Up next in 10
Auzef Türk İslam Edebiyatı 2023-2024 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/11/turk-islam-edebiyati-2023-2024-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Yepyeni bir görsel
0:02
incelemeye hoş geldiniz. Bugün sıradan
0:05
sıkıcı bir edebiyat okuması yapmıyoruz.
0:07
Aksine Türk İslam edebiyatının o devasa
0:10
bazen karmaşık ama kesinlikle büyüleyici
0:13
dünyasına harika bir yolculuğa
0:14
çıkıyoruz. Önünüzdeki bu yoğun çalışma
0:17
rehberine sadece ezberlenmesi gereken
0:19
bir bilgi yağını olmaktan çıkarıp
0:22
kalemle ve inançla şekillenmiş o muazzam
0:24
edebi evrimin çok net ve akılda kalıcı
0:27
bir haritasına dönüştüreceğiz. Ekranda
0:29
göreceğiniz detaylar bu zor konuları
0:31
kafanıza şıp diye oturtmak için özel
0:33
olarak tasarlandı. Hazırsanız edebiyatın
0:37
o ihtişamlı kapısını aralıyoruz. Pekala,
0:40
hadi hiç vakit kaybetmeden doğrudan
0:43
konuya girelim. Gündemimizi de böldük.
0:46
1. Erken dönem baştları,
0:49
2. Edebi türler ve divan şiiri. 3.
0:53
Tasavvuf ve büyük mutasavvuflar. Ve 4.
0:56
Biyografiler ve son dönem. Birinci
0:59
bölümümüz erken dönem başıtları. Alt
1:02
başlığımız ise devlet yönetimi ve
1:04
nasihatin temelleri. Ve bu gördüğümüz
1:07
tablo bize 11. yüzyılın o devasa eseri
1:10
Kutatku Bili'in şifrelerini harika bir
1:12
şekilde özetliyor. Yusuf Asacib'in bu
1:14
eşsiz siyasetnamesi dört alegorik
1:17
karakterin omuzlarında yükselir. Bakalım
1:19
kimlermiş bunlar. Odgurmuş doğada
1:21
inzivaya çekilmeyi ve ahireti temsil
1:23
eden bir zahit. Küntogd ise adaletin
1:26
yani sağlıklı bir yönetimin ta kendisi,
1:28
omurgası. Aytoldu saadeti, ödülmüş ise
1:32
akla simgeliyor. Bu dört anahtarı
1:34
eşleştirdiğinizde inanın bana eserin tüm
1:37
kapıları önünüzde açılıyor. Peki bu
1:40
anıtsal eser onca yüzyılı aşıp bugüne
1:42
nasıl geldi derseniz şanslıyız ki
1:45
elimizde sadece ü tane ama çok hayati
1:47
önem taşıyan kopyası yani nüshası var.
1:50
Herat, Fergana ve Kahire nüshaları. Eğer
1:54
bir sınavda karşınıza çıkarsa bu üç
1:56
şehri hatırlamanız sizi doğrudan 12'den
1:58
vurduracaktır. Şimdi şu 40 rakamına
2:01
odaklanalım. Öyle rastgele bir sayı
2:03
değil bu. Bizi alıp 14. yüzyıla Harzim
2:06
Türkçesinin o eşsiz metinlerinden birine
2:08
Mahmut bin Ali'nin kaleme aldığı Nehcül
2:11
Ferad ise yani Cennetlerin açık yoluna
2:13
götürüyor. Bu Muazzam Nasihat kitabı dör
2:16
ana bölüm ve toplamda tam 46 bölümden
2:19
oluşuyor. İçinde ayet tercümelerinden
2:22
tutun da menkıbalelere kadar her şey
2:24
var. Kısacası bu 40 rakamı o cennete
2:27
giden yoldaki durakların tam bir
2:29
haritası. Geçiyoruz ikinci bölüme. Edebi
2:33
türler ve divan şiiri. Yani inanç ve
2:35
ahlakın biçimleri. Şimdi hızlıca bazı
2:38
çok kritik kavramları ardı ardına
2:40
tanımlayacağız. İlki hile. Bu edebi türü
2:43
Hz. Muhammed'in fiziksel ve ahlaki
2:45
özelliklerini kelimelerle resmetme
2:47
sanatı olarak düşünebilirsiniz. Manzom
2:50
yani şiir formundaki ilk büyük ve en
2:52
önemli örneği ise Hakan Mehmet Bey'in
2:55
tam 700 beyitlik o meşhur Hil-i Hakan
2:58
adlı mesnevisidir. İkinci kavramımız
3:01
esma-i hüsna. Allah'ın 99 güzel isminin
3:05
şiirsel bir zarafetle edebi bir şölene
3:08
dönüştürüldüğü eserler bunlar. Özellikle
3:10
karşınıza der ismi hallak veya der ismi
3:13
süphan gibi başlıklar çıkarsa bindo
3:16
aklınıza hemen bu tür gelmedi.
3:18
Görüyorsunuz değil mi? İlahi isimler
3:20
edebiyatın tam merkezine nasıl da nakış
3:23
gibi işlenmiş. Bu hızlı kavram
3:25
maratonumuzu divan şiirindeki tam bir
3:28
milli gurur kaynağıyla bitiriyoruz.
3:30
Tuyu. Biliyorsunuz divan edebiyatında
3:32
Araplardan ve Farslardan alınan bir sürü
3:34
form var ama tuyu şarkı formuyla beraber
3:37
doğrudan Türklerin bu edebiyata hediye
3:39
ettiği tek dörtlükten oluşan vurucu ve
3:41
inanılmaz özgün bir milli nazım
3:43
şeklidir. Kesinlikle cebinize koymanız
3:45
gereken bir bilgi. Şimdi bu kısım
3:48
gerçekten çok ilginç. Çünkü büyük bir
3:51
bilgi tuzağını deşifre edeceğiz.
3:53
Şairlerin hayat hikayelerini anlatan
3:55
biyografik eserlere yani tezkirelere
3:57
bakıyoruz. Sol tarafta bu işin
4:00
pirilerinden Sehi Bey ve Lami Çelebi'yi
4:03
görüyoruz. Tamam. Ama sağ tarafa Şeyh
4:05
Galibe'e çok dikkat edin. Divan
4:08
edebiyatının bu dev isminin tezkire
4:10
türünde hiçbir ama hiçbir eseri yoktur.
4:13
Bu edebiyat okumalarında ve sorularda en
4:15
sık düşülen devasa bir tuzaktır. Siz
4:18
sakın düşmeyin. Peki ufak bir soru. O
4:21
dönemde akait, fıkıh, ilmhal gibi ağır
4:24
ve kuralcı dini metinler neden düz yazı
4:26
değil de şiirsel yani manzum olarak
4:29
yazılmıştı? Aslında bunu bugün hepimizin
4:32
diline pelesenk olan akılda kalıcı
4:34
reklam müzikleri, jingle'lar gibi
4:36
düşünebilirsiniz. Örneğin Sunullah-'ı
4:38
gaybinin Hüda Rabbim manzumesi. Temel
4:41
amaç halkın bu karmaşık kuralları o
4:44
şiirsel ritim sayesinde beynine kazıması
4:47
ve bir daha hiç unutmamasıydı. Gerçekten
4:49
çok zekice. Balık baştan kokar. Hepimiz
4:53
biliyoruz bu atasözünü. İyi ama
4:56
böylesine ciddi bir edebi incelemenin
4:58
ortasında bu sözün ne işi var? Aslında
5:01
tam da burada olması gerekiyor. Şöyle ki
5:03
bir şair şiirin de savunduğu bir fikri,
5:06
bir argümanı ispatlamak için az önce
5:08
gördüğümüz gibi herkesin bildiği ünlü
5:10
atasözlerini kullanıyorsa işte biz
5:13
edebiyatta bu muazzam takdiye irsali-i
5:15
mesel sanatı diyoruz. Yani şair halkın
5:18
binlerce yıllık bilgeliğini ödünç alıp
5:21
kendi şiirinin mahkeme salonunda ikna
5:23
edici bir delil olarak sunuyor. 3üncü
5:26
bölümümüze geliyoruz. Tasavvuf ve büyük
5:28
mutasavvuflar işin o derin ruhsal özü.
5:32
Şimdi bu derin tasavvufi yapının
5:35
yüzlerce yıl içinde nasıl adım adım inşa
5:37
edildiğine bir bakalım. En başa
5:39
Türkistan coğrafyasına gidiyoruz. Hoca
5:42
Ahmet Yesevi o meşhur hikmetleriyle
5:44
temele atıyor. 13. yüzyılda Anadolu'ya
5:47
geçtiğimizde Mevlana ve Sultan Veled'in
5:50
o büyüleyici Farsça eserleriyle büyük
5:52
bir otorite kurduğunu görüyoruz. 15.
5:55
yüzyıla Ankara'ya geldiğimizde
5:57
Yazıcıoğlu Mehmet ve kardeşi Ahmedi Bic
6:00
Hacı Bayram-ı Veli'nin izinden giderek
6:02
bu yola omuz veriyor ve nihaet 17.
6:04
yüzyılda Abdülmecid-i Sivassi sancağa
6:07
devralıyor. Coğrafyalar değişiyor ama o
6:10
ruhsal öz bir şekilde nesilden nesile
6:12
akmaya devam ediyor. Hazır 17. yüzyıla
6:15
gelmişken o dönemin büyük ve hararetli
6:17
çatışmasına yakından bir mercek tutalım.
6:20
Karşımızda tasavvufa çok sert cephe alan
6:22
bir grup var. Kadızadeliler. İşte tam
6:25
burada Sultan 1. Ahmet'in de hocası olan
6:27
Abdülmecid-i Sivasi kalemini adeta bir
6:30
kalkan gibi kullanıyor. Mıskamül Kulup
6:33
adlı eseri ve Mesnevi şerhleriyle çıkıp
6:35
diyor ki, "Hayır, tarikat ehli tamamen
6:37
Kur'an ve sünnet çizgisindedir. Yani
6:40
edebiyatın o dönemde sadece sanat için
6:42
değil, inancın en güçlü savunma hattı
6:44
olarak nasıl kullanıldığını net bir
6:46
şekilde görüyoruz. Ve geçiyoruz 4. son
6:49
bölümümüze. Biyografiler ve son dönem
6:52
yani mirası korumak. 14.000. Şimdi
6:56
saniyeler içinde arama motorlarında
6:57
milyonlarca sonuca ulaşmaya alışkın
6:59
olduğumuz şu çağda bir an için durup bu
7:02
sayının büyüklüğünü hayal etmenizi
7:03
istiyorum. Bu inanılmaz rakam Katip
7:06
Çelebi'nin kaleme aldığı eşi benzeri
7:08
olmayan o devasa Arapça bibliografya
7:11
Keşfüzununda tanıttığı kitap sayısı.
7:13
Bilgisayar yok, dijital arşiv yok ve siz
7:16
tek bir kaynakta 14.000den fazla eseri
7:19
bir araya getiriyorsunuz. Söyleyecek söz
7:21
yok. Mirası korumak için tek kelimeyle
7:23
akıl almaz bir çaba. Mirası korumak
7:26
demişken klasik dönemle cumhuriyet
7:28
arasında devasa bir köprü kuran o usta
7:30
biyografi yasarı İbn Eemin Mahmut Kemal
7:33
İnal'ı anmadan geçemeyiz. Fakat burada
7:35
kocaman bir dikkat tabelası asmak
7:37
istiyorum. Sol taraftaki listeye bakın.
7:39
Hoş Sada son sadrazamlar son hattatlar.
7:43
Son asır Türk şairleri. Dikkat ederseniz
7:45
hepsi son kelimesiyle başlıyor ve hepsi
7:48
inal ait. Fakat sağdaki kitaba çok iyi
7:50
bakın. Son devrin din mazlumları. İsmi
7:53
fena halde benziyor. Evet ama bu kitap
7:55
ana değil. Necip Fazlıa ait. Karşınıza
7:58
çıkabilecek harika bir tuzak noktası.
8:00
Aklınızın bir köşesine mutlaka yazın.
8:03
Artık klasik şiirin o son demlerine, son
8:05
büyük devlet adamı şairlerine geldik.
8:08
Keçecizade İzzet Molla çıkıyor
8:10
karşımıza. Oldukça çalkantılı bir hayatı
8:12
var ve özellikle Keşhan sürgününde
8:14
çektiği acıları o ünlü Mihnet-i Keşan
8:17
Mesnevisinde ilmek ilmek işlemiştir.
8:20
Tabii sadece bu da değil. Gürşen-i aşk,
8:22
Bahar-ı Efkar ve Hazan-ı Asar gibi
8:24
divanlarını da o derin felsefe dolu
8:27
hikemi tarzda yazarak döneme adeta kendi
8:30
mührünü basmıştır. İncelememizin sonuna
8:33
gelirken sizi şu güzel soruyla başa
8:35
bırakmak istiyorum. Cumhuriyet döneminde
8:37
klasik şiiri ustalıkla modernleştiren o
8:40
büyük İstanbul şairi Yahya Kemal Bey'nın
8:43
kitaplarında gizli olan metaforla
8:45
soralım. Acaba eski şiirin rüzgarı bugün
8:48
kendi gök kubbemizde hala nasıl esmeye
8:50
devam ediyor? Gerçekten üzerine
8:53
düşünmeye değer değil mi? 11. yüzyılda
8:55
Kutatku Bilik'le başlayan o güçlü
8:57
fırtına aradan geçen onca yüzyıla onca
9:00
farklı edebi türe rağmen bizim gök
9:02
kubbemizde yankılanmayı hiç bırakmadı.
9:05
Bu derin edebi mirasın şifrelerini
9:07
benimle birlikte çözdüğünüz için çok
9:09
teşekkürler. Umarım bu anlattıklarımız
9:11
zihninizde sağlam ve kalıcı bir haritaya
9:13
dönüşmüştür. öğrenmeye devam edin ve o
9:16
eski şiirin rüzgarını hissetmekten
9:18
hiçbir zaman vazgeçmeyin.
#Jobs & Education