Up next in 10
Auzef Tefsir Tarihi Ve Usulü 2023-2024 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/13/tefsir-tarihi-ve-usulu-2023-2024-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu incelememizde
0:02
Kur'an'ın o büyüleyici anlama ve
0:04
yorumlama serüvenine yani tefsir
0:07
tarihine doğru harika bir yolculuğa
0:09
çıkıyoruz. Şunu baştan söyleyeyim. Öyle
0:11
sadece karmaşık isimler veya bitmek
0:14
bilmeyen tarihleri ezberlemeyeceğiz.
0:16
Vahyin o ilk indiği andan tutun da
0:19
modern sömürgecilik döneminin getirdiği
0:21
krizlere kadar tefsir ilmi tam olarak
0:24
neden ve nasıl evrildi? İşte tam olarak
0:26
bu mantığı hep beraber çözeceğiz. Peki
0:29
yol haritamızda neler var? Öncelikle
0:32
vahyin gelişini ve kime nasıl hitap
0:34
ettiğini konuşacağız. Sonra ilk tefsir
0:37
ekolleri ve mutezileye değineceğiz.
0:40
Ardından o devasa temel eserler ve
0:42
tercümeler dönemine uzanıp finalde de
0:45
modern dönem ve sömürgeciliğin tefsiri
0:47
nasıl sarstığını ele alacağız. Birinci
0:50
bölümümüzde vahyin gelişi ve hitapla
0:53
başlayalım. En başa işin temeline
0:55
dönüyoruz. Biliyorsunuz Kur'an-ı Kerim
0:57
gökten tek bir seferde ciltli bir kitap
0:59
olarak inmedi. Tam 23 yıl boyunca
1:03
yaşanan olaylara ve anlık ihtiyaçlara
1:05
göre parça parça yani peyder pey geldi.
1:08
Peki kime hitap ediyordu? Mekke
1:10
müşriklerine. Ve bakın bu çok önemli. Bu
1:12
insanlar aslında tamamen inançsız falan
1:15
değildi. Allah'a inanıyorlar ama ona
1:17
ortak koşuyorlardı. Yani vahiy
1:20
boşluktaki hiçbir şeye inanmayan bir
1:22
topluma değil, aksine ciddi inanç
1:24
krizleri yaşayan son derece dinamik bir
1:26
topluma sesleniyordu. İşte tam burada
1:29
çok yaygın bir yanılgıyı düzeltmemiz
1:31
şart. Hani hep derler ya Mekki ayetler
1:33
Mekke'de, medeni ayetler Medine'de
1:35
inmiştir diye. Hayır, aslında durum tam
1:37
olarak böyle değil. Bu ayrım coğrafyayla
1:40
değil, tamamen ama tamamen zamanla
1:41
ilgilidir. Şöyle düşünün. Hicretten önce
1:44
inen her şey Mekki, hicretten sonra
1:46
inenler ise Medenidir. Yani surenin kime
1:49
hitap ettiği veya peygamberin o ayet
1:51
inerken tam olarak nerede, hangi şiirde
1:53
bulunduğu bu temel kuralı kesinlikle
1:55
değiştirmiyor. Kur'an'ın kendine has çok
1:58
ilginç hitap teknikleri var. Mesela
2:00
şahsa hitap dediğimiz bir yöntem var ki
2:02
Kur'an bazen ya İsa diyerek doğrudan
2:05
ismiyle kişiye sesleniyor. Bir de vahyin
2:08
geliş halleri var. Bu da hep aynı
2:09
şekilde olmamış. Kaynaklara baktığımızda
2:12
mesela Kevser suresinin Hzreti Peygamber
2:14
böyle hafif bir uyku halindeyken yani o
2:17
sekine dediğimiz durumdayken
2:18
vahyedildiğini görüyoruz. Gerçekten
2:20
inanılmaz detaylar. Şimdi Hzreti
2:23
Peygamber hayattayken elbette Kur'an'ın
2:25
ilk ve bir numaralı müfessiriydi. Peki
2:28
ayetleri nasıl açıklıyordu? Dört temel
2:31
yöntemi vardı aslında. Birincisi kapalı
2:34
olan tam anlaşılamayan yerleri açıkladı.
2:36
Buna müpemmi beyan diyoruz. İkincisi
2:39
özet geçilen konuları detaylandırdı.
2:41
Yani mücmeli tafsil. Üçüncüsü sınırsız
2:45
görünen ifadeleri belli şartlarla
2:47
sınırlandırdı. Bu da mutlakı takit. Ve
2:50
son olarak genel hükümlerin hangi özel
2:52
durumlara hitap ettiğini belirterek
2:54
umumu tahsis yaptı. Bunlar aslında
2:57
tefsirin o ilk altın kuralları. Hazır
3:00
kavramlardan bahsetmişken sınavlara
3:02
hazırlananlar veya bu konuyu
3:04
derinlemesini okuyanlar için çok ama çok
3:07
kritik bir uyarı yapayım. Bazen kulağa
3:09
çok mantıklı gelse de klasik usul
3:12
literatürümüzde müşkili tafsil diye
3:14
resmi bir tefsir metodu kesinlikle ama
3:17
kesinlikle yoktur. Bu öğrencilerin çok
3:20
sık düştüğü bir kavram tuzağıdır. Aman
3:22
diyeyim buraya çok dikkat. Gelelim
3:25
ikinci bölümümüze. İlk tefsir ekolleri
3:27
ve mutezili. Sahabe dönemini geride
3:29
baktığımızda ne oluyor biliyor musunuz?
3:32
İlim artık belli şehirlerde kendine has
3:35
karakteri olan merkezlerde
3:36
kurumsallaşmaya başlıyor. Yani tefsirin
3:39
metodolojisi yapıldığı coğrafyaya göre
3:41
şekil almaya başlıyor. İlk dönemdeki bu
3:44
gruplaşmalara bir bakarsak tablo aslında
3:46
çok net. Irak, daha doğrusu Kufe
3:49
Medresesi tamamen akla, yoruma yani rey
3:53
ve içtihada dayalı bir merkez olarak öne
3:55
çıkıyor. Buna karşılık bir Mekke ekolü
3:58
var. Burada İbn Abbas'ın izinden giden
4:00
Said bin Cübeyr, İkrime, İbn Cüreyc gibi
4:03
dev isimleri görüyoruz. Ve tabii bir de
4:05
Abdurrahman bin Zeyd gibi alimlerin
4:07
temsil ettiği o meşhur Medine ekolü var.
4:11
Yıllar geçtikçe kelam mezhepleri de
4:13
tefsir oyununa dahil oluyor ve büyük bir
4:15
etki yaratıyor. Özellikle o meşhur
4:17
akılcı ekol yani mutezile kendi beş
4:20
esasını usulü hamseyi tefsirinin tam
4:23
merkezine oturtuyor. Bu beş esas nedir?
4:25
Tevhit, adalet, vaatad ve vait.
4:28
Elmenzile beyin elmenzileteyn ve emri
4:30
bil maruf. Fakat burada çok ince harika
4:33
bir detay var. Hani şu Allah'ın en iyii
4:35
yaratmasının zorunlu olması anlamına
4:37
gelen asla alellah kuralı var ya işte o
4:40
bağımsız altıncı bir esas falan değil.
4:42
Sadece ama sadece adalet prensibinin
4:44
altındaki bir maddeden ibaret. 3üncü
4:47
bölümümüz temel eserler ve tercümeler.
4:50
Artık o sözlü rivayetlerin dilden dile
4:52
dolaştığı ilk ekollerin sistemleştiği
4:55
dönemi kapatıp devasa bir yazım yani
4:57
tedvin dönemine giriyoruz. O
4:59
geliştirilen metodolojiler artık
5:01
ciltlerce süren temel eserlere ve
5:03
zamanla farklı dillere yapılan
5:05
tercümelere dönüşmeye başlıyor. Süreci
5:07
şöyle bir gözümüzde canlandırırsak hicri
5:10
200'lere taunus'a gidiyoruz. Yahya bin
5:12
Sellam'ın Tesarif adlı eseri karşımıza
5:15
çıkıyor. En eski rivayet tefsirlerinden
5:17
biri. Sonra hicri 3. asırda İbazi
5:20
mezhebinden Elh Huvvari var. Oradan çok
5:22
ilerilere Osmanlı'ya dev bir sıçrama
5:25
yapıyoruz. Şeyhül İslam Ebu Sud
5:27
Efendi'nin o irşadül aklis selimi
5:29
gerçekten bir şah eserdir. Hatta
5:31
günümüzde bile bu gelenek bitmiş değil.
5:33
Ubeydin Abdillah el Cabri'nin Buhari
5:36
şerhi gibi modern hadis tefsirleri
5:37
yazılmaya devam ediyor. Bu gerçekten
5:40
muazzam bir devamlılık. Peki bu muazzam
5:42
temelin üzerine uluslararası alanda
5:44
neler inşa edilmiş? İşte burada devasa
5:47
bir ezberi daha bozmamız lazım. Genelde
5:50
ilk İngilizce Kur'an çevirisinin
5:51
doğrudan Arapçadan yapıldığı sanılır
5:53
değil mi? Kesinlikle hayır. Alexander
5:56
Rose tarafından yapılan bu ilk çeviri
5:58
aslında Fransızcadan İngilizceye
6:00
aktarılmıştır. Tabii sonraları Muhammed
6:02
Esed'in modern batıda gerçekten çığır
6:04
açan meali ve Cumhuriyet dönemi
6:06
Türkiye'sinde Ömer Rıza Doğrul'un o
6:07
modern ve akıcı bir dille kalem aldığı
6:09
Tanrı Buyruğu adlı çalışması sahneye
6:11
çıkıyor. Hazır tercümelerden konu
6:13
açılmışken genelde İslam coğrafyasındaki
6:16
bilgi akışının hep tek yönlü sadece
6:18
Arapçadan diğer dillere olduğu
6:20
zannedilir. Ama durum bir dakika.
6:22
Türkçeden Farsçaya veya Arapçaya hiçbir
6:25
tefsir tercüme edilmemiştir demek
6:27
kelimenin tam anlamıyla yanlıştır.
6:29
İslami ilimler geleneğinde diller
6:31
arasında her zaman çok yoğun, çift yönlü
6:33
ve harika bir etkileşim var ola
6:35
gelmiştir. Ve dördüncü belki de en
6:38
çarpıcı bölümümüze geliyoruz. Modern
6:40
dönem ve sömürgecilik. 19. yüzyıldayız.
6:43
İslam dünyasının batıyla doğrudan
6:45
yüzleştiği, ideolojik ve askeri şokların
6:48
art arda yaşandığı o sarsıcı
6:50
sömürgeleşme dönemi. Tahmin edersiniz ki
6:52
bu devasa sarsıntı klasik tefsir
6:55
usulünde resmen bir deprem etkisi
6:57
yaratıyor. Peki ama 19. yüzyılda
7:00
tefsirin gündemi neden bir anda değişti?
7:03
düşünün. Bu soru aslında tüm modern
7:06
İslam düşüncesinin temel kodlarını
7:07
çözüyor. Öyle sadece akademisyenler
7:10
sıkıldı da yeni bir şeyler deneyelim
7:12
dediler falan değil. Bu tamamen bir
7:14
savunma içgüdüsüydü. Batıdan gelen o
7:17
devasa baskı ve sert eleştiriler
7:19
karşısında İslam'ın hala taze, geçerli
7:22
ve güçlü olduğunu kanıtlama ihtiyacından
7:25
doğdu. Müfessirler ne yaptılar peki?
7:27
Batının bu acımasız eleştirilerine karşı
7:30
Kur'an'ı yepyeni bir dille savunmaya
7:32
giriştiler. Konular bir anda bilime,
7:34
modern siyasete, çok eşlilik gibi kadın
7:36
hakları tartışmalarına, faiz gibi
7:39
bankacılık sorunlarına kaydı. Hatta
7:41
mucizelerin bile rasyonel izahı
7:43
yapılmaya başlandı. Yani tefsir artık
7:45
sadece namazda ne okuyacağız veya fıkhi
7:48
bir meseleyi nasıl çözeceğiz kaynağı
7:49
olmaktan çıkıp küresel bir ideolojik
7:52
savunma halkanına dönüştü.
7:54
Yalnız burada küçük ama çok hayati bir
7:57
parantez açmak istiyorum. Modern
7:58
dönemdeki her tartışmayı alıp da ha bu
8:01
kesin batının etkisiyle çıkmıştır
8:03
diyemeyiz. Mesela kader ve insanın özgür
8:06
iradesi tartışmasını ele alalım. Bu yeni
8:08
modern bir konu mu? Kesinlikle hayır. Bu
8:11
mesele ta İslam'ın ilk yüzyılında
8:13
Emeviler ve Kaderiye Fırkası zamanında
8:15
bile hararetle tartışılan son derece
8:18
köklü ve klasik bir konudur. Kronolojiyi
8:20
karıştırmamak çok önemli. Evet. Modern
8:23
dönemle birlikte tefsire sosyal, felsefi
8:26
ve böyle daha savunmacı yeni okuma
8:28
biçimleri girdi. Ama gözden kaçırmamamız
8:31
gereken harika bir gerçek var. Tüm bu
8:33
modern akımlar geldi diye o asırlı
8:36
geleneksel yaklaşım silinip gitmedi.
8:38
Geleneksel tefsir her zaman o yapının
8:41
ana damarı olarak akmaya ve kendi
8:43
varlığını güçlü bir şekilde sürdürmeye
8:45
devam etti. 19. yüzyılın o siyasi ve
8:49
teolojik karmaşasını aslında en iyi
8:51
özetleyen akım İslamcılık veya ihya yani
8:54
o yeniden diriliş hareketidir.
8:56
Felsefeleri o kadar netti ki batının
8:59
teknolojisini, bilimini alalım ama
9:01
ahlakını ve kültürünü kapıda bırakalım.
9:03
İşte bu güçlü fikrin, Afgani ve
9:05
Abduh'tan gelen bu çizginin o dönem
9:07
Türkiye'sindeki en parlak teolojik ve
9:10
akademik temsilcilerinden biri de
9:12
İzmirli İsmail Hakkı olmuştur. Bu harika
9:15
incelememizin sonuna gelirken sizi şöyle
9:17
biraz üzerinde düşünmelik bir soruyla
9:19
başa bırakmak istiyorum. Gördük ki
9:21
tefsir ta en başından Hzreti Peygamberin
9:24
çöldeki ilk açıklamalarından 19.
9:26
yüzyılın o sömürgecilik buhranlarına
9:28
kadar hep bir şekilde çağına adapte
9:31
olmuş, krizlere cevap iletmiş. Peki
9:33
şimdi ne olacak? İçinde bulunduğumuz bu
9:35
baş döndürücü teknolojik ve ahlaki
9:38
devrimleri bir düşünün. Geleceğin tefsir
9:40
gündemini ve metodolojisini hangi yeni
9:42
krizler belirleyecek? Bu analizde bana
9:45
eşlik ettiğiniz için çok teşekkürler.
9:47
Bir sonraki incelememizde görüşmek
9:48
üzere. Hoşça kalın.
#Jobs & Education