TAR118U Siyasi Tarih Ünite 2

Şöyle bir düşünelim. Yıl 1815.

Avrupa'dayız. Krallar ve imparatorlar

Fransız devriminin o tehlikeli

fikirlerini tarihe gömdüklerini

sanıyorlar. Ama aslında bastırmaya

çalıştıkları o kıvılcım tarihin gördüğü

en büyük fırtınalardan birini başlatmak

üzere. Hadi gelin modern dünyayı doğuran

bu inanılmaz 55 yıllık mücadeleye hep

birlikte bakalım. İşte bütün meselenin

özü bu soruda gizli. Birkaç güçlü adamın

bir fikri yok etme planı nasıl olur da

tam tersi bir etki yaratıp bütün bir

kıtanın hatta dünyanın haritasını baştan

aşağı değiştirir. Bu sorunun cevabı bizi

dost doğru 19. yüzyılın kalbine

götürüyor. Evet, Napolyon yenilmiş,

savaş bitmiş, sahne Avrupa'nın eski

güçlerine kalmış durumda ve onların tek

bir amacı var. Fransız devriminin

getirdiği o özgürlük, eşitlik gibi

fikirleri sanki hiç yaşanmamış gibi

yapmak. Yani bildiğiniz zamanı geri

sarmak. İşte bu karşı saldırının mimarı

da Avusturya Başbakanı Meterniş. Onun

sistemi devrimci fikirlerle kaynayan bir

düdüklü tencerenin kapağını zorla kapalı

tutmaya çalışmak gibi bir şeydi aslında.

Amaç ne pahasına olursa olsun o eski

mutlak monarşi düzenini korumaktı.

Peki bu sistem nasıl ayakta kalacaktı?

Elbette tatlı dille değil kaba kuvvetle.

Rusya, Avusturya de Prusya kutsal

ittifak adını verdikleri bu askeri

paktla adeta bir yemin ettiler. Nerede

bir özgürlük kıvılcımı görürsek hep

birlikte ezeceğiz. İşin ilginç tarafı ne

biliyor musunuz? İngiltere kendi

çıkarlarını düşündüğü için bu

muhafazakar kulübe katılmadı. Osmanlı

İmparatorluğu isa zaten bir Hristiyan

birliği olan bu ittifaka hiç dahil

edilmedi bile. Ama o düdüklü tencereyi

sonsuza kadar kapalı tutamazsınız, değil

mi? Er ya da geç bir yerden sızdırmaya

başlar. Çünkü fikirleri hele ki özgürlük

ve milliyetçilik gibi güçlü fikirleri

kaba kuvvetle uzun süre bastıramazsınız.

İşte ekranda o tencerenin nasıl

patladığını adım adım görüyoruz. 1830'da

Fransa'da yaşanan devrim aslında ilk

büyük sarsıntıydı. Adeta bir öncü deprem

gibiydi. Ama asıl büyük patlama kıtanın

sadece 18 yıl daha beklemesiyle 1848'de

geldi. O yıl ateş Viyana'dan Berlin'e,

Paris'ten Budapeşte'ye yani neredeyse

tüm Avrupa'ya yayıldı. Peki bu büyük

patlamayı ne tetikledi? İşte devrimin o

meşhur reçetesi buydu. Zaten var olan

liberalizm ve milliyetçilik akımlarına

bu kez çok daha güçlü bir şekilde

sosyalizm de eklenmişti. Sanayi

devrimiyle ortaya çıkan işçi sınıfı da

artık oyuna dahil olmuştu ve bu

gerçekten de her şeyi değiştirecekti.

Ve şimdi geldik dönemin zirve noktasına.

O eski düzenin artık tam anlamıyla

paramparça olduğu ve Avrupa'nın tam

kalbinde İtalya ve Almanya gibi iki yeni

devin doğduğu anlara. Hikaye tam da bu

noktada iyice ilginçleşiyor. Hedef aynı

parçalanmış toprakları birleştirip tek

bir ulus yaratmak. Ama kullanılan

yöntemler birbirinden o kadar farklı ki

İtalya'da kavur adeta bir satranç ustası

gibi diplomatik manevralarla,

ittifaklarla birliği ilmek ilmek örerken

Almanya'da sahneye çıkan demirşan

sölyesi Bismark satranç tahtasını

devirip kendi kurallarını koyacaktı. Ve

işte Bismark'ın Yeni Avrupa'nın sloganı

haline gelecek o meşhur sözleri. Bu

sözler aslında bir dönemin kapandığının

ilanıydı. Artık nezaketin, uzun

konuşmaların, meclis kararlarının değil,

gücün, orduların yani kan ve demirin

konuştuğu bir çağ başlıyordu. Bu sadece

bir zafer ilanı değildi. Bu sembolik bir

güç gösterisiydi. Hatta bir

aşağılamaydı. Düşünün, Fransa'yı savaşta

yeniyorsunuz ve kendi imparatorluğunuzun

kuruluşunu düşmanınızın o en meşhur, en

ikonik sarayında ilan ediyorsunuz.

Bundan daha net bir mesaj olamazdı.

Avrupa'daki bu devasa çalkantının

dalgaları elbette sadece kıtayla sınırlı

kalmadı. Şimdi rotamızı biraz değiştirip

bu süreçten derinden etkilenen iki büyük

güce yani Amerika Birleşik Devletleri ve

Osmanlı İmparatorluğuna bakalım. Bu

doktrinle Amerika'nın dediği aslında

şuydu. Sevgili Avrupa, sizin o bitmek

bilmeyen kavgalarınız, savaşlarınız

sizin olsun. Biz onlardan uzak

duracağız. Ama aynı zamanda çok net bir

mesaj daha veriyordu. Fakat siz de bizim

arka bahçemize yani Amerika kıtasına

sakın karışmayın. Bu kendi kabuğuna

çekilirken bölgesel bir dev olma

yolundaki ilk büyük adımdı. Peki ya

Osmanlı? Kırım savaşı onu hiç

beklemediği bir anda Avrupa siyasetinin

tam ortasına çekti. Rusya'ya karşı

İngiltere ve Fransa ile müttefik olunca

savaşın sonunda Paris anlaşmasıyla

resmen bir Avrupa devleti kabul edildi.

Kağıt üzerinde bu büyük bir başarı gibi

duruyor değil mi? Ama madalyonun bir de

öbür yüzü vardı. Bu yeni statü zaten

Avrupa'nın hasta adamı olarak görülen

Osmanlı'yı büyük güçlerin sürekli

müdahalesine çok daha açık hale

getirecekti. Şöyle bir toparlayacak

olursak bu 55 yıllık fırtınalı deneminin

sonunda Avrupa'daki Harisa tanınmaz

haldeydi. Eski imparatorluklar

sarsılmış, onların yerini yeni hırslı ve

güçlü ulus devletler almıştı. Evet,

Avrupa eski imparatorlukların

küllerinden yepyeni ve güçlü ulus

devletler yaratmayı başarmıştı. Ama bu

doğum kan ve demirle olmuştu. Peki

şiddetle, savaşla kurulan bu yeni düzen

kalıcı bir barış getirebilir miydi?

Yoksa bu sadece çok daha büyük, çok daha

yıkıcı bir fırtınanın yani Dünya

Savaşı'nın habercisi miydi? Tarih bu

sorunun cevabını maalesef çok acı bir

şekilde verecekti.