Up next in 10
TAR105U Tarih Metodu 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/11/tar105u-tarih-metodu-2023-2024-vize-sorulari/
Anadolu Aöf, TAR105U Tarih Metodu
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolo Nolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
incelememizde TAR 105U tarih metodu vize
0:05
konularını, çıkmış soruları ve tüm o
0:08
detaylı açıklamaları mercek altına
0:10
alıyoruz. Gerçekten harika ama bir o
0:12
kadar da gizemli bir konumuz var bugün.
0:14
Şimdi sizden arkanıza yaslanmanızı,
0:17
geçmişi koca bir suç mahalli, tarihçi
0:19
ise zeki bir dedektif gibi düşünmenizi
0:21
istiyorum. Bugün tarihin o karanlık
0:24
sularında kaybolmuş gerçekleri nasıl su
0:26
yüzüne çıkardığımıza yani bu büyüleyici
0:28
adli tarih analizinin tam kalbine
0:30
dalacağız. Tamam. Hadi konuya girelim.
0:33
Bakın tarih bize böyle %100 doğrulanmış,
0:36
paketlenmiş, altın tepside falan
0:38
sunulmaz. Keşke öyle olsa ama değil.
0:40
Aslında tarih doğrulanmayı bekleyen
0:42
kapanmamış bir dava dosyası gibidir.
0:44
Hani şu fillerdeki soğuk vakalar vardır
0:47
ya. Aynen öyle. Bize anlatılan
0:49
hikayeleri veya önümüze konan metinleri
0:51
ilk duyduğumuz haliyle öylece kabul
0:53
edemeyiz. Bizler tarihi sıradan bir
0:55
roman gibi okuyamayız. Titiz ve katı
0:57
bilimsel yöntemler kullanan bir dedektif
0:59
gibi doğrulamak zorundayız. Yoksa inanın
1:01
bana ilk virajda yanılgıya düşeriz. Peki
1:04
bu soruşturmanın adımları neler? Şöyle
1:06
bir yol haritamıza bakalım. Önce tarihi
1:09
anlamlandırmanın bilimsel yolları ile
1:11
işe başlayacağız. Sonra kaynakların
1:13
sınıflandırılması ve eleştirisine
1:15
geçeceğiz. Ardından tarihe yardımcı
1:17
bilim dallarıyla o meşhur adli tıp
1:19
çantamızı açacağız ve son olarak
1:21
kültürün kaynaklarıyla soyut izlerin
1:23
peşine düşeceğiz. Bu yapı aslında tüm o
1:26
yoğun metodoloji konularını zihninizde
1:28
harika bir şekilde organize edecek.
1:29
Hazırsanız ilk sıradaki dosyamızı
1:31
açıyoruz. 1inci bölüm tarihi
1:34
anlamlandırmanın bilimsel yolları yani
1:37
soruşturmayı kurmak. Herhangi bir kanıta
1:39
dokunmadan hatta sahaya bile inmeden
1:41
önce yapmamız gereken ilk şeye o en
1:44
kritik masa başı hazırlık aşamasına
1:46
bakıyoruz. Şimdi düşünsenize aylarınızı
1:49
belki yıllarınızı vereceğiniz yorucu bir
1:51
araştırmaya başlıyorsunuz. İlk yapmanız
1:54
gereken şey ne olmalı? Tabii ki başka
1:57
bir araştırmacının bu davayı zaten çözüp
2:00
çözmediğini kontrol etmek. İnanılmaz
2:02
sinir bozucu olurdu değil mi? Başkasının
2:04
bitirdiği bir işi baştan yapmak. İşte
2:07
tam burada bibliografyalar imdadımıza
2:09
yetişiyor. Özellikle Theador
2:11
Besterman'ın evrensel eseri gibi devasa
2:13
kaynaklar tarihçinin resmen en iyi
2:15
dostudur. Amacımız mükerrer çalışmaları
2:18
önlemek. Zaten çözülmüş bir cinayetin
2:20
peşinden neden boşu boşuna koşasınız ki?
2:23
Önce bu eserleri tarayacağız ki emeğimiz
2:26
gerçekten eşsiz ve gerekli olsun. Geldik
2:28
ikinci bölümümüze. Kaynakların
2:30
sınıflandırılması ve eleştirisi yani
2:33
kanıtı sorguya çekme aşaması. Masa başı
2:35
işimizi hallettik. Konumuz tap taze ve
2:37
özgün. Bundan eminiz. Artık masamızda
2:40
fiziksel belgeler, tarihi metinler var.
2:42
Peki bunları nasıl konuşturacağız? Tarih
2:45
geçmişi aydınlatmak için kanıtlara
2:47
muhtaçtır. Osmanlı tarihinin temel
2:49
taşlarından biri olan inanılmaz önemli
2:51
birincil kanıta bakalım. Mehmet
2:53
Neşri'nin Kitab-ı Cihan Nüması. Şunu
2:56
sakın unutmayın. Tarihi bir el
2:58
yazmasının gerçek yazarını ya da
2:59
orijinal olup olmadığını kapağına
3:01
bakarak anlayamazsınız. İmkansız. O
3:04
kapağa sonradan bambaşka biri tamamen
3:06
alakasız bir isim yazmış olabilir.
3:08
Gerçek bir tarihçi bu metinlerin
3:10
derisine nüfuz etmek, kelime kelime
3:12
sorgulamak zorundadır. Yani kapağa
3:14
aldanmak dedektiflik dünyasında
3:16
amatörlüktür. Asıl ilginç olan kısım da
3:19
şu zaten. Araştırmacılar o gösterişli
3:21
kapakları tamamen es geçerler. Doğrudan
3:23
nereye mi bakarlar? Ferah kaydı, diğer
3:26
adıyla kolofon ya da mukaddime dediğimiz
3:29
ön söz kısımlarına. Buraları bizim
3:31
şüphelinin kimlik kartı veya parmak izi
3:33
gibi düşünün. Yazar gerçekten kim? Bu
3:36
eseri neden yazmış? Nerede kopyalanmış?
3:39
İşte tüm bu hayati sırlar kitabın
3:41
başındaki ve sonundaki bu özel
3:42
bölümlerde saklıdır. Peki ya elimizde
3:45
aynı metinin yüzlerce yıl öncesine ait
3:48
bir sürü farklı kopyası varsa hangisi
3:50
yazarın kendi elinden çıkmış? İşte tam
3:53
burada kollatio yani karşılaştırma
3:55
yöntemi devreye giriyor. Kollatio'yu
3:58
metnin DNA'sını genetik şifresini
4:00
çıkarmak gibi düşünebilirsiniz. Farklı
4:02
kopyalardaki kişi ve yer adlarını
4:04
alıyoruz. Satır satır birbirleriyle
4:06
tokuşturuyoruz. Bu muazzam titizlik
4:08
sayesinde o metinler arasındaki farkları
4:10
yakalıyor, orijinal metne en yakın
4:12
versiyonu yani asıl gerçeği dev bir
4:15
yapboz gibi bir araya getiriyoruz.
4:17
Orijinal belgeyi bulduk mu? Harika.
4:20
Şimdi onu biraz terletme zamanı. Burada
4:22
iki muazzam silahımız var. İlki dış
4:25
tenkit yani olay yeri incelememiz.
4:28
Belgenin fiziksel yapısına bakarız.
4:30
Mühür sahte mi? Kağıt o döneme mi ait?
4:32
Sonradan mı uydurulmuş? Eğer belge bu
4:35
testi geçerse iç tenkit başlar. Bu işin
4:38
psikolojik sorgusudur. Yazar satır
4:40
aralarında bize aslında ne fısıldıyor?
4:42
Olayları şişirmiş mi? Gizli bir siyasi
4:44
ajandası mı var? Özetle dış tenkit
4:47
bedeni, iç tenkit ise o bedenin ruhunu
4:50
deşifre eder. 3ün bölümümüz tarihe
4:53
yardımcı bilim dalları namı diğer adli
4:56
tıp çantamız. Bakın, tarihçiler
4:58
laboratuvarda tek başlarına çalışan
5:01
yalnız kurtlar değildir. Tarih devasa
5:04
bir disiplinler arası bilimdir. Bu
5:06
uzmanlık alanları olmadan o davayı
5:08
hayatta çözemeyiz. Şöyle bir
5:10
uzmanlarımıza bakalım. Coğrafya suç
5:13
mahallemizin haritasını çizer. Mesela
5:16
neden o dev medeniyetler illa gidip Nil,
5:19
Dicle veya Fırat'ın kıyısına kurulmuş?
5:21
Çünkü su medeniyetin kaderidir. Sonra
5:24
etnografya diğer adıyla etnoloji sahneye
5:27
çıkar. Antik şüphelilerimizin davranış
5:29
profillerini, geleneklerini, örf ve
5:31
adetlerini ortaya döker. Ve tabii
5:34
paleografya, bayılıyorum buna.
5:35
Paleografya bizim kriptografi yani şifre
5:38
çözücü departmanımız. Osmanlı'da şeyhül
5:40
islamlığın kullandığı o akıl almaz
5:42
karmaşıklıktaki tallik yazısını düşünün.
5:44
Bunu okuyup tarihin sessizliğini
5:46
bozabilmek ancak paleografya sayesinde
5:48
mümkün. İşte bu detaylar konuyu çok
5:51
çarpıcı kılıyor. Bazen büyük resmi
5:54
görmek için o küçücük detaylara inmeniz
5:56
gerekir. Diplomatika bilimi kağıdın
5:59
kalitesine, filigranlarına bakar.
6:01
belgenin adeta röntgenini çeker.
6:04
Papiroloji, papirüsler üzerinden eski
6:06
Mısır'ın o inanılmaz karmaşık hukuk ve
6:09
idare sistemlerinin kilidini açar. Ve
6:11
tabii nümizmatik, para bilimi deyip
6:14
geçmeyin sakın. Antik kralların siyasi
6:16
propagandalarını, kendilerine nasıl
6:18
tanrılaştırdıklarını o minicik madeni
6:21
paralar üzerinden okuruz. Aslında
6:23
sikkeler geçmişin mini billboardlarıdır.
6:26
Tabii ki bu araç kutusundan bahsederken
6:28
arkeolojiyi es geçemeyiz. Yok olmuş,
6:31
toprağın metrelerce altına gömülmüş
6:33
devletlerin bıraktığı son mesajları
6:35
okumanın nihai yolu arkeolojidir. Antik
6:38
devletlerin yönetim şekillerini, siyasi
6:40
güçlerini sadece o kazılardan çıkan
6:42
fiziksel kalıntılara, saraylara veya
6:45
tapınaklara bakarak anlarız. Toprağın
6:47
altındaki o soğuk taşlar dönemin
6:49
ideolojisini bize sessizce haykırır
6:51
aslında. 4.üncü ve son bölümümüze
6:54
geldik. Kültürün kaynakları. Alt
6:56
başlığımız soyut geçmişin izini sürmek.
6:59
sikkeleri, kağıtları, tapınakları bir
7:01
kenara bırakalım. Şimdi o toplumların
7:04
zihinlerine girip dokunamadığımız o
7:06
soyut kültürel hafızayı nasıl
7:08
yakalayacağımıza odaklanıyoruz. Antik
7:10
çağlarda insanların cebinde akıllı
7:12
telefonlar yoktu ama devasa sözlü ve
7:15
yazılı bellekleri vardı. Birincisi
7:18
destanlar. sözlü kültürün o tanrılarla
7:21
doğaüstü olaylarla süslenmiş edebi
7:23
metinleri. Bunlar insanlığın en eski
7:26
hard diskleridir aslında. Toplumun
7:28
korkularını, kahramanlıklarını
7:30
kaydederler. Sözlü kültürden çıkıp İslam
7:33
kültürüne geçtiğimizde ise çok daha
7:35
yapılandırılmış bir şey görüyoruz.
7:37
Kütübül Ensap başlığı altındaki
7:39
şecereler. Bu şecereler kabilelerin,
7:42
aşiretlerin kökenini adım adım
7:44
listeleyen, resmen o dönemin genetik
7:46
DNA'sını kağıda döken muazzam
7:48
sosyokültürel haritalardır. Buradaki en
7:51
kritik nokta şu: bakın. Antik dünyanın
7:54
en büyük tarihçilerinden Herodotos'u
7:56
veya o ilk Roma tarihçilerini bir
7:58
düşünün. Bu adamlar kendi ana dilleri
8:00
olan Latince dururken eserlerini Grekçe
8:03
yani Helençe yazmışlardır. Neden
8:06
dersiniz? Çünkü hedefleri sıradan halk
8:08
değil, dönemin entelektüel elitleriydi.
8:11
Bu bize dil seçiminin ne kadar stratejik
8:13
bir iletişim aracı olduğunu kanıtlıyor.
8:15
Yani bir kaynağı incelerken sadece ne
8:18
yazmış diye sormayız, hangi dili seçmiş
8:20
ve kime seslenmiş diye sorarız. Bu ayrım
8:23
metodolojik olarak hayat kurtarır. Tüm
8:26
bu muazzam dedektiflik sürecini
8:27
gördükten sonra ister istemez aklıma şu
8:30
soru takılıyor. Eğer geçmişin kısıtlı
8:32
tarihi bile böylesine derin bir adli
8:34
doğrulama, su izi testleri ve kelime
8:36
kelime analiz gerektiriyorsa, geleceğin
8:39
tarihçileri bugün bizim internette
8:41
bıraktığımız o devasa ve karmakarışık
8:43
dijital ayak izlerini nasıl
8:45
doğrulayacak? İnanın geleceğin
8:47
tarihçilerinin işi çok daha zor olacak.
8:49
Bu analizimizde incelediğimiz konulara
8:51
ait çıkmış soruları kendiniz bir deneme
8:54
sınavı formatında çözmek, eksiklerinizi
8:56
kapatmak ve bilgilerinizi test etmek
8:58
için lolonolo.com adresini ziyaret
9:00
edebilir, açıklama kısmında yer alan
9:02
bağlantıya tıklayabilirsiniz. Bir
9:04
sonraki incelemede görüşmek üzere.
Jobs & Education