Up next in 10
TAR118U Siyasi Tarih Ünite 3
https://lolonolo.com/2026/04/23/tar118u-siyasi-tarih-unite-3/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Şöyle bir düşünün. Avrupa'da tam 40 yıl
0:02
boyunca büyük bir savaş yaşanmıyor.
0:04
Sanayi coşmuş, sınırlar oturmuş sanki
0:07
her şey tıkırında. İyi de bu kadar uzun
0:10
süren bir barış dönemi nasıl oluyor da
0:12
talihin gördüğü en korkunç savaşlardan
0:15
birine zemin hazırlayabiliyor? İşte
0:17
şimdi 1871 ile 1914 arasındaki bu garip,
0:21
bu kırılgan barışın arkasında neler
0:23
yattığına hep birlikte bakacağız. Evet,
0:26
asıl mesele de bu zaten değil mi? Hani
0:28
dışarıdan bakınca her şey sakin, bir
0:31
istikrar var gibi duruyor. Ama aslında
0:33
yüzeyin hemen altında bütün kıtayı bir
0:36
barut fıçısına çevirecek gerilimler
0:38
ilmek ilmek örülüyordu. Bu tuhaf
0:40
çelişkiyi çözmek için her şeyin
0:43
başladığı o ana yani Avrupa haritasının
0:46
baştan çizildiği yıllara dönmemiz lazım.
0:48
Hikayemiz Avrupa'daki tüm güç
0:51
dengelerini bir anda yerle bir eden yeni
0:53
bir devin sahneye çıkmasıyla başlıyor.
0:56
Ve tabii bu devi zapturapt altına almaya
0:58
çalışan o tek bir adamla Otto von
1:01
Bismark'la. Yıl 1871.
1:04
Avrupa'nın tam ortasında yepyeni ve
1:06
devasa bir güç doğuyor. Almanya
1:09
birleşiyor. Bu olay kıtadaki bütün
1:11
dengeleri adeta dinamitleyip havaya
1:13
uçuruyor. Özellikle de savaşta
1:16
yendikleri Fransa için durum tam bir
1:18
felaket. Çünkü Fransızlar kaybettikleri
1:21
o çok değerli Asas Loren bölgesi için
1:23
intikam yeminleri ediyor. İşte tam bu
1:26
noktada sahneye Alman şans sölyesi
1:29
Ottofon Bismark çıkıyor. Bismark o
1:31
dönemin Avrupa'sının adeta bir satranç
1:34
ustası ve kafasında tek bir strateji
1:36
var. Almanya'yı korumak için Fransa'yı
1:39
yapa yalnız bırakmak. Mantık çok basit.
1:42
Eğer Fransa'nın tek bir dostu bile
1:44
olmazsa Almanya'ya savaş açmaya hayatta
1:46
cesaret edemez. Bismark'ın dehası da
1:49
işte burada yatıyor. Bu karmaşık planı
1:52
üç basit adıma indirgiyor. Amacı
1:54
Fransa'yı dört duvar arasına yani bir
1:56
nevi diplomatik bir hücreye hapsetmek.
1:59
Peki bunu nasıl yapacak? Avrupa'yı
2:01
örümcek ağı gibi saran karmaşık
2:03
ittifaklarla. Fikir şu ki herkes
2:05
birbiriyle müttefik olursa kimse o ilk
2:07
taşı atmaya cüret edemez. Ve bu sistemin
2:10
tam kalbinde 1882'de kurulan üçlü
2:14
ittifak var. Almanya önce güneydeki
2:17
komşusu Avusturya Macaristan'la
2:19
anlaşıyor, hemen ardından Fransa'nın
2:21
sömürgecilik hedeflerinden hiç
2:23
hazzetmeyen İtalya'yı da yanlarına
2:25
çekiyorlar. Böylece Avrupa'nın
2:27
merkezinde sarsılmaz bir blok kurmuş
2:30
oluyorlar. Bu ittifak BMK'ın kurduğu
2:33
barış sisteminin adeta bel kkemiğiydi.
2:36
Ama Bismark'ın bir kuyumcu gibi ince
2:38
ince işlediği bu hassas denge tabii ki
2:41
sonsuza kadar sürmeyecekti. Şimdi
2:43
dikkat. Çünkü Almanya'da sahneye yepyeni
2:46
çok daha hırslı bir lider çıkıyor ve
2:48
bütün kuralları baştan yazmaya karar
2:50
veriyor. Tarih 1890. Alman tahtına genç
2:54
ve hırslı ik Wilhelm geçiyor. Ve ona
2:57
göre Bismark'ın bu sakin, bu tedbirli
3:00
politikası acayip sıkıcı. O Almanya'nın
3:03
güneşteki yerini almasını istiyor. Yani
3:06
bir dünya gücü olmasını. Bu yüzden de
3:08
devleti kuran oy kurdu emekliye ayırıyor
3:11
ve Almanya gemisinin dümenini çok daha
3:13
tehlikeli sulara doğru kırıyor. İşte
3:16
Alman dış politikasındaki o 180
3:19
derecelik keskin dönüş tam olarak bu.
3:21
Bakın Bismark'ın reel politiki yani
3:24
gerçekçi politikası neydi? Avrupa'daki
3:26
durumu olduğu gibi korumaktı. Ama
3:29
iklhem'in wel politiki yani dünya
3:31
politikası bunun tam tersiydi. Durmak
3:34
bilmeyen bir yayılmacılık ve küresel bir
3:36
güç olma hayali demekti. Peki neydi bu
3:39
wel politik denen şey? Açıkçası
3:42
Almanya'nın artık kendi kabına
3:43
sığmamasıydı. Ben sadece bir Avrupa gücü
3:46
değil İngiltere gibi bir dünya
3:49
imparatorluğu olacağım demesiydi. E bu
3:51
ne demek? Tabii ki devasa bir donanma
3:53
inşa etmek demek. Ve bu hamle o dönem
3:56
denizlerin tek hakimi olan İngiltere'ye
3:59
karşı çekilmiş bir restti. Tabii Velt
4:02
politik sonuçları da kendini hemen
4:03
göstermeye başladı. Almanya'nın bu yeni
4:06
ve agresif tavrı normalde asla bir araya
4:09
gelmeyecek eski düşmanları bir anda
4:11
kanka olmak zorunda bıraktı. Düşünsenize
4:14
Almanya'nın bu kontrolsüz gücü ve hırsı
4:17
Avrupa'nın geri kalanında tehlike
4:19
çanlarının çalmasına neden oldu.
4:21
Bismark'ın yıllarını vererek birbirinden
4:23
ayrı tuttuğu o eski düşmanlar şimdi
4:26
ortak bir tehditle yüz yüze olduklarını
4:29
ve birleşmekten başka çareleri
4:31
kalmadığını anladılar. Karşı bloğun
4:33
nasıl kurulduğunu görmek için sürece bir
4:35
bakalım. Önce Almanya'dan fena halde
4:38
tırsan Fransa ve Rusya 1894'te bir araya
4:42
geldi. Sonra inanılır gibi değil ama
4:45
yüzyıllardır düşman olan İngiltere ve
4:47
Fransa 1904'te samimi anlaşmayı
4:50
imzalayıp aralarındaki sorunları çözdü
4:53
ve son olarak 1907'de İngiltere ile
4:56
Rusya'nın Asya'daki rekabeti bir kenara
4:58
bırakmasıyla işte o meşhur üçlü itilaf
5:01
tamamlanmış oldu ve işte manzara bu.
5:05
1907'ye geldiğimizde Avrupa artık ağzına
5:08
kadar silahlanmış, iki düşman kampa
5:10
bölünmüştü. Bir tarafta Almanya'nın
5:12
başını çektiği üçlü ittifak, diğer
5:14
tarafta Fransa, İngiltere ve Rusya'dan
5:17
oluşan üçlü itilaf. Kıta artık resmen
5:20
patlamaya hazır bir bombaydı ve bu
5:22
tehlikeli rekabet sadece Avrupa'da
5:25
kalmadı tabii ki. Bu iki düşman blok
5:27
şimdi de dünyanın dört bir yanında
5:29
sömürgeler üzerinden bilek güreşine
5:31
tutuşarak gerilimi iyice tırmandırmaya
5:34
başladı.
5:35
Bu mini çatışmalardan ilki 1898'de
5:38
ta Afrika'nın göbeğinde yaşandı. Faşoda
5:41
krizi diye bilinen bu olay sömürge
5:43
paylaşımı yüzünden İngiltere ile
5:45
Fransa'yı neredeyse savaşın eşiğine
5:47
getirecekti.
5:48
Olayın özü şuydu. İngilizler Afrika'yı
5:52
kuzeyden güneye bir demir yolu hattı ile
5:54
bağlama hayali kuruyordu. Fransızlar ise
5:57
doğudan batıya kesintisiz bir
5:59
imparatorluk istiyordu. İşte bu iki
6:01
büyük hayal Sudan'da Faşoda adında
6:04
küçücük bir kasabada feci şekilde
6:06
çarpıştı. Neyse ki son anda Fransa geri
6:09
adım attı da savaş çıkmadı. Ama bu
6:12
krizden iki taraf da çok önemli bir ders
6:14
çıkardı. Bu tehlikeli dünyada tek başına
6:17
ayakta kalamazsın. İşte bu acı tecrübe,
6:20
bu iki eski düşmanın birkaç yıl sonra
6:22
Almanya'ya karşı nasıl müttefik
6:24
olduğunun da temelini attı aslında. Bir
6:27
sonraki büyük sarsıntı ise bu kez
6:29
Uzakdoğu'dan geldi. Yükselen Asya Gücü
6:32
Japonya o koca Avrupa devi Rusya'ya kafa
6:35
tuttuğunda açıkçası kimse Japonlara
6:37
zerre şans vermiyordu. Ama sonuç ne oldu
6:40
biliyor musunuz? Bütün dünya şok.
6:42
Küçücük Japonya o devasa Rusya'yı hem
6:44
karada hem de denizde perişan etti. Bu
6:47
zaferin önemi çok büyüktü. Çünkü
6:48
Avrupalılar yenilmezdir efsanesi o gün
6:50
yerle bir oldu ve anlaşıldı ki dünyadaki
6:53
güç dengeleri hiç de sanıldığı kadar
6:54
sağlam değilmiş. Dünyanın öbür ucundaki
6:57
bu sarsıntılardan sonra şimdi spot
7:00
ışıklarını yeniden Avrupa'nın en
7:02
tekinsiz, en patlamaya hazır bölgesine
7:05
çeviriyoruz. Her an alev olabilecek olan
7:07
Balkanlara. Buradaki fitili ateşleyen en
7:10
kritik olay 1908'de yaşandı. Avusturya
7:14
Macaristan zaten fiilen yönettiği Bosna
7:17
Hersek'i resmen kendi topraklarına
7:19
kattığını ilan etti. Bu hamle Bosna'yı
7:22
kendi toprağa sayan küçücük Sırbistan'ı
7:25
da Slavların abisi rolü oynayan devasa
7:28
Rusya'yı da küplere bindirdi. Ve böylece
7:31
1914'e geldiğimizde Avrupa'daki tablo
7:34
artık tamamen netleşmişti. Üç büyük fay
7:36
hattı kıtayı geri dönülmez bir sona
7:38
doğru sürüklüyordu. Fransa Almanya'dan
7:41
intikamını almak için yanıp tutuşuyordu.
7:43
İngiltere Almanya'nın donanma
7:45
sevdasından fena halde rahatsızdı ve
7:47
Rusya'yla Avusturya Macaristan Balkanlar
7:50
için ölümcül bir bilek güreşine
7:51
girmişti. İttifaklar kurulmuş, ordular
7:55
hazırda bekliyor ve gerilim artık
7:57
dayanılmaz bir noktaya ulaşmış durumda.
8:00
Bütün Avrupa adeta nefesini tutmuş.
8:03
Geriye sadece tek bir soru kalmıştı. Bu
8:06
ağzına kadar dolu barut fıçısını
8:08
ateşleyecek o ufacık kıvılcım nereden ve
8:10
ne zaman gelecekti?