Up next in 10
Auzef Türkiye’de Siyasi Düşünce 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/06/25/turkiyede-siyasi-dusunce-2024-2025-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Türk siyasi düşünce
0:02
tarihini mercek altına aldığımız bu
0:04
yepyeni kaynak analizine hoş geldiniz.
0:06
Bugün imparatorluktan cumhuriyete uzanan
0:08
o inanılmaz çalkantılı bir o kadar da
0:11
büyüleyici ideolojik dönüşüme bakacağız.
0:13
Gerçekten devasa bir yapbozun
0:15
parçalarını birleştirmek gibi bir şey
0:16
bu. Elimizdeki veriler, fikirlerin ve
0:19
kurumların o büyük fırtınalar içinde
0:21
nasıl evrildiğini, farklı düşünürlerin
0:23
toplumu bir arada tutmak için hangi
0:24
formülleri ürettiğini çok net ortaya
0:26
koyuyor. Açıkçası oldukça zihin açıcı ve
0:29
dinamik bir inceleme bizi bekliyor. O
0:31
yüzden hiç vakit kaybetmeden başlayalım.
0:33
Pekala, hadi bu konunun derinliklerine
0:35
inelim. Çöken bir imparatorluğu nasıl
0:37
ayakta tutarsınız ve daha da önemlisi
0:39
onun küllerinden yepyeni bir ulus inşa
0:41
ederken tam olarak neler olur? Aslında
0:44
bugün masaya yatıracağımız tüm o
0:46
tarihsel ve ideolojik kaymaların tam
0:48
kalbinde bu devasa soru yatıyor. Bakın
0:50
bu fikirler öyle rahat koltuklarda
0:52
üretilmiş felsefi lüksler falan değildi.
0:54
Kesinlikle hayır. Bunlar mutlak bir
0:55
hayatta kalma refleksinden, bir
0:57
zorunluluktan doğdu. Düşünün elinizde
0:59
parça parça olan bir yapı var. Onu bir
1:01
arada tutmaya çalışıyorsunuz ve ardından
1:03
yepyeni bir kimlik yaratıyorsunuz. İşte
1:05
modern siyasi düşüncemizin temelleri tam
1:08
da bu can havliyle atıldı. Bu karmaşık
1:11
ama bir o kadar da sürükleyici. Tarihi
1:13
üç ana durakta inceleyeceğiz. Birinci
1:15
durağımız Tanzimat ve Osmanlıcılık.
1:17
İkincisi Erken Cumhuriyet Dönüşümü. Ve
1:20
son olarak 3üncü durağımız siyasi
1:22
partiler ve akımlar olacak. Hemen
1:25
birinci bölümümüzle yani Tanzimat ve
1:27
Osmanlıcılık dönemi ile başlıyoruz.
1:30
Krizdeki bir imparatorluğun o umutsuz
1:32
hayatta kalma çabasına gidiyoruz.
1:35
Takvimler 1839'u gösterdiğinde Sultan
1:38
Abdülmecid meşhur Tanzimat fermanını
1:41
ilan ediyor. Bu süreç Sultan
1:43
Abdülaziz'in saltanatı boyunca devam
1:45
edip 1876'ya kadar uzanıyor. Şimdi bu
1:48
tarih aralığı çok ama çok önemli. Neden
1:51
derseniz bu yıllar imparatorluğun devasa
1:54
bir savunmacı modernleşme çabasına
1:56
giriştiği dönemi temsil ediyor. Yani
1:58
sistem açıkçası kendi varlığını
2:00
sürdürebilmek için acil hayati bir
2:03
reforma ihtiyaç duyuyordu. İşte bu büyük
2:05
modernleşme hamlesinin tam merkezinde de
2:08
Osmanlıcılık ideolojisi vardı.
2:10
Kaynaklarımızın da altını çizdiği gibi
2:13
bu aslında devletin nihai hayatta kalma
2:15
stratejisiydi. Mesele şuydu. Çok dinli,
2:18
çok uluslu, devasa bir yapı var. Ve bu
2:21
yapı dağılıyor. Bunu nasıl önlersiniz?
2:24
Herkesi, bakın, din veya ırk farkı
2:27
gözetmeksizin, herkesi eşit bir Osmanlı
2:30
vatandaşı şemsiyesi altında
2:31
birleştirerek, bir nevi tüm
2:33
farklılıkları tek bir potada eritip
2:35
siyasi bir bütünlük sağlamaya
2:37
çalıştılar. Birlik arayışının en somut
2:40
haliydi bu. Şimdi burada asıl ilginç
2:42
olan nokta şu. İdeolojik birliği
2:44
sağlamaya çalışırken devletin kendi iç
2:46
işleyişinde de inanılmaz keskin bir
2:48
dönüşüm yaşanıyordu. Şöyle düşünün. Kamu
2:51
yönetiminde geleneksel şeri hukukun
2:53
ağırlığı yavaş yavaş azalırken
2:55
kanunnameler aracılığıyla yani doğrudan
2:57
padişahın kendi iradesiyle şekillenen
3:00
törel veya örfi hukuk dediğimiz yapı çok
3:02
daha baskın hale gelmeye başladı. Devlet
3:05
gücü merkezde toplamak için hukuku da
3:07
baştan aşağı yeniden şekillendiriyordu.
3:09
Tabii tüm bu yenilikler bir anda
3:11
boşlukta olmuyordu. Arkasında ciddi bir
3:14
entelektüel sancı var. Örneğin Mekteb-i
3:17
Mülkiye'nin meşhur hocalarından Sakızlı
3:19
Ohannes Paşa imparatorlukta liberal
3:21
iktisadın en ateşli savunucularından
3:24
biriydi. Ancak elimizdeki veriler
3:26
dönemin ciddi bir gerilime sahne
3:28
olduğunu net bir şekilde gösteriyor.
3:30
Atılan her reform adımı aydınlar
3:32
arasında bitmek bilmeyen o özgürlük
3:34
tartışmalarını tetikledi. Hatta düşünün
3:37
dönemin entelektüel dünyasında
3:38
felsefenin neden bir türlü gelişemediği
3:40
bile temel olarak işte bu özgürlük
3:42
ortamının eksikliğine bağlanıyordu.
3:44
İkinci bölüm: Erken Cumhuriyet Dönüşümü.
3:47
Bir imparatorluğu kurtarma çabasından
3:50
yepyeni bir ulusal kimliğin inşasına
3:52
geçiyoruz. Yepyeni bir cumhuriyet inşa
3:55
ediyorsanız ilk olarak nereden
3:57
başlarsınız? Tabii ki dilden. Yeni bir
4:00
ulus yaratmanın ilk ve belki de en çetin
4:02
cephesi dildi. Dil inkılabı öyle sadece
4:05
harfleri değiştirmekten ibaret değildi.
4:07
Temel amaç Osmanlıca'nın o ağır, süslü,
4:10
ağdılı yapısından tamamen kurtulmaktı.
4:13
dili olabildiğince sadeleştirmek, halkın
4:15
günlük hayatta konuştuğu hale getirmek
4:17
istediler. Çünkü yeni cumhuriyette
4:20
insanları birbirine bağlayacak olan
4:21
birincil tutkal değildi. Bu yeni inşanın
4:25
fikir babalarından en önemli
4:26
mimarlarından biri şüphesiz Gökalp'ti.
4:30
Gökalp'in ortaya koyduğu ana ilkelere
4:32
bir bakalım. Halkçılık, sınıfsız toplum
4:35
ve laiklik. Ama burada asıl vurucu olan
4:37
detay sınıf çatışmasının kesin bir dille
4:40
reddedilmesidir. Bakın yeni cumhuriyet
4:43
toplumdaki farklı sınıfların birbiriyle
4:45
çekişmesini değil tam aksine kaynaşmış
4:47
bir kitle olmasını istiyordu. İşte bu
4:50
kaynaşmış kitle kavramı ulusal birliğin
4:52
adeta yeni ideolojik formülü olarak
4:55
tasarlandı. Peki bu düşünce eklemini
4:57
kimler belirliyordu? Cumhuriyetçi
5:00
muhafazakarlar tarafında Ahmet Ağoğlu,
5:02
İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Mustafa Şekip
5:05
Tunç ve Hilmizi Ziya Ülken gibi
5:07
gerçekten çok etkili isimler var. Ama
5:09
dikkat, edebiyatımızın dev ismi Yakup
5:12
Kadri Karaosmanoğlu kesinlikle bu gruba
5:15
dahil değildir. Aslında daha net
5:17
söyleyeyim. O tamamen bu çizginin
5:18
dışındadır. Bu özellikle tarihi
5:20
metinlerinde ve akademik sınavlarda
5:22
sıkça karşımıza çıkan klasik bir
5:24
tuzaktır. O yüzden aklınızın bir
5:26
köşesine mutlaka not edin. Az önce
5:28
bahsettiğimiz Ahmet Ağoğlu'nun
5:29
felsefesine girersek dönemin
5:31
aydınlarının toplumu nasıl dizayn
5:33
ettiğini de harika bir şekilde anlarız.
5:35
Ağaoğlu insan doğasını ikiye ayırıyor.
5:37
Bir yanda doğuştan gelen son derece
5:39
bencil bir iç benlik var. Diğer yanda
5:42
isa fedakar ve erdemli bir dış benlik.
5:44
İşin asıl can alıcı kısmı neresi biliyor
5:46
musunuz? Ağoğluna göre bu dış benlik
5:49
yani o toplumsal erdem kendiliğinden
5:51
oluşamaz. Ancak ve ancak devlet
5:53
dediğimiz o büyük mekanizma tarafından
5:55
inşa edilebilir. Bireyi ahlaklı bir
5:58
vatandaşa dönüştürmek doğrudan devletin
6:00
görevidir. Ve işte yeni tarih, yeni
6:02
kimlik arayışının zirve noktalarından
6:04
biri güneş dil teorisi. Tüm dünya
6:08
dillerinin kökeninin Türkçeye
6:09
dayandığını iddia eden bu teori tamamen
6:12
radikal bir milliyetçi adım. Yalnız
6:14
burada tarihleri kesinlikle birbirine
6:17
karıştırmamamız lazım. Lütfen dikkat. Bu
6:19
1800'lerdeki Tanzimat reformlarının bir
6:22
sonucu falan değil. Bu teori 1930'ların
6:25
o yepyeni özgüven arayan cumhuriyetçi ve
6:27
milliyetçi rüzgarlarının bir ürünüdür.
6:30
Gelin şimdi bir adım ileri gidelim ve
6:32
tüm bu düşüncelerin siyasi partilere,
6:34
akımlara nasıl yansıdığına 3. bölümümüze
6:37
bakalım. Önce çok kısa bir geri dönüş
6:40
yapıp Osmanlı'nın son yıllarına gidelim.
6:42
Çünkü bu muhafazakar kanatların kökeni
6:45
orada. Abdülhamit dönemi devleti
6:48
halifelik etrafında birleştirmeyi
6:50
amaçlayan İttihad-ı İslam yani
6:52
panislamizm stratejisine sahne oldu.
6:55
Diğer yanda, dönemin güçlü grubu İttihat
6:58
ve Terakkiye şiddetle muhalefet eden
7:00
meşhur Volkan Gazetesi var.
7:02
Kaynaklarımız burada müthiş bir nüans
7:04
sunuyor. Volkan gazetesi muhafazakar
7:07
hatta İslamcı bir çizgide olsa da
7:09
anayasal meşrutiyet rejiminin şeriat ile
7:12
tamamen uyumlu olduğunu savunuyordu.
7:14
Yani anayasacılık ve dini yasalar her
7:17
grupta birbirine zıt kavramlar olarak
7:18
görünmüyordu. İmparatorluğun onca
7:21
fırtınaya rağmen nasıl bu kadar uzun
7:22
süre ayakta kalabildiği tarihçiler için
7:24
hep büyüleyici bir soru olmuştur. Ünlü
7:26
Osmanlı tarihçisi Nayma bu durumu harika
7:28
özetliyor. Osmanlı'nın çöküşünün
7:30
gecikmesi ve Kemal devrinin uzaması
7:32
devletin kuvvetli bir bünye sahip
7:34
olmasıyla açıklanır. Yani Nay'a göre
7:36
devleti ayakta tutan şey o güçlü
7:38
kurumların yarattığı sağlam iskeletti.
7:40
Yılları hızla ileri sarıp 1960'lara
7:43
geldiğimizde ise siyaset sahnesinde
7:45
oyunun kuralları tamamen değişiyor. Ana
7:48
akım partilerde büyük stratejik kaymalar
7:50
var. Mesela Cumhuriyet Halk Partisi bu
7:52
dönemde belirgin bir şekilde sosyal
7:54
demokrasiye yaklaşarak meşhur ortanın
7:56
solu stratejisini benimsedi. Tabii çok
7:58
partili hayatın getirdiği yeni
8:00
dinamikler kurumları yeni kitlelere
8:02
ulaşabilmek için bu tarz taze ideolojik
8:04
stratejiler üretmeye zorluyordu. Konu
8:07
sol siyasete gelince yine kavramları ve
8:10
dönemleri birbirinden ayırmamız gereken
8:12
devasa bir sınav tuzağı ile
8:14
karşılaşıyoruz. Bakın 1920'lerdeki erken
8:17
dönem sosyalist fırkalar ile 1961'de
8:20
kurulan Türkiye İşçi Partisi yani tip
8:23
tarihi olarak tamamen farklı
8:25
dünyalardır. 1961'deki tip o 60'lı
8:28
yılların yeni anayasal ortamının o
8:30
dönemin çok partili yaşama geçiş
8:32
dinamiklerinin kendine has yepyeni bir
8:34
ürünüdür. İkisini aynı kefeye koyamayız.
8:37
Yani buradaki can alıcı nokta şu:
8:39
Tarihteki akımları incelerken dönemlerin
8:42
kendi ruhunu kesinlikle ıskalamamalıyız.
8:45
Aynı kural feminist hareket için de %100
8:47
geçerli. 1910'ların o imparatorluğun son
8:50
günlerindeki kadın hareketleriyle
8:52
1980'lerde ortaya çıkan kadın hareketi
8:55
birbirinden çok farklı. 80'lerdeki
8:57
hareket daha çok bilinç yükseltme
8:59
grupları dediğimiz yapılar etrafında
9:01
örgütlenmiş ve kendinden önceki
9:03
kuşaklardan tamamen ayrı yeni bir
9:05
düşünsel çizgi izlemiştir. Veriler bize
9:07
bu kırılmayı çok temiz bir şekilde
9:09
gösteriyor. Tüm bu incelediğimiz konular
9:11
bizi nihayetinde çok önemli bir
9:14
kavramsal tanıma getiriyor. Tarih
9:16
düşüncesi dediğimiz o akademik tabir. Bu
9:19
öyle ezber yapmak, savaşları,
9:21
antlaşmaları alt alta sıralamak falan
9:23
değildir asla. aksine kurumları ve
9:25
değerleri o geniş evran tasavvuru
9:27
bağlamında derinlemesini analiz
9:29
edebilmektir. Ve tahmin edin ne oldu?
9:31
Bizim de bu inceleme boyunca ta
9:34
Tanzimat'tan başlayıp siyasi partilere
9:36
uzanan o yolculukta yaptığımız şey işte
9:38
tam olarak bu tarih düşüncesinin ta
9:40
kendisiyi. Şimdi bu analizi toparlarken
9:43
sizi ufak ama zihin kurcalayan bir
9:45
soruyla başa bırakmak istiyorum. Madem
9:48
tarih düşüncesi çerçevesi dedik. Bunu
9:50
bugüne kendi zamanımıza uygularsak ne
9:52
olur? Geçmişin o devasa hayatta kalma
9:55
mücadeleleri, o hararetli ideolojileri,
9:58
bugün modern siyasette karşımıza çıkan
10:00
kurumları ve değerleri şekillendirmeye
10:02
gizliden gizliye devam ediyor olabilir
10:04
mi? Osmanlıcılıktan tütündoğu kaynaşmış
10:07
kitle arzusuna, oradan 60'ların
10:09
stratejik açılımlarına kadar. Tüm bu
10:11
miras şu anki siyasi kimliğimizin tam
10:13
olarak neresinde duruyor? Vallahi bence
10:16
bunu düşünmek bile başlı başına heyecan
10:17
verici. Bu harika düşünsel yolculukta
10:20
bana eşlik ettiğiniz için çok
10:21
teşekkürler. Sorgulamaya ve tarihi
10:23
okumaya kesinlikle devam edin.
#Jobs & Education