Up next in 10
Auzef Türk İslam Felsefesi Tarihi-1 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/03/turk-islam-felsefesi-tarihi-1-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Öğrenmeye doymayan
0:02
meraklı zihinler bugünkü felsefe
0:03
yolculuğumuza hoş geldiniz. Biliyorum
0:06
ufukta yaklaşan bir Türk İslam felsefesi
0:08
tarihi vizeniz var. Stres yapmayın,
0:10
derin bir nefes alın. Çünkü şu an tam
0:12
olarak olmanız gereken yerdesiniz. Bu
0:15
incelememizde o gözünüzü korkutan
0:16
felsefi doktrinleri, karmaşık isimleri
0:19
sadece ezberlemeyeceğiz. Mantığını, o
0:21
işin özünü kavrayıp sınavda tam
0:23
anlamıyla şov yapacağız. Hazırsanız
0:25
kahvenizi alın, arkanıza yaslanın.
0:28
Başlıyoruz. Pekala. Hadi doğrudan
0:30
konunun derinine inelim. Hepimizin
0:32
duyduğu o meşhur soru. İslam felsefesi
0:35
gerçekten de Antik Yunan'la Orta Çağ
0:37
Avrupası arasında sadece bir köprü
0:39
müydü? Yoksa mistik bir akım falan
0:41
mıydı? Bakın bu aslında yıllarca felsefe
0:44
tarihine gölge düşürmüş devasa bir
0:46
yanılgı. Modern dönemde batılı
0:48
oryantalistler İslam felsefesini
0:50
Yunan'dan aldı Avrupa'ya taşıdı diyerek
0:52
pasif bir kargocu gibi küçümsediler.
0:55
Hatta bu görkemli geleneğin 12. yüzyılda
0:57
İbn Rüşt ile zirveyi görüp bittiğini,
0:59
öldüğünü bile savundular. Lütfen ama
1:02
lütfen bunu aklınızın bir köşesine
1:04
kazın. Oryantalistlerin İslam felsefesi
1:06
13. yüzyıldan sonra bitti şeklindeki
1:08
iddiaları kocaman bir efsanedir.
1:11
Kesinlikle yanlıştır. Bu gelenek kendi
1:13
iç dinamikleriyle çok daha derin,
1:15
yaratıcı ve yüzyıllar boyu yaşayan bir
1:18
entelektüel üretim süreciydi. Peki bu
1:20
devasa geleneği nasıl zihnimizde
1:22
toparlayacağız? Haritamız çok net. 1
1:24
numara, felsefenin İslam dünyasına
1:27
intikali yani o büyük çeviri hareketi.
1:29
2. İlk filozoflar yani öncülerimiz, 3.
1:33
Farabi ile bilgiyi sistemleştirme
1:34
aşaması. 4. İhvan-ı Safa'nın gizemli
1:37
dünyası. Ve son olarak 5. Şii, teoloji
1:40
ve işrak boyutu. İşte bu yol haritası
1:43
sayesinde vizedeki kavramları tıkır
1:45
tıkır birbirine bağlayacaksınız. Hemen
1:47
birinci bölümümüzle yani 1inci
1:50
felsefenin İslam dünyasına intikaliyle
1:52
ilk adımı atıyoruz. O kadim Yunan
1:55
düşüncesi bu devasa sınırları aşıp da
1:58
İslam coğrafyasına tam olarak nasıl
1:59
ulaştı derseniz zihninizde del bir
2:02
harita canlandırmanızı istiyorum. Farabi
2:04
bu felsefi mirasın rotasını Keldaniler,
2:07
Mısırlılar, Yunanlılar ve son olarak
2:10
Süryaniler olarak çiziyor. Bakın burası
2:12
vize için inanılmaz kritik bir nokta.
2:15
Antik metinlerin Arapçaya geçmesindeki o
2:17
en hayati köprü dil kesinlikle
2:19
Süryanicedir. Emeviler döneminde ufaktan
2:22
filizlenen bu çeviri hareketleri
2:24
Abbasiler dönemine geldiğimizde o meşhur
2:26
Beytül Hikmen'in kurulmasıyla adeta şaha
2:29
kalkıyor. Artık tamamen sistematik,
2:31
kurumsal ve tamamen devlet destekli
2:33
muazzam bir bilim politikası var
2:35
karşımızda. Tabii bu devasa kültürel
2:37
aktarım sürecinde bazı eserler var ki
2:40
kelimenin tam anlamıyla katalizör görevi
2:42
görmüş. Özellikle hellinistik ve geç
2:44
antik dönem bağlamında bir metnin altını
2:47
kalın kalın çizmek istiyorum. Platoon'un
2:49
İslam dünyasındaki o bilindik adıyla
2:51
Eflatun'un Timayos diyaloğu. Neden mi bu
2:54
kadar önemli? Çünkü bu metin evrenin
2:56
yani kozmosun ve tanrıların doğası
2:58
hakkındaki temel fikirleri
3:00
barındırıyordu. Felsefenin o koca İslam
3:02
coğrafyasında nasıl yankı bulacağının
3:04
ilk tohumları aslında tam olarak bu
3:06
metinle atıldı diyebiliriz. Şimdi çoktan
3:08
seçmeli sorularda hayat kurtaracak o
3:10
muazzam etimolojik çıpamıza gelelim. O
3:12
dönemde kütüphanelere, laboratuvarlara
3:15
kapanıp eski metinler üzerinde dirsek
3:17
çürüten bu dev felsefecilere ne
3:19
deniyordu biliyor musunuz? Onlar sadece
3:21
basit birer çevirmen veya bilim insanı
3:23
falan değillerdi. Onlar hakimdi. Yani
3:26
bilgeliği arayanlar. Çoğulu da hükema
3:28
olarak geçer. Sorularda karşınıza
3:30
çıkarsa hiç şaşırmayın. Bu unvan o
3:32
dönemin entelektüel kimliğini tanımlar.
3:34
filozof kelimesinin İslam kültüründeki o
3:37
derin bilgece karşılığıdır. Gelelim
3:39
ikinci bölüme. İlk filozoflar yani Kindi
3:43
ve Errazi. Burada birazdan Ortodoks
3:46
inancı felsefe ile ustaca harmanlayan
3:48
bir dehayla ana akıma şiddetle karşı
3:51
çıkan aykırı bir isyankarâ o muazzam
3:54
entelektüel gerilimine tanık olacağız.
3:57
Sahneye ilk olarak ilk İslam filozofu
3:59
kabul edilen Namudier Feyosuf Arap yani
4:02
Kindi çıkıyor. Adamın yaptığı şey
4:04
gerçekten de devrim niteliğinde. Katı
4:06
felsefi akıl yürütmeyile İslami tevhit
4:09
inancını alıp mükemmel bir şekilde
4:11
harmanlıyor. Onun ilk neden kavramı var.
4:14
Yani Allah. Kindi diyor ki ilk neden
4:17
tamamen basittir. Ama durun buradaki
4:19
basit kelimesini günlük hayattaki kolay
4:21
anlamında düşünmeyin sakın. parçalara
4:23
ayrılmayan, birleşik olmayan, mutlak tek
4:26
anlamında kullanıyor bunu. Tanrının
4:28
mutlak birliğini felsefi bir zemine
4:30
oturtmak için inanılmaz zekice bir
4:32
hamle. Ve bu durum harika bir şekilde
4:35
gösteriyor ki kindları
4:38
öyle körü körüne kopyalayan bir adam
4:40
kesinlikle değildi. Düşünsenize
4:42
karşısında Aristoteles'in koskoca alemin
4:45
ezeliliği yani evrenin hep var olduğu
4:47
fikri var. Kindi ise İslam'ın yaratılış
4:50
inancını korumak için doğrudan
4:52
Aristoteles'e kafa tutuyor ve hudus
4:53
delilini öne sürüyor. Yani diyor ki,
4:56
"Hayır arkadaş, alem sonradan
4:58
yaratılmıştır ve kesinlikle bir
5:00
başlangıcı vardır. Felsefe tarihinde
5:02
gerçekten çok cesur, son derece bağımsız
5:04
bir duruş. Tabii kindinin işi gücü
5:07
sadece yıldızlar, evrenin başlangıcı ya
5:09
da metafizik değildi. Adam insan ruhunun
5:11
derinliklerine de iniyor. Psikoloji ve
5:14
ahlak üzerine kafa yorarken öyle bir
5:16
üzüntü tanımı yapıyor ki bugün bile evet
5:18
ya tam olarak bu diyorsunuz. Üzüntüyü
5:21
sevilenlerin kaybından ve isteklerin
5:23
gerçekleşmemesinden kaynaklanan
5:25
psikolojik bir rahatsızlık olarak
5:26
tanımlıyor. Yüzyıllar öncesinden gelen
5:29
şu tespitin insani tarafına, sıcaklığına
5:31
bakar mısınız? Sınavda bu kavramla
5:33
karşılaştığınızda hemen kendinin o
5:35
şefkatli psikolojik yönü aklınıza
5:37
gelsin. Şimdi madalyonun diğer yüzüne
5:39
geçiyoruz. Sıkı durun. Karşınızda
5:41
Ebubekir Errazi var. Felsefe tarihinin o
5:44
bilindik, aykırı ve muhalif düşünürü.
5:46
Kindi ne kadar uzlaşmacıysa Errazi de o
5:48
kadar felsefi bir asi. Hatta kendi
5:51
otobiyografisinde ki bu meşhur eserin
5:53
adı Esiretül Felsefiyedir. Kendini
5:55
doğrudan o büyük ahlak ustası
5:57
Sokrates'in takipçisi olarak ilan
5:58
etmekten zerre çekinmiyor. Sınavda
6:01
otobiyografi yazan aykırı ve ahlak
6:03
ustası gibi anahtar kelimeler görürseniz
6:05
cevabımız tereddütsüz Errazidir.
6:08
Errazi'nin bu isyankarlığı öyle sadece
6:10
ahlakla falan kalmıyor. Evrenin yapısına
6:13
da uzanıyor. Dönemin ana akımı kim?
6:16
Meşailer yani Aristotelesçiler.
6:18
Onlar evreni madde ve form ile
6:20
açıklarken Errazi çıkıp bu ana akım
6:23
öğretiyi elinin tersiyle bir güzel
6:25
itiyor. Hayır diyor. Evrenin yapısı
6:28
ancak atomculukla açıklanır.
6:30
Aristotelesçi koca sisteme kafa tutup
6:32
atomculuğu seçmesi onun o hiçbir kalıba
6:35
sığmayan bağımsız zihninin en net
6:37
kanıtıdır bence. Ahlak felsefesine geri
6:39
dönecek olursak, Errazi için insanın
6:42
sahip olduğu en ama en kıymetli hazine
6:45
akıldır. Peki bu aklın baş düşmanı nedir
6:49
dersiniz? Vize için buranın altını
6:51
çiziyoruz. Cevap heva yani nefsani
6:54
arzular, hevesler. Errazi'ye göre heva
6:58
aklı tamamen işlevsiz kılan, onun
7:00
üzerine adeta koca bir kilit vuran
7:02
yegane temel engeldir. Akıl ve heva
7:05
çatışmasını sınav için kesinlikle
7:07
unutmuyoruz. Ve geldik 3ün bölüme. 3.
7:10
Farabi ve ilimlerin sınıflandırılması.
7:12
İslam felsefesinin o devasa karmakarışık
7:14
bilgi okyanusuna müthiş bir düzen
7:16
getiren o büyük sistemleştiriciyi
7:18
konuşma vakti geldi. Karşınızda Farabi
7:20
abi Aristoteles'ten sonra gelen ve o
7:23
Muallim-i Sani yani ikinci öğretmen
7:25
unvanını sonuna kadar hak eden gerçek
7:27
bir deha. Farabi felsefi soyağacını
7:30
doğrudan antik Helenistik gelenekten
7:32
gelen hocası Yuhanna bin Haylan'a
7:34
dayandırıyor. Yani o antik mirasa
7:36
sımsıkı tutunuyor. Ama asıl olayı o
7:38
meşhur eseri İhsaul Ulum. Bu kitap
7:41
bilimleri sistematik bir şekilde
7:42
sınıflandıran ilk eser olması yönüyle
7:44
felsefe tarihinde kelimenin tam
7:46
anlamıyla büyük bir kırılma noktası.
7:48
Arkadaşlar burada sizi sınavlarda çok
7:50
fena tuzağa düşürebilecek bir detay var.
7:52
Farabi'nin matematiksel bilimleri sadece
7:54
ve sadece şu dördünden oluşur.
7:56
Aritmatik, geometri, optik ve astronomi.
7:59
Bakın adam diyalektiği asla matematiğe
8:01
dahil etmez. Onu gider mantık ilimleri
8:03
arasında sayar. Sınavda şıklara
8:05
diyalektiği güzleyip hangisi matematiğin
8:07
içindedir diye bir tuzak kurarlarsa
8:09
artık bu basit tuzağa düşmek yok. Şimdi
8:12
bu kısımla ilgili asıl ilginç olan şey
8:14
şu. Farabi sadece mantıkla, sayılarla,
8:16
gökyüzüyle uğraşmadı. O aynı zamanda
8:18
muazzam bir sosyologtu. din veya milleti
8:21
felsefi bir çerçevede anlatabilmek için
8:23
yepyeni bir kavram üretiyor. Mille,
8:25
Mille kavramı Farabi'nin o geniş
8:27
vizyonunda hem millet hem de din
8:29
anlamını içe geçiren çok orijinal bir
8:31
terim. Sınavda Farabi'nin din toplum
8:34
tanımlaması denilince mille kelimesi
8:36
zihninizde anında yanıp sönmeli. Evet,
8:38
4. bölüme, 4.üncü İhvan-ı Safa ve Gizem
8:41
konusuna giriyoruz. Biraz sesimizi
8:43
alçaltalım. Çünkü felsefe tarihinin
8:46
adeta o tarihi pulisiye romanlarına
8:48
benzeyen sırlarla dolu en esrarengiz
8:51
topluluğunun dünyasına adım atıyoruz.
8:54
51. Bakın bu öyle rastgele yazılmış bir
8:57
sayı değil. İslam düşünce tarihinin o en
8:59
gizemli, en ansiklopedik gizli örgütü
9:02
olan İhvan-ı Safa bilimi, felsefeyi,
9:04
siyaseti harmanladıkları o devasa
9:06
külliyatlarını tamına 51 risale yani
9:09
küçük kitapçık halinde kaleme aldılar.
9:12
Vize kağıdında ansiklopedik yapı, gizli
9:14
topluluk ve 51 risaleyi bir arada
9:16
görürseniz cevabı İhvan-ı Safa olarak
9:18
yapıştırın geçin. İyi ama onca zaman
9:21
gezli kalmayı başaran metinlerini hep el
9:23
altından anonim olarak yayan bu
9:25
esrarengiz grubun gerçekte kimlerden
9:27
oluştuğunu bugün biz nereden biliyoruz?
9:30
İşte o büyük sır perdesini aralayan isim
9:33
tarihi bir ifşacı, bir tür whistle
9:35
blower olan meşhur edip Ebu Hayyan
9:37
epevhididir.
9:39
Eğer o çıkıp bu isimleri edebiyat
9:41
dünyasına ifşa etmeseydi o meşhur 51
9:44
risalenin ardındaki beyinler belki de
9:46
sonsuza dek meçhul kalacaktı. Ve artık
9:49
son aşama 5. bölümümüz 5. Şii teoloji ve
9:53
işrak. Şimdi o coğrafi ve mezhepsel
9:55
haritamızı biraz daha genişleterek
9:57
felsefenin İslam coğrafyasındaki manevi
10:00
köklerine doğru bir uzanıyoruz.
10:02
Biliyorsunuz bu alanda en sık düşülen
10:04
hatalardan biri İslam felsefesinin
10:07
sadece Sünni ana akım içinde geliştiğini
10:09
zannetmektir. Asla böyle bir şey yok.
10:11
Felsefe Şii dünyasında da muazzam bir
10:14
etki yaratmıştır. Mesela Şiiliğin
10:16
İsmaili kolu varlık felsefesini o katı
10:19
Aristotelesçilikten ziyade yeni
10:21
eflatunculuk ekolü ve Pilotinos
10:23
üzerinden şekillendirmiştir. Bu bize
10:25
neyi anlatıyor? İslam felsefesinin öyle
10:28
tek tip olmadığını, farklı inanç
10:30
çerçevelerini içine alıp ne kadar zengin
10:32
bir çeşitliliğe sahip olduğunu
10:33
kanıtlıyor. Konumuzu toparlarken
10:36
oryantalistlerin o sığ bakış açısını
10:38
tamamen yerle bir eden Fransız düşünür
10:40
Henry Corbin'in ufuk açıcı tespitini
10:43
hatırlayalım. Der ki Corbin, "İslam
10:45
felsefesini anlamak istiyorsanız sadece
10:48
rasyonalist meşailamazsınız.
10:50
Sühreverdinin işrak yani aydınlanma
10:53
felsefesi gibi manevi kökleriyle de bu
10:55
bütünü kavramak zorundasınız. Yani
10:57
felsefe bu topraklarda sadece kuru bir
11:00
akıl yürütmeyle değil hisle, kalple ve
11:03
manevi bir uyanışla da ilmek ilmek
11:05
işlenmiştir. Bu perspektif aslında bütün
11:08
bir dönemin ruhunu kusursuzca özetliyor.
11:11
İşte geldik incelememizin sonuna. Tüm bu
11:13
yolculuğa dönüp baktığımızda bence
11:15
hepimizin kendisine sorması gereken çok
11:17
vurucu bir soru var. yüzyıllar önce hem
11:19
aklı hem de ruhu bu derece derinlemesine
11:22
sentezleyebilen bu dehalar bugünün
11:24
modern dünyasındaki o bitmek bilmeyen
11:26
anlam orayışımıza hala nasıl oluyor da
11:29
böylesine nokta atışı cevaplar
11:30
verebiliyor. Bence bu soruların peşini
11:32
kesinlikle bırakmayın. Şimdilik benden
11:34
bu kadar. Açık öğretim deneme sınavları,
11:36
hap bilgiler ve vizelerde hayat
11:38
kurtaracak o pratik çözümler için
11:40
mutlaka lolona.com'u ziyaret etmeyi
11:42
unutmayın. Harika bir sınav dönemi
11:44
geçirmenizi diliyorum. Kendinize çok iyi
11:45
bakın. Hoşça kalın.
11:49
Ç
Jobs & Education