Up next in 10
Auzef Türk Sosyoloji Tarihi 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/23/turk-sosyoloji-tarihi-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Türk sosyolojisinin
0:01
temellerini didik didik edeceğimiz bu
0:04
yepyeni analizimize hoş geldiniz.
0:06
Vizeler kapıya dayandı biliyorum. O
0:08
kadar isim, o kadar kavram ve teori
0:10
arasında boğuluyormuş gibi
0:11
hissediyorsunuz değil mi? Hiç panik
0:13
yapmayın. Bugün bütün bu karmaşayı alıp
0:16
çok net, anlaşılır ve akılda kalıcı bir
0:18
hale getireceğiz. Hazırsanız hemen
0:20
dalalım. Evet, yol haritamız çok net.
0:23
Beş ana durağımız var. 1. bölüm, Türk
0:26
Sosyolojisinin Doğuşu. 2. Sabahattin Bey
0:30
ve Bireycilik. 3. Ziya Gökalp ve
0:33
Korporati. 4. Kurumlar ve Diğer Öncüler.
0:36
Ve son olarak 5. bölüm, batıdan gelen
0:39
temel kavramlar. Başlıyoruz.
0:42
Şimdi detaylara boğulmadan önce şu çok
0:45
kritik hatta biraz da kışkırtıcı soruya
0:48
odaklanalım. Batıda doğan bir bilim,
0:51
doğuda dönüşen bir toplumun nasıl planı
0:53
oldu? Bakın, erken dönem Türk
0:55
sosyolojisini sakın sadece üniversite
0:58
amfilerinde yankılanan kitap
1:00
sayfalarında kalmış kuru bir teori
1:02
sanmayın. Bu aslında krizdeki bir
1:05
devleti ve toplumu kurtarmak, ayağa
1:07
kaldırmak ve modernize etmek için
1:09
girişilmiş acil bir entelektüel
1:11
arayıştı. Hocalarınızın vizelerde sizden
1:14
kavranmanızı beklediği o büyük resim tam
1:17
da bu. 1. bölüm, Türk sosyolojisinin
1:20
doğuşu. Burada dönemin o devasa
1:23
paradigma değişimini görmek inanılmaz
1:25
önemli. Şöyle düşünün. 18. yüzyılda
1:28
sosyal bilimler dünyayı anlamak için
1:30
fiziği model alıyordu. Yani her şey
1:33
mekanik, kesin kurallar, tıkır tıkır
1:35
işleyen yasalar ama 19. yüzyıla
1:38
geldiğimizde o da ne? Odak tamamen
1:40
biyolojiye kayıyor. Peki bu neden bu
1:42
kadar kritik? Çünkü Osmanlı bağlamında o
1:45
organik toplum modellerinin neden bir
1:47
anda bu kadar popülerleştiğini, koskoca
1:49
bir toplumu neden hastalanan ve acilen
1:51
tedavi edilmesi gereken canlı bir
1:53
organizma gibi görmeye başladıklarını
1:55
tam olarak bu biyolojik modele geçiş
1:57
açıklıyor. Lütfen bu detayı zihninize
2:00
iyice kazıyın. Sınav kağıdınızda
2:02
hocalarınızın gözlerinin arayacağı o
2:04
sihirli kelime öbeği kesinlikle şu
2:07
aktarmacı ve tercümeye dayalı karakter.
2:09
Yani Türkiye'de sosyoloji baştan yepyeni
2:12
teoriler icat etmeye çalışmadı.
2:14
Batılılaşma ve modernleşme siyasetinin
2:16
inanılmaz pratik bir aracı oldu. Bu
2:19
sadece yabancı dildeki metinlerin
2:21
kelimesi kelimesine çevirisi değildi.
2:22
Tabii ki bu tam anlamıyla çökmekte olan
2:25
bir toplum için batı laboratuvarlarından
2:28
acil çözüm reçeteleri ithal etme
2:30
eylemiydi. İkinci bölüm Sabahattin Bey
2:33
ve Bireycilik.
2:35
İşte vizeleriniz için hayat kurtaracak o
2:37
can alıcı nokta. Sabahattin Bey'in
2:39
Osmanlı toplumunu analiz ederken
2:41
kullandığı çok kesin bir kavramsal
2:43
çerçeve var. Bunu adınız gibi
2:45
bilmelisiniz. Cemaatçi yapıya karşı
2:48
bireyci toplum ayrımı. Sabahattin Bey,
2:50
Osmanlı'nın geri kalmışlığının
2:52
faturasını tamamen bu yapıya kesiyor.
2:54
Bireyin inisiyatif alamadığı, topluluğun
2:57
yani o devasa cemaatin içinde adeta
2:59
eriyip gittiği bu yapının modernleşmenin
3:01
önündeki en büyük bariyer olduğunu
3:03
savunuyor. Tabii Sabahat Dinayy sabah
3:05
uyanıp bu fikri birdenbire boşlukta icat
3:08
etmedi. Şu esere hemen not alın. Edmond
3:11
de Mollins'in Anglosaksonların Esbab-ı
3:13
Faikenesinidir çalışması. İkinci
3:16
meşrutiyet sonrasındaki o ilk o en
3:18
hayati tercüme dalgası içinde yer alıyor
3:20
bu kitap. Demolins anglosaksonların o
3:23
bireyci yapısının onları nasıl üstün
3:24
kıldığını anlatıyor ve tahmin edin ne
3:27
oluyor? Sabahatdin Bey'in bütün fikir
3:28
dünyasını derinden sarsıp baştan aşağı
3:31
şekillendiriyor. 3ün bölüm Ziya Gökalp
3:35
ve Kooperatizm. Şimdi Ziya Gökalp'in
3:38
batılı bir teoriyi alıp nasıl ustaca
3:40
yerel bir forma soktuğuna bakalım.
3:43
Sınavda karşınıza çıkma ihtimali çok
3:45
yüksek olan bir kavram. Hars. Ne yapıyor
3:48
Gökalp? Ünlü Fransız sosyolog Emil
3:51
Duray'in o meşhur kolektif şuur orijinal
3:54
haliyle kanşis kolektif kavramını
3:56
alıyor. Sonra bunu kendi toplumumuz için
3:59
müthiş bir şekilde yerelleştirip Hars
4:01
adını veriyor. Yani aslında doğrudan
4:03
milli kültürü inşa ediyor. Teoriyi
4:06
dışarıdan ithal ediyor ama içine bizim
4:08
milli ruhumuzu üflüyor. İnanılmaz zekice
4:11
değil mi? Ve geldik diğer bir altın
4:14
kavrama. Korporatizm. Bu tanımı
4:16
gerçekten kelimesi kelimesini aklınızda
4:18
tutun. Gökalp'in ekonomik ve toplumsal
4:21
vizyonu tam olarak budur. Hani az önce o
4:24
19. yüzyıldaki biyolojik organik
4:26
modelden bahsetmiştik ya. İşte onun
4:29
zirve noktası tam da burası. Gökalp
4:32
toplumu birbiriyle sürekli kavga eden
4:34
sınıflar olarak değil, hücrelerin
4:36
birbirini tamamladığı işlevsel, canlı ve
4:39
organik bir bütün olarak kurguluyor.
4:41
Sistemdeki herkesin bir görevi var ve
4:44
hepsi büyük bir dayanışma içinde bütüne
4:46
hizmet ediyor. Aslında her şey şu bülük
4:49
entelektüel düelloda kilitleniyor. Bu
4:51
iki zıt kutup erken dönem Türk
4:53
sosyolojisinin o muazzam ideolojik
4:55
bölünmesini kusursuzca özetliyor. Bir
4:57
tarafta Sabahattin Bey var. bireyi ademi
5:00
merkeziyetçiliği savunan o meşhur
5:02
cemaatçi bireyci analiziyle karşısında
5:04
ise Ziya Gökal duruyor. Bireysellikten
5:06
ziyade toplumsal dayanışmayı, o organik
5:09
bütünü ve korporatizmi merkeze alarak
5:11
sınav kağıdınızda dönemin düşünsel
5:13
haritasını çizerken bu muazzam zıtlık
5:16
sizin tartışmasız en büyük dayanağınız
5:18
olacak. 4. bölüm. Kurumlar ve diğer
5:21
öncüler. Ana düellonun biraz dışına
5:23
çıkıp o dönemin kurumsal köşe taşlarına
5:26
bakarsak kesinlikle dikkat kesilmeniz
5:28
gereken bir isim var. Mehmet Ali Şevki
5:30
Bey monografi yöntemini Türk okuyucusuna
5:33
tanıtması var ya işte bu vizede banko
5:35
karşınıza çıkabilecek bir bilgidir. Aynı
5:38
zamanda Meslek-i İçtimai Cemiyeti
5:40
ilmiyesi gibi devasa bir ismi olan o ilk
5:43
önemli sosyoloji derneğini kuran kişi de
5:45
ta kendisi. Ha bir de kurumların
5:47
gelişiminde Ziya Gökalp sonrası
5:49
sosyoloji kürsüsünde hocalık yapan
5:51
George Dumezil ismini de aklınızın bir
5:54
köşesine mutlaka yazın derim. 5. bölüm.
5:58
Batıdan gelen temel kavramlar. Bunu bir
6:01
nevi sınav öncesi kurtarıcı kopya
6:03
kağıdınız gibi düşünebilirsiniz. Batıdan
6:05
doğuya bilgi transferinin tüm şifresi
6:07
burada yatıyor. Edmond Dem Mullance'tan
6:09
ilham alan Sabahattin Day, Durkheim'ın
6:11
metodolojisini tamamen yerleştiren Ziya
6:14
Gökalp, Hipolit T'nin düşüncelerine sıkı
6:16
sıkıya tutunan Ahmet Şuayp ve tabii ki
6:19
İngiliz pozitivistlerinin o güçlü
6:20
izlerini taşıyan Rıza Tevfik. Bu
6:22
düşünsel eşleştirmeleri zihninizde ne
6:24
kadar sağlam kurarsanız inanın bana o
6:27
sınavda o kadar rahat edersiniz. Bu
6:29
batılı aydınların yarattığı o devasa
6:32
etkiyi tam olarak hissetmeniz için Ahmet
6:34
Şayip'ın Hippolit Tin hakkında söylediği
6:36
şu inanılmaz iddialı alıntıya bir
6:38
bakalım. Descartes'tan sonra Fransa'nın
6:41
en büyük mütefekkiri şaka yapmıyor.
6:43
Gerçekten böyle düşünüyor. Bu basit bir
6:45
abartı falan değil. Osmanlı aydınlarının
6:48
o pozitivist, rasyonel, batı düşüncesine
6:50
karşı içlerinde nasıl derin bir saygı
6:52
beslediklerinin ve toplumsal çöküşü
6:54
durdurmak için o rasyonaliteye nasıl
6:56
umutla bağlandıklarının çok samimi bir
6:59
itirafı bu. Ve tabii ki sosyolojinin
7:01
olmazsa olmaz o evrensel temel
7:03
kavramlarını da cebe atmamız şart.
7:05
Sınavlarda boşluk doldurma sorularının
7:07
vazgeçilmezidir bunlar. Hadi çok hızlı
7:09
bir kelime eşleştirmesi yapalım. Soruda
7:11
üç hal kanunu mu gördünüz? Hiç
7:13
düşünmeyin. Zihninizde anında August
7:15
Kont ampulü yanmalı. Sosyolojinin isim
7:18
babasının geliştirdiği bu temel kanun,
7:20
insan düşüncesinin ve bilimin nasıl
7:22
evrildiğini anlamak için dönemin en
7:24
kritik teorik referanslarından biridir.
7:27
Hemen ardından sosyoloji alet çantanızın
7:29
bir diğer demirbaşı geliyor. Maxeber'in
7:32
ideal tipler kavramı. Şunu unutmayın. Bu
7:35
tipler sokakta yürüyen, ete kemiğe
7:37
bürünmüş gerçek insanlar ya da kusursuz
7:39
işleyen kurumlar falan değildir. Weber
7:42
bunları o son derece karmaşık toplumsal
7:44
gerçeklikleri, davranışları ve kalıpları
7:46
anlamak için tasarlıyor. Yani bunları
7:49
gerçekliği ölçmek ve kıyaslamak için
7:51
kullandığımız analitik araçlar bir nevi
7:54
zihinsel ölçüm çubukları olarak düşünün.
7:57
Tarihsel çizgimizde yavaş yavaş modern
7:59
döneme doğru yaklaşırken odağımızı
8:01
kesinlikle Niyazi Berkes'e çevirmeliyiz.
8:03
Berkes'in sosyoloji tarihimizdeki yeri
8:05
gerçekten bambaştadır. Özellikle Megil
8:08
Üniversitesi'ndeki o yoğun akademik
8:09
yılları boyunca sosyolojik analiz
8:11
merceğini çok net ve inanılmaz güçlü bir
8:14
şekilde iki temaya odaklamıştır.
8:16
Sekülerleşme ve çağdaşlaşma. O
8:19
Türkiye'nin modernleşme serüvenini
8:20
doğrudan bu iki güçlü dinamik üzerinden
8:22
okumayı tercih etmiştir. İşte geldik
8:25
sona. Analizimizi tamamlarken sizi şu
8:28
kışkırtıcı düşünceyle başa bırakmak
8:30
istiyorum. Niyazi Berkes'in o yoğun
8:32
sekülerleşme vurgusu günümüz modern Türk
8:34
toplumunu anlamak için bize tam olarak
8:36
ne söylüyor? Biliyor musunuz? Bugün vize
8:39
için hafızamıza kazıdığımız tüm o
8:40
isimler, o cemaatçı, bireyci
8:42
tartışmaları, organik toplum modelleri
8:45
ya da çağdaşlaşma sancıları sadece tozlu
8:47
birer tarihsel ezber değil. Bunlar bugün
8:50
dışarı çıktığınızda etrafınızda dönüp
8:52
duran o canlı, nefes alan toplumun ta
8:54
kendisinin şifreleri. Konulara bu gözle
8:56
baktığınızda o zorlu vize sorularının
8:58
aslında doğrudan içinde yaşadığınız
9:00
hayatın soruları olduğunu fark
9:01
edeceksiniz. Vaktinizi ayırdığınız için
9:03
çok teşekkürler. Şimdiden hepinize
9:05
vizelerinizde zihin açıklığı ve kocaman
9:07
başarılar diliyorum. Görüşmek üzere.
Jobs & Education