Up next in 10
Auzef Türkiye’de Siyasi Düşünce 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/03/05/turkiyede-siyasi-dusunce-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Türkiye'nin modern siyasi düşünce
0:02
tarihine baktığımızda aslında hiç
0:04
bitmeyen yaklaşık 150 yıllık dev bir
0:07
tartışmanın tam ortasına düşeriz. Bu
0:10
Osmanlı'nın son günlerinden bugüne
0:12
uzanan nesiller boyu süren bir kimlik,
0:15
bir beka ve bir gelecek arayışının
0:18
hikayesi. Peki bu uzun soluklu
0:21
yolculukta bizi neler bekliyor? Gelin
0:23
modern Türk siyasi düşüncesini
0:25
şekillendiren o kilit duraklara birlikte
0:27
bir göz atalım. Her şey dağılmanın
0:30
kıyısına gelmiş koskoca bir
0:32
imparatorluğun yani Osmanlı'nın
0:34
kendisine o en temel soruyu sormasıyla
0:36
başladı. Bu modern dünyada biz nasıl
0:39
hayatta kalacağız? Bu hayati soruya
0:41
verilen ilk cevap Tanzimat fermanı ile
0:44
birlikte gelen köklü bir modernizasyon
0:46
projesi oldu. Yani devlet kendi eliyle
0:49
bir dönüşüm başlattı. Avrupa'ya
0:51
öğrenciler gönderildi. Yeni okullar
0:53
açıldı. Bütün bunların tek bir amacı
0:55
vardı devleti kurtarmak. Şimdi işte tam
0:59
bu noktada ilk büyük fikir ayrılığı
1:01
ortaya çıkıyor. Bir tarafta dönemin
1:04
güçlü devlet adamı Ali Paşa'nın
1:05
savunduğu devlet güçlü ve merkezi
1:08
olmalı, her şeyi kontrol etmeli fikri
1:10
var. Diğer taraftaya aydın bir Osmanlı
1:13
prensi olan Prens Sabahattin'in "Hayır,
1:16
yerel yönetimleri güçlendirelim,
1:18
bireysel girişimciliği destekleyelim."
1:20
diyen liberal alternatifi yani devlet mi
1:23
birey mi? Tartışma daha o zamandan
1:25
başlamış. imparatorluk merkezden mi
1:28
yönetilmeli yoksa yerinden mi
1:30
yönetilmeli diye tartışa dursun eski
1:32
bildiğimiz bütün o kesinlikler yavaş
1:34
yavaş ortadan kalkıyordu. 20. yüzyılın
1:37
başlarına geldiğimizde ise siyaset
1:39
sahnesi adeta bir fikirler pazarına
1:41
dönmüştü. Kaotik ama bir o kadar da
1:44
canlı. Herkes geleceği kendi fikrine
1:46
göre şekillendirmek için bir yarış
1:48
halindeydi. Bu zaman çizelgesi aslında
1:51
bize her şeyi özetliyor. 1908'de
1:54
anayasanın yeniden ilanıyla başlayan o
1:56
kısa özgürlük dönemi ülke üzerine daha
1:59
önce hiç görülmemiş bir tartışma ortamı
2:01
yarattı. Ama bu dönem siyasi gücün
2:04
ittihat ve Terakkide toplanmasıyla son
2:06
bulacaktı. Ve o fikir pazarında neler
2:09
yoktu ki? Bir yanda Yusuf Akçura'nın
2:11
öncülüğünde siyasi bir Türkçülük
2:13
filizleniyor. Diğer yanda Cavit Bey gibi
2:16
isimler kurtuluşun liberal ekonomide
2:18
olduğunu savunuyor. Bir başka köşede ise
2:20
Avrupa'daki akımlardan etkilenen ilk
2:22
sosyalist örgütlenmeler ortaya
2:24
çıkıyordu. Hepsi de imparatorluğun
2:26
geleceği için kendi reçetesini
2:28
sunuyordu. Bu arada tabii ki bir de
2:31
İslamcı aydınlar vardı. Onların tezi ise
2:33
çok netti. Sorun İslam'da değil, tam
2:36
tersine, zamanla dine karışan
2:38
hurafelerde ve asıl prensiplerden
2:41
uzaklaşılmasında. Onlara göre çözüm
2:43
inançtan vazgeçmek değil, onu özüne yani
2:46
saf haline döndürmekti. Ve sonunda
2:49
imparatorluk yıkıldı. Türkiye
2:51
Cumhuriyeti kuruldu. Artık tartışmanın
2:53
odağı tamamen değişmişti. soru artık
2:56
nasıl hayatta kalırız değil, peki bu
2:58
yeni ulusal kimliği nasıl inşa edeceğiz?
3:01
Idi kadın hakları hareketi de işte bu
3:04
yeni dönemde bambaşka bir boyut kazandı.
3:07
Bu artık sadece basit bir hak arayışı
3:09
değildi. Aynı zamanda yeni kurulan
3:11
cumhuriyetin hedefleriyle bütünleşmiş
3:13
modern ve aydın Türk kadınını yaratmayı
3:15
amaçlayan ulusal bir projenin ayrılmaz
3:18
bir parçası haline gelmişti. İşte bu
3:20
noktada Mümtaz Turhan gibi önemli bir
3:23
düşünür sahneye çıkıyor. Turhan
3:25
Cumhuriyetin o hızlı tepeden inme
3:27
modernleşme hamlelerine eleştirel bir
3:30
gözle bakıyor. Kültürel değişimin iki
3:33
yolu olduğunu söylüyor. Biri serbest
3:35
yani toplumun kendi içinden doğal olarak
3:38
gelen değişim diğeri ise mecburi yani
3:41
tepeden dayatılan değişim. Bu dönemdeki
3:44
bir başka ilginç entelektüel girişimde
3:46
kadro dergisi, Burhan Asaf Belge gibi
3:49
aydınlar bir araya gelip diyorlar ki,
3:51
"Tamam, devrim siyasi olarak başarılı
3:53
oldu ama bunun felsefesi, ideolojisi
3:56
eksik. İşte onların misyonu da tam
3:58
olarak buydu. Yeni rejime devletçi ve
4:01
antiemperyalist bir ideolojik temel
4:03
oluşturmak. Ve geldik soğuk savaş
4:06
yıllarına. Artık dünya ikiye bölünmüştü.
4:09
Türkiye'deki ideolojik manzara da bu
4:11
bölünmeden nasibini aldı ve sağ ile sol
4:14
arasında çok daha keskin, çok daha
4:17
kutuplaşmış bir çatışma alanına dönüştü.
4:20
Bu slayt o dönemin fikri haritasını
4:22
aslında mükemmel bir şekilde özetliyor.
4:25
Bir yanda Doğan Avcıoğlu'nun Yön dergisi
4:27
etrafında toplanan ve devlet eliyle
4:30
kalkınmayı savunan devrimci bir sol
4:32
kanat var. Diğer yanda isa Necip
4:34
Fazıl'ın Büyükdoğu dergisi ile
4:36
simgeleşen maneviyatı ve muhafazakar
4:38
değerleri merkeze alan bir sağ kanat.
4:41
İki kutup, iki farklı dünya görüşü ve
4:44
takvimler 1970'leri gösterdiğinde
4:47
siyaset sahnesine ilerleyen yıllarda çok
4:50
daha etkili olacak yeni bir siyasi ve
4:52
dini hareket adımına attı. Bu yeni
4:55
hareket Milli Görüş hareketiydi.
4:57
Buradaki en kritik nokta neydi biliyor
4:59
musunuz? Bu hareket var olan demokratik
5:01
sistemi yıkmayı değil, sistemin
5:03
kuralları içinde kalarak parlamentoda
5:06
rekabet etmeyi seçti. Bu onu önceki ve
5:09
sonraki birçok hareketten ayıran çok
5:11
önemli bir stratejik karardı. Kısacası
5:14
Osmanlı'nın nasıl hayatta kalırız diye
5:16
başlayan endişesinden Cumhuriyetin biz
5:19
kimiz sorusuna oradan da soğuk savaşın
5:21
keskin kutuplaşmasına uzanan Upuz'un bir
5:24
yolculuk bu. Gördüğünüz gibi sorular
5:26
sürekli değişmiş ama o temel kimlik
5:28
arayışı 150 yıldır hiç bitmemiş. İşte
5:31
böylece 150 yıllık bu büyük tartışma
5:34
farklı sorular ve farklı cevaplarla
5:36
günümüze kadar geldi. Peki merkezden
5:39
yönetim mi, yerinden yönetim mi? Laiklik
5:41
mi, inanç mı? Milliyetçilik mi yoksa
5:44
çoğulculuk mu? Bu temel sorular bugün
5:47
hala gündemimizin tam ortasında duruyor.
5:49
Peki sizce bu uzun soluklu arayışın bir
5:52
sonraki adımı, bir sonraki durağı ne
5:54
olacak?
Jobs & Education
Education
Government
Social Issues & Advocacy
Sensitive Subjects