Up next in 10
TRM208U Peyzaj Çevre ve Tarım 2023-2024 Vize Soruları,
ANADOLU AÖF Tarım Teknolojisi
https://lolonolo.com/2026/03/29/trm208u-peyzaj-cevre-ve-tarim-2023-2024-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün sizi en küçük
0:02
atomlardan tutun da tarihin en görkemli
0:05
bahçelerine kadar uzalan böyle akıl
0:06
almaz bir yolculuğa çıkarıyorum. Gözle
0:09
göremediğimiz o mikroskopik dünyayla
0:10
devasa anıtlar arasındaki o gizli bağı
0:13
gelin hep birlikte keşfedelim.
0:15
Başlayalım mı? Şöyle bir soruyla
0:17
başlayalım. Sizin arka bahçenizdeki hani
0:19
o bildiğimiz toprağın tarihin o efsanevi
0:22
bahçeleriyle ne gibi bir ortak noktası
0:25
olabilir? Yani Babil'in azma
0:27
bahçeleriyle mesela kulağa alakasız
0:29
geliyor değil mi? Ama işte aralarında
0:31
inanılmaz görünmez bir bağ var. Ve biz
0:34
de şimdi tam olarak o bağın peşine
0:36
düşeceğiz. Şimdi bu yolculuğa her şeyin
0:38
temelinden yani işin biliminden
0:40
başlayalım isterseniz. Bütün canlılığı
0:43
yöneten, dünyamızı şekillendiren o
0:45
görünmez kurallar var ya işte onları
0:47
anlamak için ilk durağımız ekoloji ve
0:50
onun sırlarla dolu dünyası olacak. Peki
0:54
canlı dediğimiz şeyin ana malzemeleri
0:56
ne? Yani bizi, bitkileri, hayvanları
0:59
oluşturan temel yapı taşları neler? İşte
1:02
karşınızda yaşamın olmazsa olmaz 6ı
1:04
elementi. Karbon, hidrojen, oksijen,
1:07
azot, fosfor ve potasyum. A bakır ve
1:10
çinko gibi elementler de var. Tabii ki
1:12
onlar da çok önemli ama onlar diyelim ki
1:15
filmin başrol oyuncuları değil de kilit
1:17
rollerdeki o harika yardımcı oyuncular
1:19
gibiler. Gelelim toprağa. Mükemmel bir
1:22
toprak aslında. Çok hassas bir dengeye
1:25
dayanıyor. Adeta bir tarif gibi. Düşünün
1:28
%45'i mineraller, %5'i de organik madde.
1:31
Tamam bu cepte ama asıl sihirli kısım
1:33
geriye kalan o %50'lik boşlukta. O
1:36
boşluğun yarısının su diğer yarısının da
1:38
mutlaka hava olması lazım. İşte bu dengi
1:41
şaştığı anda yani su havadan fazla
1:43
olursa kökler boğulur. Hava sudan fazla
1:46
olursa da kurur. Gerçekten inanılmaz
1:48
hassas bir ayar. Peki bu elementleri
1:51
suyu, toprağı alıp hepsini bir araya
1:53
getiren o sihirli süreç ne? Tabii ki
1:55
fotosentez. Arkadaşlar bu süreç
1:58
kelimenin tam anlamıyla gezegenimizdeki
2:00
yaşamın motoru, enerji santrali.
2:03
Bitkiler güneş ışığı gibi bedava bir
2:05
enerji kaynağını alıyor. Karbondioksit
2:07
ve suyu kullanarak bunu hepimizin
2:09
bildiği o yaşam enerjisine yani şekere
2:11
dönüştürüyor. Bütün hikaye aslında
2:14
burada başlıyor. Şimdi bu temel
2:16
kuralların devasa ölçekte nasıl
2:18
işlediğini görmek için haydi biraz
2:20
uzaklaşalım. Kuzey kutbuna gidelim.
2:22
Buzulların bittiği o sınıra. İşte orada
2:25
tundra başlar. Ağaçların bile hayatta
2:27
kalamadığı o devasa çıplak ve zorlu
2:30
coğrafya. İşte orası bu ekolojik
2:33
kuralların en saf, en çıplak ve en güçlü
2:36
halini görebileceğimiz yerlerden biri.
2:38
Tamam. Ekolojinin temel kurallarını az
2:41
çok anladık. Peki insan bu kuralları
2:44
alıp ne yapmış dersiniz? Onları alıp
2:46
sanata dönüştürmüş. Hem de ne sanat.
2:50
Şimdi rotamızı sadece birer bahçe
2:52
olmaktan çıkıp tarihin akışını
2:54
değiştiren, medeniyetlere damgasını
2:56
vuran o ünlü tasarımlara çeviriyoruz.
2:59
Peyzaj tasarımının evrimi gerçekten de
3:01
baş döndürücü. Düşünsenize antik
3:03
dünyanın yi harikasından biri olan
3:06
Babil'in asma bahçeleri ile başlıyoruz.
3:08
Oradan doğanın cetvelle çizildiği,
3:11
mutlak bir kontrol altına alındığı
3:13
Versay Sarayı'nın o meşhur geometrik
3:15
bahçelerine geliyoruz. Ve sonra hop
3:17
1980'lere atlayıp Paris'te tüm o
3:20
kuralları yerle bir eden Lavilet parkını
3:22
görüyoruz. Her biri kendi çağının ruhunu
3:24
yansıtan birer manifestoydu aslında.
3:27
Tabii tasarım felsefesi de kültürden
3:29
kültüre değişiyor. Mesela geleneksel bir
3:32
Çin bahçesine gittiğinizde amaç doğayı
3:34
birebir kopyalamak değildir. Hayır. Amaç
3:37
doğanın özünü, ruhunu yakalamaktır.
3:40
Orada özenle yerleştirilmiş büyük bir
3:43
kaya artık sadece bir kaya parçası
3:45
değildir. O gücü ve sonsuzluğu temsil
3:48
eden sarp bir dağ zirvesine dönüşür.
3:51
Peki Versa gibi bir yeri bilimsel olarak
3:54
nasıl tanımlayabiliriz? İşte burada
3:56
karşımıza bir terim çıkıyor. Kültürel
3:58
peyzaj. Yani bu kendi haline bırakılmış
4:01
bir orman falan değil. Tam tersine insan
4:03
eliyle belirli bir fikirle, belli bir
4:06
estetik kaygıyla bilinçli olarak
4:08
tasarlanmış bir alan. Sınırları bellidir
4:10
ve içindeki her bir çalı, her bir
4:12
fıskiye bir amaca hizmet eder. Yalnız
4:15
burada küçük ama önemli bir detayın
4:17
altını çizmek istiyorum. Tarihi
4:19
bahçelerden konuşurken sık yapılan bir
4:21
hata var. Şu meşhur çehel sütun yani
4:24
kırk sütunlu saray genelde Tebriz'de
4:26
salınır ama hayır. Doğrusu Safevi
4:29
İmparatorluğu'nun o görkemli başkenti
4:31
ısfahand'ır. Bu coğrafi bilgiyi de doğru
4:33
yere koymuş olalım. Ama tarih sadece
4:36
sarayların devasa bahçelerinde değil,
4:38
bazen şehirlerin tam kalbinde de yaşar.
4:41
Bakın Kosova'daki Prizren Taşköprüsü
4:43
bunun en güzel örneklerinden biri.
4:46
Burası Versay gibi tek bir dahinin eseri
4:48
değil. Yüzyıllar boyunca bir nehrin, bir
4:51
şehrin ve bir kültürün birlikte organik
4:54
bir şekilde yarattığı hala nefes alıp
4:56
veren tarihi bir kentsel peyzaj. Büyük
4:59
resme baktık. Ekosistemleri gördük.
5:02
İnsan eliyle şekillenen bahçeleri
5:04
gezdik. Şimdi merceği alıp iyice yakına
5:06
bu manzaraları oluşturan asıl
5:08
kahramanlara yani bitkilerin ta
5:10
kendisine odaklanma zamanı. Hadi gelin
5:12
onların o gizemli dünyasına birlikte
5:14
dalalım. Bitkiler alemi en temelde iki
5:17
büyük gruba ayrılıyor. Aralarındaki fak
5:20
da aslında çok basit. Çam ağacı gibi
5:22
açık tohumlularda üreme organı bir
5:24
kozalak ve tohumlar adeta ortada
5:27
korumasız. Ama diğer grupta yani kapalı
5:30
tohumlularda üreme organı bir çiçek ve o
5:32
değerli tohumlar bir yumurtalığın içinde
5:35
özenle saklanıyor, güvende tutuluyor.
5:37
Bütün mesele bu. Botanikte bitkileri
5:40
tarif ederken kullanılan böyle havalı
5:42
bilimsel terimler var. İşte onlardan
5:44
biri imbirikat. Kulağa ilk başta biraz
5:47
karışık geliyor biliyorum ama aslında
5:49
tanımı o kadar basit ve o kadar tanıdık
5:52
bir şeye dayanıyor ki bakın şimdi işte
5:55
bu kadar tıpkı bir çatının üzerindeki
5:57
kiremitler gibi bir pulun ya da yaprağın
6:00
diğerinin üzerini hafifçe kapatarak üst
6:02
üste dizilmesi durumu. Mesela bir mazı
6:04
bitkisinin yapraklarına çok yakından
6:06
bakarsanız o mükemmel kiremit dizilişini
6:08
görürsünüz. İşte bu desene imrikat
6:11
diyoruz. Bence bunu artık unutmazsınız.
6:14
Şimdi gelin biraz doğa dedektifliği
6:16
yapalım. Size birkaç ipucu vereyim. Bir
6:18
dahaki sefere bir ormanda yürürken
6:20
gövdesinin üst kısımları böyle parlak
6:22
sarı turuncu renkte olan bir ağaç
6:24
görürseniz hemen tanıyın. O bir
6:26
sarıçamdır. Evimizdeki o sevdiğimiz
6:29
hafif beyaz renkli ahşap mobilyalar var
6:31
ya işte onlar da çok büyük ihtimalle
6:33
göknar ağacından yapılmıştır. Son olarak
6:36
botanik isimlerden de korkmayın. Biota
6:39
dediğimiz aslında mazı Taksusta porsuk
6:41
ağacının bilimsel adı. Şimdi konuyu
6:44
biraz da evlerimizin içine,
6:46
bitkilerimize getirelim. O cam
6:48
famlusları içindeki mini ekosistemler
6:50
yani teraryumlar harika bir şey değil
6:52
mi? Ama birçoğumuzun kabusu olan o
6:54
küflenme sorunu var. Peki neden olur bu?
6:57
Hiç merak ettiniz mi? Cevap aslında
6:59
inanılmaz basit. Havasızlık. Kapalı bir
7:02
kavanozun içinde buharlaşan suyun
7:04
kaçacak hiçbir yeri yok. Hal böyle
7:06
olunca da içerideki nem oranı fırlıyor
7:08
ve küf mantarları için adeta bir cennet
7:11
ortamı oluşuyor. Yani anlayacağınız asıl
7:14
suçlu su değil. Suyun o kapalı alanda
7:16
hapsolup kalması. Bitkilerinizle ilgili
7:18
bir başka pratik ipucu daha vereyim. ADF
7:21
bir arıza tespit rehberi gibi. Eğer
7:23
bitkinizin bütün yaprakları aynı anda
7:25
sararıyorsa sorun muhtemelen genel bir
7:27
şeydir. Belki besin eksikliği veya bir
7:29
zararlı. Ama dikkat, eğer sararma sadece
7:32
en alttaki yaşlı yapraklarda başladıysa
7:35
o zaman neredeyse emin olabilirsiniz ki
7:37
bitkiyi fazla suluyorsunuz ve kökleri
7:39
çürümeye başlamış. Sonuç olarak ne
7:41
gördük? Atomlardan toprağa, Tundra'nın
7:44
ıssızlığından Versay'ın ihtişamına,
7:46
oradan da evimizdeki küçük bir saksıya
7:48
kadar. Aslında her şey birbirine bağlı
7:50
dev bir sistemin parçası. Bu yolculuğun
7:53
sonunda size tek bir soru bırakmak
7:55
istiyorum. Yarın dışarı çıktığınızda her
7:57
gün yürüdüğünüz o caddeye, oturduğunuz o
7:59
parka bir de bu gözle bakın. O peyzaj
8:02
size hangi hikayeyi anlatıyor? Hangi
8:04
doğal kurallar, hangi tarih, hangi
8:06
tasarım kararları onu bugünkü haline
8:08
getirmiş? Artık bu hikayeyi okuyacak
8:10
olan sizsiniz.
#Education