz vermiyor. Ve bakın
6:58
burada şaşırtıcı bir detay daha var.
7:00
Uluslararası örgütlere sadece tek tek
7:02
bağımsız devletler üye olacak diye bir
7:04
kural yok. Avrupa Birliği gibi birden
7:06
fazla devletin birleştiği topluluklar da
7:08
örneğin gidip Dünya Ticaret Örgütüne
7:10
bağımsız bir statüyle üye olabiliyor.
7:12
Sistemin hem esnek hem de sınırları çok
7:15
net çizilmiş bir yapısı var. Tabii bu
7:17
sistemde sivil toplum kuruluşları da
7:19
inanılmaz derecede aktif. Örneğin Nobel
7:23
Barış Ödülü sahibi Uluslararası Af
7:25
örgütü. Fakat burada görev tanımlarını
7:27
birbirine karıştırmamamız gerekiyor.
7:30
Uluslararası af örgütünün işi
7:32
hükümetlere baskı yapmaktır. Düşünce
7:34
mahkumları için savaşır, işkenceye ve
7:37
idam cezasına karşı durur. Ama tutup da
7:39
herkes için geçerli evrensel bir insan
7:41
hakları bildirisi hazırlamak onların
7:43
görevi veya yetkisi değildir. O evrensel
7:46
bildirileri hazırlama yetkisi asıl kural
7:48
koyucu olan Birleşmiş Milletler'in
7:50
işidir. Uluslararası af örgütü demişken
7:53
küçük ama önemli bir terminoloji tuza
7:55
düşmeyelim. Bazen haberlerde falan af
7:58
örgütü kurulu diye bir ifade geçer.
8:00
Aslında resmi karar organı
8:02
terminolojisinde böyle bir isim hiç
8:03
yoktur. Doğrusu nedir derseniz bu
8:06
muazzam kuruluşun en üst yönetim ve
8:08
karar alma organı uluslararası kuruldur.
8:11
İşin doğrusunu bilmek her zaman iyidir.
8:13
Peki tüm bu evrensel hakların hukukun
8:16
miladı ne zaman? Cevap: Koca bir 1948.
8:20
Bu tarih az önce bahsettiğimiz Birleşmiş
8:23
Milletler'in insan hakları evrensel
8:25
bildirisini hazırlayarak küresel hukukun
8:27
temelini attığı o muazzam dönüm
8:29
noktasıdır. Bugün etrafımızda gördüğümüz
8:32
tüm o bölgesel insan hakları kurumları,
8:34
STK'lar için aslında nihai referans
8:37
noktası işte bu yıldır. Küresel
8:39
işbirliğinin köklerinden BM'in katı
8:42
gerçeklerine, bölgesel ittifaklardan
8:44
sivil toplumun sınırlarına kadar uzanan
8:46
detaylı analizimizin sonuna geldik.
8:48
Şimdi ayrılmadan önce sizi şu kışkırtıcı
8:51
soruyla başa bırakmak istiyorum. Onca
8:53
kurucu anlaşma, komiteler, meclisler ve
8:56
evrensel bildirilere rağmen kurallar
8:58
dünyaya gerçekten yönetebilir mi yoksa
9:00
uluslararası hukuk her zaman eninde
9:02
sonunda sadece güçlülerin mi işine
9:04
yarar? Yanıtınız ne olursa olsun bu
9:06
karmaşık sistemi anlamak haberleri
9:08
okurken satır aralarını görmenin her
9:10
zaman ilk adımıdır. Bu incelemede
9:12
benimle birlikte olduğunuz için
9:13
teşekkürler. Bilgiyle kalın, merak
9:15
etmeye devam edin.
#Jobs & Education