Up next in 10
Auzef Tarihi Coğrafya 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/06/05/tarihi-cografya-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Yepyeni bir görsel
0:03
inceleme ile daha karşınızdayım. Bakın
0:05
bugün sadece o tozlu tarih kitaplarının
0:08
veya karmaşık atlasların arasında
0:09
kaybolmayacağız. Hayır. Bugün çok daha
0:11
heyecan verici bir işimiz var. Bugün
0:13
kelimenin tam anlamıyla birer dedektif
0:15
oluyoruz. Ama suç mahallerini değil
0:17
mekanın ta kendisini, yaşadığımız
0:19
yeryüzünü ve zamanın onun üzerinde
0:21
bıraktığı o derin izleri araştıracağız.
0:24
tarihi coğrafyaya sadece eskiden buralar
0:27
neydi diyen bir alan olarak değil bugünü
0:29
onarmak ve geleceği inşa etmek için
0:31
kullandığımız müthiş dinamik bir bilim
0:33
olarak bakacağız. Hazırsanız şu zaman
0:35
makinesini çalıştıralım ve mekanın
0:37
hafızasına doğru dalalım. Pekala, hadi
0:40
konuya hemen giriş yapalım. Bugünün
0:42
devasa sorunlarını geçmişin o eski
0:44
haritalarıyla çözebilir miyiz? İlk
0:46
duyduğunuzda yok canım bilim kurgu filmi
0:48
mi bu? diyebilirsiniz. Yani kenarları
0:50
yıpranmış, üzerinde artık var olmayan
0:53
yolların çizildiği bir harita bugünün o
0:55
karmaşık şehir planlama krizlerine ya da
0:57
çevre sorunlarına nasıl çağrı olsun ki?
0:59
Değil mi? İşte tarihi coğrafyanın tam
1:01
olarak iddia ettiği şey bu. Geçmişin
1:04
şifrelerini çözmenin aslında modern
1:06
toplumun sorunlarına çözüm bulmak için
1:08
çıktığımız bir görev olduğunu söylüyor.
1:10
Geçmişteki mekanı tam olarak anlamadan
1:12
bugünkü o sıkışmışlığımızı
1:14
anlamlandırmamız kelimenin tam anlamıyla
1:16
imkansız. 1ci bölüm tarihi coğrafya
1:19
nedir? Şunu en baştan netleştirelim.
1:23
Tarihi coğrafya öylece ya eskiden
1:25
buralar hep dluktu deyip geçen pasif bir
1:27
tarih anlatıcılığı falan değildir asla.
1:30
O geçmişteki coğrafi mekanı insan ve
1:33
çevre arasındaki etkileşimin tarih
1:35
boyunca nasıl evrildiğini inceleyen çok
1:37
katmanlı disiplinler arası bir bilim
1:39
dalı. Bakın araştırmacılar bu verileri
1:41
toplarken sadece güzel bir tablo
1:43
çizmekle yetinmiyorlar. Asıl olay bu
1:46
verileri alıp aktif bir şekilde analiz
1:48
etmek ve günümüzün o yakıcı mekansal ve
1:51
toplumsal problemlerini çözmek. Yani o
1:53
eski haritalar ve belgeler sadece
1:55
müzelik eşyalar değil. Onlar bugünün
1:58
sorunlarını çözecek formüllerle dolu
2:00
birer laboratuvar defteri aslında. Ve bu
2:03
da durumu harika bir şekilde özetliyor.
2:05
Bu alanda çalışmak sıradan bir iş değil.
2:07
Burada ustalaşmak demek olayları tek bir
2:10
zaman dilimine sıkıştırmadan geçmiş,
2:12
bugün ve gelecek ekseninde bir bütün
2:15
olarak değerlendirebilmek demek. Tarihi
2:17
olaylarla coğrafi şartlar arasındaki o
2:19
görünmez neden sonuç bağlarını kurmak
2:21
gerçekten üst düzey bir analitik düşünce
2:23
istiyor. Şöyle düşünün. Bir dağın konumu
2:26
yüzlerce yıl önceki bir göç yolunu nasıl
2:28
etkiledi? O göç yolu bugünkü şehrin
2:31
yerleşim planını nasıl şekillendirdi? Ve
2:33
en önemlisi bu plan gelecekteki bir
2:36
iklim krizinde o şehri nasıl vuracak?
2:38
İşte tüm bunları birbirine bağlamak.
2:40
Zamanı bir bütün olarak okuma sanatı
2:43
dostlar. İkinci bölüm. Kültür ve
2:45
uygarlık arasındaki fark. Mekanı
2:48
okuyabilmek için önce bu iki kavramı
2:50
cebimize koymamız lazım. Şimdi kültür
2:53
kelimesi Latince kıltivare kökünden
2:55
geliyor. Anlamı tek kelimeyle muazzam.
2:58
Doğayı işlemek, yetiştirmek ve onu
3:01
insanlaştırmak.
3:02
Toplumların bu tarihsel zenginliği olan
3:04
kültür insanın doğayla kurduğu o en
3:07
ilkel, en ham, en temel ilişkiden
3:09
doğuyor. Düşünsenize insanın toprağa
3:12
sürmesi, o ilk tohumu ekmesi, fırtınadan
3:15
korunmak için doğadaki malzemeleri bir
3:17
araya getirip kendine barınak yapması.
3:19
Sosyolojik olarak kültür o kadar eskiye
3:21
dayanıyor ki insanoğlunun o saf hayatta
3:24
kalma mücadelesinin ve doğayı kendine
3:26
uydurma arzusunun en doğal sonucu bu.
3:29
Tabii insanın doğayı işlemesi sadece
3:32
tarlayla, tabanla veya derme çatma bir
3:34
barınakla sınırlı kalmadı. İnsan aklı ve
3:36
ruhu geliştikçe opera, klasik müzik,
3:39
bale, resim, heykel gibi estetik
3:41
üretimler de sahneye çıktı. Takdir
3:44
edersiniz ki bu estetik üretimler öyle
3:46
bir çırpıda olmuyor. Derin bir
3:48
entelektüel birikim ve çok ciddi bir
3:50
eğitim gerektiriyor. İşte coğrafyacılar
3:53
ve sosyologlar kültürün bu son derece
3:55
spesifik ve sofistike dallarını yüksek
3:57
kültür olarak adlandırıyorlar. Burası
4:00
kültürün insanın zihinsel sınırlarını
4:02
zorladığı o zirve noktası. Yani buradaki
4:06
can alıcı nokta şu: Kültür ve medeniyet
4:09
namı diğer uygarlık arasında çok keskin
4:11
bir zıtlık var. Kültür insanın doğayla
4:14
ilişkisine odaklanırken ve o köklü temel
4:17
atıcı yapıya sahipken uygarlık doğrudan
4:20
insan insan ilişkilerine odaklanıyor.
4:22
Uygarlık dediğimiz şey tamamen
4:24
evrenseldir. Teknolojik ve kurumsal
4:26
birikimlere dayanır. Dediğim gibi
4:27
sosyolojik olarak kültür uygarlıktan çok
4:30
ama çok daha önce sahneye çıkmış ve o
4:32
görkemli uygarlık binalarının temelini
4:34
bizzat atmıştır. İşte tam da bu yüzden
4:37
coğrafyacıların kültürdeki o mekansal
4:39
çeşitliliği anlayabilmesi için tarihi
4:41
bir perspektif benimsemesi, kültürel
4:43
geçmişi en ince ayrıntısına kadar tahlil
4:45
etmesi şart. O temeli yani kültürü
4:48
anlamadan üzerine çıkılan binayı yani
4:50
uygarlığı anlamamızın imkanı yok. 3ünc
4:53
bölüm, geçmişin izini sürenler. Artık
4:57
dedektiflik işimizin kanıt ve uzmanlar
4:59
kısmına geçiyoruz. Tıpkı bir dedektifin
5:02
olay yerindeki o küçücük parmak
5:03
izlerini, kanekelerini veya silinmiş
5:06
güvenlik kamerası görüntülerini iğneyle
5:08
kuyu kazar gibi araması neyse tarihi
5:10
coğrafya araştırmaları da içte aynen
5:12
öyledir. Geçmişten bize kalan bazı
5:15
kritik kaynaklar var. Eski gezginlerin o
5:17
harika gözlemlerini aktardığı
5:19
seyahatnameler, mekanın eski yüzünü
5:21
gösteren haritalar, bir bölgenin adeta
5:23
sosyekonomik röntgenini çeken tapu
5:26
tahrir defterleri ve eski coğrafya
5:28
sözlükleri. İnanabiliyor musunuz?
5:30
yüzlerce yıllık o eski bir tapu
5:32
defterindeki tek bir satır bile bize
5:34
eskiden orada ne ekilip biçildiğini,
5:37
toprağın yapısını ve insanların doğayla
5:39
nasıl bir ilişki kurduğunu şıp diye
5:41
anlatabiliyor. Bu gerçekten büyüleyici.
5:44
Bu kanıtlara nokta atışı harika bir
5:46
örnek vermek istiyorum. Lügat-ı tarihiye
5:49
ve coğrafiye yağlıkçade Ahmet Rıfat
5:52
tarafından kaleme olunan Osmanlı
5:54
dönemine ait inanılmaz kapsamlı bir
5:56
sözlük bu. Düşünün bu tür eserler biz
5:59
araştırmacılar için resmen devasa birer
6:01
verim madeni bize o dönemin mekan
6:03
algısını, yer isimlerinin hikayesini ve
6:06
coğrafi özelliklerini anlamamız için eşi
6:08
benzeri olmayan bir pencere açıyor. Hadi
6:11
şimdi bir sonraki adıma geçelim ve bunun
6:13
nasıl inşa edildiğine bakalım. Veriler
6:15
tek başına bir şey ifade etmez, değil
6:17
mi? O verileri okuyacak keskin zekalara,
6:21
usta gözlere ihtiyacımız var. Türkiye'de
6:23
bu alanın gelişmesine ve
6:25
kurumsallaşmasına omuz veren adeta bu
6:27
işin şampiyonları diyebileceğimiz büyük
6:29
ustalar var. Hamit Sadi Selen, Besim
6:32
Darkot ve Ali Tanoğlu. Bu üç kıymetli
6:35
isim Türkiye'de mekanın o gizli tarihsel
6:38
hafızasını günyüzüne çıkarma konusunda
6:40
kelimenin tam anlamıyla inanılmaz işler
6:42
başardılar. Şimdi burada gerçekten
6:45
ilginç olan şey şu. Bazen en iyi
6:47
dedektifler hiç beklemediğiniz
6:49
departmanlardan çıkar. Karşımızda Veli
6:52
Memremzil var. O aslında bir coğrafyacı
6:54
değildi biliyor musunuz? Kendisi bir
6:56
arkeolog ve klasik çağ uzmanıydı. Ama bu
6:58
durum onun coğrafya alanında bir baş
7:00
yapıt vermesine hiç de engel olmadı.
7:03
Anadolu üzerine yaptığı o derinlikli
7:04
çalışmaları sayesinde coğrafyacı
7:07
olmadığı halde Anadolu'nun tarihi
7:09
coğrafyası adlı muazzam eseri yazdı ve
7:11
adını tarihe altın harflerle yazdırdı.
7:13
Bu da bize bilimin o disiplinler arası
7:15
doğasının ne kadar beklenmedik, ne kadar
7:18
muazzam sonuçlar doğurabileceğini
7:19
kanıtlıyor. Birlikte çıktığımız bu
7:21
görsel incelemenin sonuna gelirken topu
7:23
artık size atmak istiyorum. Şu an beni
7:26
dinlerken bir saniyeliğine etrafınıza,
7:28
pencerenizden dışarıya, sokağınıza ya da
7:30
şehrinize bir bakın. Yaşadığınız o mekan
7:33
geçmişin acaba hangi izlerini bugüne
7:35
taşıyor? Üzerinde yürüdüğünüz o sıradan
7:37
yol yüzy yıl önce kimlerin güzergahıydı?
7:40
İçinde bulunduğunuz bina hangi kültürel
7:42
birikimin veya insan doğa mücadelesinin
7:45
sonucu olarak şu an orada dimdik
7:46
duruyor? İnanın bana artık bu soruları
7:48
sorma yeteneğine fazlasıyla sahipsiniz.
7:51
Çünkü siz de artık zaman yolculuğu
7:53
yapabilen bir tarihi coğrafya
7:54
dedektifisiniz. Mekanı okumaya devam
7:57
edin. Çünkü geçmişin haritaları her
7:59
zaman geleceğe giden yolu gösterir. Bir
8:01
sonraki incelememizde görüşmek üzere.
8:03
Kendinize çok iyi bakın.
Jobs & Education