Up next in 10
Auzef Temel Fizik 2024 Üç Ders Soruları
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Bu kaynak incelememize hepiniz
0:02
hoş geldiniz. Biliyorum şu yaklaşan
0:05
temel fizik 3 ders sınavının stresi
0:07
yavaş yavaş omuzlarınıza çöküyor.
0:09
Haklısınız da. Ama bugün ne yapacağız
0:11
biliyor musunuz? O karmaşık soyut
0:13
formülleri alıp tamamen mantıklı,
0:15
anlaşılır ve basit bir araç kutusuna
0:17
dönüştüreceğiz. Yani derin bir nefes
0:20
alın, arkanıza yaslanın. Çünkü o
0:22
gözünüzü korkutan fiziğin dili aslında
0:25
içinde yaşadığımız evrenin çalışma
0:26
kılavuzundan başka bir şey değil. Tamam.
0:29
Hadi hemen konuya dolalım. Bugün yol
0:31
haritamız çok net. Önce fiziğin dilini
0:33
çözeceğiz. Ardından hareket, kuvvet ve
0:36
enerjinin o dinamik dünyasına adım
0:38
atacağız. Sonra görünmez kuvvetleri yani
0:41
elektrik dünyasını, termodinamik ve
0:43
dalgaları keşfedip işi vektörler ve
0:45
skalerler ile noktalayacağız. Kısacası
0:48
sınavda karşınıza çıkacak ne varsa
0:50
hepsini tek fethedeceğiz. 1inci bölüm:
0:53
Fiziğin dilini çözmek. İşe evrenimizin
0:56
kurallarını mantıklı gruplara ayırarak
0:58
başlıyoruz. İlk durağımız ise her gün
1:00
gözümüzle gördüğümüz o büyük makro
1:03
ölçekteki olaylar. Klasik mekanik
1:05
dediğimiz şey aslında tam olarak bizim
1:08
günlük gözle görebildiğimiz dünyamızın
1:10
fiziğidir. Gezegenlerin yörüngelerinde
1:12
dönüşünden tutun da masadan yere
1:15
yuvarlanan bir kaleme kadar her şey bu
1:17
kurallara uyar. Temel kuralımız ne?
1:19
Nesnelerin ışık hızından çok ama çok
1:22
daha yavaş hareket etmesi ve makroskobik
1:24
yani gözle görülebilir olması. İşte bu
1:27
ayrım evrenin geri kalan o daha tuhaf
1:29
kurallarını anlamamız için bize harika
1:31
bir temel sunuyor. İkinci bölüme
1:34
hareket, kuvvet ve enerjiye geçiyoruz.
1:37
Makroskobik dünyamızın sınırlarını
1:39
çizdiğimize göre şimdi işin asıl
1:41
heyecanlı kısmına yani bu dünyada
1:44
nesnelerin tam olarak nasıl hareket
1:46
ettiğine ve birbirlerinin nasıl
1:48
etkilediğine bakalım. Bakın bu olayların
1:51
birbirinin üzerine nasıl inşa edildiğini
1:53
görmek gerçekten büyüleyici. Diyelim ki
1:56
hareket eden bir parçacığın konumunu
1:57
biliyorsunuz. Eğer bu konum denkleminin
2:00
zamana göre birinci türevini alırsanız o
2:02
nesnenin anlık hızını bulursunuz. E peki
2:05
aynı denklemin bir de ikinci türevini
2:06
alırsanız ne olur? Bu kez de anlık
2:08
ivmeyi elde edersiniz. Yani sadece bir
2:11
nesnenin nerede olduğunu bilerek onun
2:13
zaman içinde ne kadar hızlı gittiğini ve
2:15
hızını nasıl değiştirdiğini şıp diye
2:17
çözebilirsiniz. Tam bir şifre kırma
2:19
işlemi gibi. Tabii hareket varsa
2:22
arkasında mutlaka bir sebep vardır,
2:24
değil mi? İşte o sebep kuvvettir.
2:26
Kuvveti özünde basit bir itme veya çekme
2:28
gibi düşünebilirsiniz. Dinamikte bunu
2:31
Newton'ın o meşhur evrensel çekim
2:33
kanunuyla ifade ediyoruz. Ama bakın
2:35
sınavdaki çoktan seçmeli sorular için
2:37
size harika bir ipucu vereyim.
2:39
Uluslararası birim sisteminde kuvvetin
2:41
birimi Newton'dır ve 1 Newton tam olarak
2:43
kilogram x met/s²areye eşittir. Bu
2:47
detayı kesinlikle aklınızın bir köşesine
2:49
yazın. Sınavda hayat kurtarır. Peki bu
2:52
anlattığım Newton'ın ikinci yasası
2:54
pratikte, gerçek hayatta nasıl işliyor?
2:56
Aslında inanılmaz basit. Gözünüzün önüne
2:59
klesini hiç bilmediğimiz devasa bir
3:01
nesne getirin. Eğer siz bu cisme 120
3:04
new'lık bir kuvvet uygularsanız ve bu
3:06
cisim saniyede 6 m/s²elik bir ivme ile
3:10
hızlanmaya başlarsa ne yaparız? İkinci
3:13
yasa gereği 120'yi hemen 6'ya böleriz ve
3:16
şaşırtıcı bir şekilde bu gizemli
3:18
nesnenin kütlesinin tam olarak 20
3:20
kilogram olduğunu anında buluruz.
3:22
Gördünüz mü? Hızlı, net ve kesinlikle
3:25
şaşmaz. Bir diğer çok kritik nokta da
3:27
kütle merkezidir. Bunu bir nevi sistemin
3:30
sihirli denge noktası olarak düşünün.
3:33
Birden fazla parçadan oluşan hareket
3:35
halindeki karmaşık bir sistemi
3:37
incelerken işleri basitleştirmek için
3:39
sanki tüm kütle o tek bir noktada o
3:42
koordinatta toplanmış gibi hesap
3:43
yaparız. Bu denge noktasını bulmak için
3:46
de sistemdeki tüm kütlelerin
3:48
koordinatlarıyla ağırlıklı
3:49
ortalamalarını almamız yeterlidir. Denge
3:52
noktasından çıkıp biraz da hızlanalım ve
3:54
momentuma gelelim. Momentum dediğimiz
3:57
şey en basit haliyle hareket halindeki
3:59
bir cismin kütlesiyle hızının
4:01
çarpımıdır. Ama burada asıl dikkatinizi
4:03
çekmek istediğim şey birimler. Kilogram
4:06
x met/s veya new x saniye. Sınava
4:10
girerken bu birimleri ve dönüştürmeleri
4:12
adınız gibi bilmeniz lazım. Açık
4:14
konuşayım. Bunları ezberebilmek resmen
4:16
bir hile kodudur. Sınavda size saniyeler
4:19
hatta dakikalar kazandırır. Çizgisel
4:22
hareketi çok iyi anladık. Peki işin
4:24
içine dönme girerse ne olacak? Fizikte
4:26
dönme hareketini sağlayan o etkiye biz
4:28
tork diyoruz. Burada çok keskin, çok net
4:31
bir ayrım yapmamız lazım. Lütfen şu an
4:34
yerde kayarak ilerleyen bir karton
4:35
kutuyla havada fırıl fırıl kendi ekseni
4:38
etrafında dönen bir araba rastiğini
4:39
gözünüzün önüne getirin. Kayan o kutuda
4:42
bir öteleme hareketi vardır. Dönen
4:44
lastikte ise tork. Sınavda şu hataya
4:46
sakın düşmeyin. Tork bir titreşim veya
4:49
bir kayma yani öteleme hareketi
4:51
değildir. Tork tamamen ve kesinlikle
4:54
nesnenin kendi etrafında
4:56
olayıdır. Ve işte bu da bize evrenin o
4:59
kusursuz işleyişini harika bir şekilde
5:01
gösteriyor. Enerjinin korunduğu
5:03
durumlarda enerji asla ve asla
5:05
kaybolmaz. sadece şekil değiştirir.
5:08
Şimdi elinizde bir elma tuttuğunuzu, onu
5:11
belirli bir yüksekliğinden bir ilk hızla
5:13
aşağıya doğru bıraktığınızı hayal edin.
5:15
O elma düşerken sahip olduğu o
5:17
potansiyel enerji yavaş yavaş kinetik
5:20
enerjiye dönüşür. Cisim yere tam
5:22
çarpacağı o son saniyede hızı ne olur
5:25
dersiniz. İşte o meşhur karekök içindeki
5:27
V² + 2gh formülü bize bu hızı verir.
5:31
Muazzam bir dönüşüm değil mi? 3.ün
5:33
bölüme elektrik ve görünmez kuvvetlere
5:36
geldik. Şimdiye kadar fiziksel o gözle
5:39
görülür dünyada gezindik. Şimdi ise
5:41
hikayemizin yönünü değiştiriyoruz. Sizi
5:44
evrenimizi içten içe güçlendiren,
5:47
gözümüzle göremediğimiz ama varlığını
5:49
her an hissettiğimiz o büyüleyici
5:51
kuvvetlere, elektriğin dünyasına doğru
5:54
bir yolculuğa çıkarıyorum. Düşünün ki
5:56
klasik mekanikte devasa ağır bir kutuyu
6:00
itmek için ter dökmeniz yani fiziksel
6:03
bir iş yapmanız gerekiyor değil mi?
6:05
İnanın bana elektrik dünyasında da işler
6:07
çok farklı değil. Belirli bir yükü iki
6:09
nokta arasında taşımak için de iş
6:12
yapmalısınız. Buna da elektriksel iş
6:14
diyoruz. İş e= Q x delta V formülü tam
6:18
da bunu anlatıyor. Yani o elektrik
6:20
yükünü alıyorsunuz ve bir potansiyel
6:22
fark bir başka deyişle voltaj boyunca
6:25
itiyorsunuz. İşte bu itme sürecinde
6:27
harcadığınız çaba sizin elektriksel
6:30
işiniz oluyor. Peki ya enerjiyi anlık
6:33
kullanmak değil de bir yerde depolamak
6:35
istersek o zaman sahneye kondansatörler
6:38
yani sığaçlar çıkar. Şöyle gözünüzde
6:40
canlandırın. Karşılıklı duran iki tane
6:42
metal plaka var. Siz bu plakaların
6:45
arasına çok daha fazla enerji depolama
6:47
kapasitesi sıkıştırmak istiyorsunuz.
6:49
Manten plakaları büyütmek gerekir diye
6:51
düşünebilirsiniz, değil mi? Asla. Araya
6:53
koyduğunuz malzemenin cinsini
6:55
değiştirmek işi çözer. Kural inanılmaz
6:57
basittir. Sığa, araya koyduğunuz o
6:59
malzemenin diyelektrik sabitiyle yani K
7:02
katsayısıyla doğrudan orantılı olarak
7:04
artar. Kısacası aradaki yalıtkan ne
7:07
kadar iyiyse depoladığınız enerji de o
7:09
kadar büyük olur. Paralel devreler
7:12
konusuna geldiğimizde birçoğumuzun gözü
7:14
korkuyor biliyorum ama inanın kuralları
7:16
kavradığınızda çocuk oyuncağından
7:18
farksız. En temel kural şu: Voltaj yani
7:21
o potansiyel fark devrenin tüm
7:23
kollarında tıp atıp aynı kalır.
7:25
Değişmez. Voltaj bu kadar sabitken akım
7:28
ne yapar? Tıpkı kollara ayrılan bir
7:30
nehir gibi sularını farklı yönlere
7:32
böler. Suyun yani akımın bu kollardaki
7:34
miktarını o klasik om yazasıyla kolayca
7:37
buluruz. İşin en güzel yanı da tüm bu
7:39
küçük kolların sonunda ana kolda tekrar
7:42
birleşmesidir. Yani ana kol akımı bu
7:44
ayrılan kolların dümdüz toplamından
7:46
ibarettir. Bu kadar basit. 4. bölümümüz
7:49
termodinamik ve dalga fiziği. Elektrikle
7:52
olan işimizi bitirdiğimize göre bir
7:54
başka görünmez kurallar dizisini
7:56
atlıyoruz. Isı maddelerin içinde nasıl
7:59
bir yolculuk yapıyor? Ses ve ışık
8:01
boşlukta ya da bir ortamda nasıl süzülüp
8:03
gidiyor? Gelin şimdi bunları yakından
8:05
inceleyelim. Şimdi bu kısımda asıl
8:08
inanılmaz olan detay ne biliyor musunuz?
8:10
Bizim o kırılgan insan biyolojimizin
8:12
sınırlarıyla evrendeki ışık kanunlarının
8:15
tam olarak aynı matematiksel dili
8:17
konuşması. Dalgalar ve ses fiziğine
8:19
baktığımızda bir insanın duyabileceği en
8:22
düşük en sessiz sınır tam olarak 1 kHz
8:25
frekansta ve 10 üzeri -12 watt/elik bir
8:28
şiddettedir. İşitme eşiğimiz budur. Ama
8:31
aynı zamanda eğer bir ışık uzmesinin
8:33
güzemli frekansını çözmek istersek onun
8:35
ortamdaki hızını alır ve dalga boyuna
8:37
böleriz. Konular birbirinden çok farklı
8:40
görünse de ikisi de evrenin o muazzam
8:42
dalga formüllerine sıkı sıkıya bağlıdır.
8:45
Gazlarla aranız nasıl? Gelin şu
8:47
klasikleşmiş boyle yasasına bir bakalım.
8:50
Gözünüzün önüne ağzı sımsıkı kapalı
8:52
kilitli bir kap getirin. İçinde ideal
8:54
bir gaz var ve sıcaklık tamamen sabit.
8:57
Hiç değişmiyor. Şimdi siz bu kabı
8:59
dışarıdan ezerek küçültmeye başlarsanız
9:02
yani o zavallı gazı daracık bir alana
9:04
sıkıştırırsanız ne olur? İçerideki
9:06
basınç kelimenin tam anlamıyla patlayıcı
9:08
bir şekilde artar. Hacim ne kadar
9:10
daralırsa içeride sıkışıp kalan o çılgın
9:13
gaz molekülleri duvarlara çok daha sert
9:15
ve sık çarpar. Sonuç mu? Basınç bir ok
9:18
gibi fırlar gider. Termodinamik alet
9:21
çantamızdaki son ve belki de en kritik
9:24
parçalardan biri ısı sığası. Isı
9:27
sığasını şöyle düşünebilirsiniz. Bir
9:29
malzemenin ısınmaya veya soğumaya karşı
9:31
gösterdiği o inatçılık seviyesi büyük C
9:34
harfi ile sembolize ediyoruz. Bir
9:36
maddeye verdiğimiz ısıyı yani o meşhur
9:39
Q'yu alır. Maddede meydana gelen o
9:41
sıcaklık değişimine yani delta T'ye
9:43
bölerseniz ısı sısını bulursunuz. Bu
9:46
formül bize bir malzemenin sıcağa veya
9:48
soğuğa karşı nasıl bir tepki vereceğinin
9:50
tam bir özetini sunar. Ve işte 5. son
9:54
bölüm. Vektörler, skalerler ve sonuç.
9:58
Harika gidiyoruz cidden. Şimdiye kadar
10:00
konuştuğumuz tüm o soyut ve somut
10:02
kavramları, formülleri bir araya
10:04
toplayıp fizikteki en temel
10:06
sınıflandırma sistemine dönüştürme
10:08
zamanı. Evrenin nihai özetini
10:11
çıkarıyoruz. Yani varmak istediğimiz o
10:14
can alıcı kritik nokta tam olarak şu:
10:16
Doğada ölçebildiğimiz her nicelik aynı
10:19
kumaştan dokunmamıştır. Eğer ölçtüğünüz
10:21
bir şeyi yön belirtmiyorsa mesela suyun
10:24
yoğunluğu veya saatin kaç olduğu gibi
10:26
bunlara basitçe skalar büyüklükler
10:28
diyoruz. Yönleri yoktur. Ama eğer mesele
10:31
hız veya ivme ise o zaman işler değişir.
10:33
Bir arabanın nereye doğru hızlandığı
10:35
yani yönü inanılmaz önemlidir. İşte yönü
10:38
olan bu büyüklüklere de vektörel
10:40
büyüklükler adını veriyoruz. Lütfen bunu
10:42
unutmayın. Çünkü bu karşılaştırma
10:44
hocaların sınavlarda sormaya bayıldığı
10:46
klasik bir banko sorudur. Tüm bu
10:48
anlattıklarımı, kuvvetleri, yaptığımız
10:50
iş hesaplamalarını, enerjinin asla
10:53
kaybolmamasını ve o gizemli dalgaları
10:55
şöyle bir geriye çekilip düşündüğünüzde
10:57
ortaya büyüleyici bir soru çıkıyor.
10:59
Nasıl oluyor da bu konuştuğumuz aynı
11:02
kurallar, aynı formüller hem mikroskobik
11:04
boyuttaki en küçük bir atomu hem de
11:07
uzayda fırıl fırıl dönen devasa bir
11:09
galaksiyi aynı anda yönetebiliyor?
11:11
Düşünsenize elinizden yere düşen bir
11:13
kalemin ivmesini anlatan formülle
11:15
milyarlarca yıldızı bir arada tutan o
11:17
matematiksel dil tamamen aynı. Bugün
11:20
birlikte oluşturduğumuz bu araç kutusu
11:22
sizi sadece o sınavdan geçirmekle
11:24
kalmayacak. Emin olun evrenin kodlarını
11:26
nasıl okumanız gerektiğini de
11:27
gösterecek. Açık öğretim denemeleri ve
11:30
öğrencilerin akıllarında kalan o zorlu
11:32
sınav sorularının pratik çözümleri için
11:34
lolonolog.com'u ziyaret etmeyi
11:36
unutmayın. Hoşça kalın.
Jobs & Education