Up next in 10
Auzef Türk İslam Felsefesi Tarihi-1 2025 Üç Ders Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/27/turk-islam-felsefesi-tarihi-1-2025-uc-ders-sorulari/
auzef, Felsefe, Türk İslam Felsefesi Tarihi-1
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolo Nolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde Türk İslam felsefesi tarihi
0:05
1.2025 üç ders konularını ve sorularını
0:07
inceliyoruz. Pekala, hadi hemen
0:10
başlayalım. Bugün İslam felsefesinin
0:13
kökenlerinden tutun oryantalist bakış
0:15
açısına Kindi ve Raziye, I. Muallim
0:18
Farabiye ve son olarak İhvan-ı Safa ile
0:22
Cebriye konularına uzanan harika bir
0:24
yolculuğa çıkıyoruz. Antik Yunan'dan
0:26
İslam coğrafyasına taşınan bu muazzam
0:29
entelektüel serüveni birlikte
0:30
keşfedeceğiz. Hazırsanız ilk durağımızla
0:33
yola koyulalım. İlk bölümümüz İslam
0:36
felsefesinin kökenleri. Şunu en baştan
0:38
çok net bir şekilde koyalım. İslam
0:40
felsefesi öyle bir sabah uyanılıp da
0:43
aniden yoktan var olmadı. Hayır. Çok
0:46
derin kökleri olan, son derece ciddi ve
0:48
sistematik bir çeviri hareketinin sağlam
0:50
temelleri üzerine inşa edildi. Düşünün
0:53
ki bu koca bir bilgi göçü. Her şey geç
0:57
antik dönemde Platon ve Aristoteles'i
0:59
anlama ve yorumlama yani şerh etme
1:02
çabası ile başlıyor. Mesela yeni
1:04
Platoncu Polfirios'un meşhur isagojisi
1:07
var. mantığın adeta temel taşı haline
1:09
geliyor. O süreçte erken dönemde
1:12
İskenderiye devasa bir öğrenim merkezi
1:14
ama zamanla bu merkez doğuya Bağdat'a
1:17
kayıyor. Bağdat'taki Aristotelesçiler
1:20
kolları sıvıyor ve o devasa mantık
1:22
külliyatı organona son şeklini
1:24
veriyorlar. Fikirler resmen kıta
1:27
değiştiriyor. Gelelim ikinci bölüme.
1:30
Oryantalist bakış ve gerçekler. Tarih
1:33
boyunca bu eşsiz mirasın batılı
1:35
akademisyenler tarafından nasıl
1:37
algılandığı konusunda aslında epey büyük
1:40
hatta biraz da tartışmalı bir fikir
1:42
ayrılığı var. Kilit nokta tam olarak şu:
1:46
Yıllarca genel kabul gören o doğu
1:48
bilimce yani oryantalist bakış bu
1:50
felsefeyi Yunan ve Avrupa arasında
1:52
sadece basit bir köprü, bir nevi kopyacı
1:55
bir hareket gibi gördü. Onlara göre her
1:57
şey 12. yüzyılın sonunda İbn Rüşdile
2:00
bitti. Ama öyle mi? Araştırmacı Henry
2:02
Corbin'e göre kesinlikle hayır. Corbin
2:05
özellikle Sühre Verdi'nin ışrak
2:07
felsefesini önümüze koyarak bu geleneğin
2:10
13. yüzyıldan sonra bile cap canlı,
2:12
üreten ve ruhani bir gelenek olarak
2:15
yaşamaya devam ettiğini kanıtlıyor. Yani
2:17
ortada sadece bir kopyalama falan yok.
2:20
Yaşayan bir maneviyat var. 3. bölümümüz
2:23
Kindi ve Razi'nin felsefesi. Artık
2:26
geçmişin bu devasa fikirlerini kendi
2:29
inançlarıyla harmanlayıp yepyeni bir
2:31
ses, yeni bir dil yaratan o ilk büyük
2:34
zihinlere bakmanın tam zamanı. İlk İslam
2:37
filozofu olarak bildiğimiz Kindiyi
2:39
anlamak istiyorsak odaklanmamız gereken
2:41
çok temel bir kavram var. Elakul evvel
2:44
yani ilk gerçek. Kindin en büyük amacı
2:48
din ile felsefeyi uzlaştırmaktı.
2:51
Ona göre metafiziğin yani ilk felsefenin
2:53
tek bir gayesi var. O da var olan her
2:56
şeyin asıl sebebi olan bu ilk gerçeği
2:58
aramak. Yani felsefe insanın elinden
3:02
geldiğince hakikatin peşinden
3:03
koşmasıdır. Erken dönemin bu iki dev
3:06
ismini yan yana koyduğumuzda tablo
3:09
gerçekten ilginçleşiyor. Bir tarafta az
3:11
önce konuştuğumuz din ve felsefeyi
3:14
uzlaştıran ilk filozof Kindi duruyor.
3:16
Diğer taraftaya Ebubekir Errazi var.
3:19
Razi inanılmaz bir figür. Tıpta geç
3:22
antik dönemin efsanesi Galen'le
3:23
kıyaslanacak kadar usta. Üstelik
3:26
otobiyografisine bakıyorsunuz. Ahlak ve
3:28
felsefe yaşantısında kendini doğrudan
3:30
Sokrates'in sıkı bir takipçisi olarak
3:32
tanımlıyor. Antik Yunan'ın tıp ve ahlak
3:35
üzerinden İslam dünyasında nasıl yeniden
3:37
nefes aldığını görmek muazzam değil mi?
3:40
4. bölümümüze geçiyoruz. I. Muallim
3:43
Farabi kendisi mantık bilimini öyle
3:46
kusursuz bir şekilde sistemleştirmiştir
3:48
ki felsefe tarihinde Aristoteles'ten
3:51
sonra ikinci öğretmen unvanlını sonuna
3:53
kadar hak etmiştir. Farabe'nin eğitimine
3:56
baktığınızda hiçbir şeyin şansa
3:58
bırakılmadığını anlıyorsunuz. Mantığı
4:01
bizzat Yuhanna bin Haylan'dan öğrenmiş
4:03
ve Aristoteles'in o meşhur okuması hayli
4:06
zor olan ikinci analitikler yani Kitap
4:10
Elburhan eserini hocasıyla satır satır
4:12
hatmetmiş ve tüm bu birikimle kurduğu o
4:15
derin ontolojide tanrıyı yani ilk sebebi
4:19
içinde zerre kadar maddi unsur
4:21
barındırmayan saf akıl olarak
4:23
tanımlıyor. Ve işte felsefe tarihinin o
4:26
sarsılmaz köşe taşlarından biri birden
4:30
ancak bir çıkar. Bu kısacık cümle hem
4:33
Farabi'nin hem de ondan sonra gelen İbn
4:36
Sina gibi devlerin sistemlerinde en
4:38
kesin en katı hareket noktası olmuştur.
4:41
Peki bu birden ancak bir çıkar ilkesi ne
4:44
anlama geliyor? bizi doğrudan sudur
4:47
teorisine yani yayılma ve taşma fikrine
4:50
götürüyor. Farabi ve İbn Sina'nın
4:52
benimsediği bu teoriye göre evren ve tüm
4:55
varlık alemi tıpkı kaynayan bir suyun
4:57
kaptan taşması gibi o saf akıl olan ilk
5:00
sebepten dışarıya doğru zorunlu bir
5:02
şekilde taşıp akarak meydana gelmiştir.
5:04
Farabi sadece evrenle değil zihnimizin
5:07
nasıl çalıştığıyla da inanılmaz derecede
5:09
ilgiliydi. Onun bilgi kuramında tahayyül
5:12
yani hayal etme gücü meselesi çok
5:14
kritik. Şöyle düşünün. Doğada hiç mor
5:17
bir elma gördünüz mü? Muhtemelen hayır.
5:19
Ama zihniniz duyular aracılığıyla mor
5:21
rengini ve elma formunu ayrı ayrı çok
5:23
iyi bilir. İşte tahayyül, uykuda veya
5:25
uyanıkken bu birbirinden tamamen
5:27
bağımsız formları alıp birleştirebilen
5:29
ve size zihninizde o mor elmayı
5:31
yaratabilen inanılmaz bir güçtür.
5:34
Zihinsel ve ontolojik düzen dedik ya.
5:36
İşte bu düzen Farabi'nin siyaset
5:38
felsefesini de doğrudan şekillendiriyor.
5:40
O metafiziği varlığı inceleyen evrensel
5:43
bir bilim olarak görüyor ve bu kusursuz
5:45
akılsal düzenin dünyadaki yansıması
5:47
olarak da ideal bir yönetim modeli
5:49
tanımlıyor. Başında bir filozof
5:50
peygamberin bulunduğu mutlak monarşi.
5:53
Geldik 5. Ve bölümümüze. İhvan-ı Safa ve
5:57
Cebriye burada devasa ansiklopedik
6:00
hareketlere ve tabii ki felsefenin o
6:02
bitmeyen tartışmasına yani irade
6:04
konusuna değineceğiz. 51 ya da bazı
6:07
kaynaklara göre 52. Bu öyle sıradan bir
6:10
sayı değil. Bu rakam felsefe ve dini
6:13
muazzam bir şekilde bir araya getirmeyi
6:15
amaçlayan İhvan-ı Safa yani temizlik
6:19
kardeşlerinin yazdığı o devasa
6:21
risalelerin sayısı. Arka planı ağırlıklı
6:23
olarak batıniye yani İsmailik ile
6:26
bağdaştırılan bu topluluk erken dönem
6:28
İslam düşüncesinde kelimenin tam
6:30
anlamıyla ansiklopedik bir ekol bir
6:32
bilgi okyanusu oluşturmuştur. Bu süreçte
6:35
antik Yunan'ın nasıl içselleştirildiğine
6:37
tanık olmak gerçekten büyüleyici. Mesela
6:40
şecaet kavramı. Platoon'un temel ahlaki
6:42
erdemlerinden olan cesaret İslam
6:45
felsefesine öyle doğal bir biçimde
6:46
yedirilmiş ki platonik cesaret kavramı
6:49
doğrudan İslami bir kavram olan şecaat
6:51
kelimesiyle karşılık bulmuş ve sistemin
6:54
içine tam oturmuş. Ancak konu insanın
6:56
kendi eylemlerine, özgür iradesine
6:59
geldiğinde kelam ve felsefe dünyasında
7:01
kılıçlar çekiliyor diyebiliriz. Kader
7:04
problemi etrafındaki en uç noktalardan
7:06
biri amiri gibi düşünürlerin
7:08
analizlerinde rastladığımız cebr yani
7:10
cebriye anlayışı. Bu insanın hiçbir
7:13
özgür iradesi olmadığını ve her şeyin
7:16
tanrı tarafından önceden belirlendiğini
7:17
savunan son derece radikal bir
7:19
determinizm. Bu bakış açısına göre insan
7:22
rüzgarda savrılan bir yapraktan farksız.
7:25
Sadece ve tamamen zorunlu olarak hareket
7:27
ediyor. O kadar. Tüm bu derin fikirleri
7:30
konuştuktan sonra asıl vurucu soru şu:
7:33
Eğer bu koca felsefe geleneği en başta o
7:36
oryantalistlerin iddia ettiği gibi
7:38
sadece basit bir köprü veya fotokopi
7:40
olsaydı bugün bile varoluşa, tanrı
7:43
algımıza ve özgür iradeye dair
7:45
inançlarımızı sarsmaya devam eden bu
7:47
kadar derinden özgün ve kalıcı
7:49
kavramları nasıl üretebilirdi? Bu
7:52
incelemeyi bitirirken bu soruyu
7:54
zihninizin bir köşesinde tutmanızı
7:55
kesinlikle tavsiye ediyorum. Videoda
7:58
incelediğimiz bu dersin ve yıla ait
8:00
çıkmış soruları kendiniz deneme sınavı
8:02
formatında çözmek ve kendinizi test
8:05
etmek için lolonolo.com adresini ziyaret
8:07
edebilir, videonun altındaki açıklama
8:09
kısmında yer alan bağlantıya
8:11
tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education