Up next in 10
Auzef Türk İslam Edebiyatı 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/20/turk-islam-edebiyati-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Erken dönem şamanik
0:02
köklerinden o karmaşık şiirsel
0:04
formlarına kadar Türk İslam Edebiyatının
0:06
muazzam evriminin izini süreceğimiz bu
0:08
incelemeye hoş geldiniz. Bugün inanç ve
0:12
kelimelerin nasıl bir araya gelerek koca
0:14
bir edebi dünyayı inşa ettiğini adım
0:16
adım keşfedeceğiz. Hazırsanız hemen
0:19
dalalım. İşte bugünkü yol haritamız.
0:22
Tarihsel dönemlerle başlıyoruz.
0:24
Peygamberleri anlatan türlere bakıyoruz.
0:26
Kur'an tercümeleri ve düzeninden geçip
0:28
nazım şekilleri ve incelikli edebi
0:30
sanatlarla bu işi noktalıyoruz. Birinci
0:33
bölümümüz edebiyatın tarihsel dönemleri.
0:36
Şimdi edebiyat tarihine baktığınızda o
0:39
koca geçmişi nasıl anlamlandıracaksınız?
0:41
İşte burada Fuat Köprülü devreye
0:43
giriyor. Köprülü zaman çizelgemizi üç
0:46
büyük kültürel değişime ayırıyor.
0:48
İslamiyetten evvelki dönem, İslam
0:50
medeniyeti tesiri altındaki dönem ve
0:52
Avrupa medeniyeti tesiri altındaki
0:54
dönem. Bu üçlü ayrım resmin bütününü
0:57
görmemiz için bize harika bir kronolojik
0:59
çapa sağlıyor. Peki ya İslamiyetten
1:02
öncesi düşünün o dönemde edebiyat
1:04
tamamen sözlü ve ritüelistik. Ellerinde
1:07
kopuzlarla bu ritüelleri yöneten
1:09
şamanları gözünüzün önüne getirin.
1:11
Özellikle şu üç töreni mutlaka aklınızda
1:14
tutun. Sığır dediğimiz av törenleri,
1:16
şölen adını verdiğimiz o büyük
1:18
ziyafetler ve tabii yu yani yaz
1:21
törenleri. Bunlar aslında şiirimizin o
1:23
topraklardaki ilk kalp atışlarıydı.
1:26
İkinci bölüme geçiyoruz. Peygamberleri
1:29
anlatan türler. İslam'ın kabulü ile
1:32
birlikte edebiyatta kelimenin tam
1:34
anlamıyla bir devrim yaşanıyor. Odak
1:36
noktamız bir anda peygamberlere kayıyor.
1:39
Karşımıza çıkan ilk tür kıssas-ı enbiya.
1:42
Kısas-ı enbiya'yı Hz. Adem'den Haz
1:45
Muhammed'e kadar gelen tüm
1:46
peygamberlerin hayat hikayelerini
1:48
kapsayan devasa bir tarihi antoloji gibi
1:51
düşünün. Ama diyelim ki bu antolojziyi
1:54
daraltmak ve sadece Hz. Muhammed'in
1:57
hayatına odaklanmak istiyorsunuz. İşte o
1:59
zaman bu türün adı siyer oluyor. Burada
2:02
size altın değerinde bir detay vereyim.
2:05
Amasyalı Müniri'nin siyeri nebisi. Bu
2:08
eser Türk edebiyatında tespit
2:10
edilebilmiş en hacimli manzum yani
2:13
şiirsel siyerdir ve kesinlikle
2:15
hafızanıza kazınmalıdır.
2:17
>> Siyar eylemleri hayat hikayesini
2:19
anlatıyor dedik. Peki ya fiziksel
2:21
görünüm? İşte Hil da bu noktada devreye
2:24
giriyor. Hil dediğimizde kendine tamamen
2:27
peygamberin fiziksel güzelliğini ve
2:29
vasıflarını birbirinden zarif mısralarla
2:31
anlatmaya adamış benzersiz bir türden
2:33
bahsediyoruz. Kelimelerle çizilmiş bir
2:36
portre adeta. Konu peygamber kıssaları
2:38
olduğunda şu iki çarpıcı detaya lütfen
2:41
cebinize koyun. Birincisi kıssaların en
2:43
güzeli anlamına gelen ahsenül kasas
2:46
tamlaması her zaman Hz. Yusuf'un
2:48
hikayesi için kullanılır. İkincisi,
2:50
Yazıcıoğlu Mehmed'in o meşhur
2:52
Muhammediyesi. Bu eser aslında Arapça
2:54
bir metin olan Megaribuz zamanın şiirsel
2:57
bir çevirisidir. Sadece bir kitap değil,
3:00
kültürler arası muazzam bir köprüdür bu.
3:03
Geldik 3. bölüme. Kur'an tercümeleri ve
3:06
düzen. Kur'an-ı Kerim ilk çevrilmeye
3:08
başlandığında öyle bugünkü gibi akıcı
3:11
uzun paragraflar halinde çevrilmedi. İlk
3:13
denemeler kelimenin tam anlamıyla
3:15
orijinal Arapça satırların arasına
3:17
yazılan inanılmaz derecede hassas satır
3:20
arası tercümelerdi. Metnin aslına
3:23
duyulan o devasa saygıyı düşünebiliyor
3:25
musunuz? Peki şiir kitaplarını yani
3:28
divanları açtığımızda nasıl bir yapı
3:30
görüyoruz? Rastgele bir diziliş asla
3:33
yok. İnanılmaz katı üç adımlı bir
3:36
hiyerarşi var. Bir divanı açtığınızda
3:38
önce Allah'ın birliğini anlatan tevhit,
3:41
sonra ona yalvarışı içeren münacat ve
3:44
ardından peygambere övgü olan nat gelir.
3:47
Bu inancın edebiyat içindeki kusursuz
3:50
mimarisidir. Tevhit ve münacatın
3:52
divanların başında o prestijli konumu
3:54
paylaşması elbette tesadüf değil. Ortak
3:57
özellikleri sadece baş tacı edilmeleri
3:59
de değil. Üstelik ilahi olanla
4:01
konuşurken genellikle o büyük görkemli
4:04
kaside nazım şeklini kullanırlar.
4:06
Konunun ağırlığına kasidenin o ihtişamı
4:08
eşlik eder. Bu alanda iki büyük ustayı
4:11
kesinlikle aklınızda tutmalısınız.
4:13
Birincisi en meşhur vahdetnamenin yazarı
4:16
olan Abdurrahyim Karahisari. İkincisi
4:19
ise 18. yüzyılda kaleme aldığı o muazzam
4:22
naatlarla naat şairi unvanını sonuna
4:25
kadar hak eden Nazım Yahya. Bu iki isim
4:28
kendi türlerinin tartışmasız
4:30
zirveleridir.
4:31
4. bölümümüz Divan Edebiyatı nazım
4:34
şekilleri. Şiirin o ince mühendisliğine
4:37
dalarken çok sık yapılan bir hatayı
4:39
hemen düzeltelim. Lütfen tuyu ile sauyu
4:43
birbirine karıştırmayın. Tuyu aa x aa
4:46
kafiye şemasıyla divan edebiyatına
4:49
Türklerin yani bizim kazandırdığımız
4:51
harika bir nazım şeklidir. Sagu isa az
4:53
önce konuştuğumuz o İslamiyet öncesi
4:55
eski yaz törenlerinde söylenen
4:57
şiirlerdir. Hazır hataları düzeltiyorken
5:00
asıl büyük efsaneyi çürütelim. Çoğu
5:02
yerde mesnevinin kafiye düzeninin aa bb
5:06
cc şeklinde ilerlediği söylenir.
5:08
Arkadaşlar kaynaklara göre bu kesinlikle
5:10
yanlıştır. Asıl doğru şema aa, ba ca
5:14
şeklindedir ve beyit sayısı sınırsızdır.
5:17
Zihninizdeki o eski hatalı bilgiyi
5:19
silin. Çünkü edebiyatın matematiğini
5:21
anlamak için bu detay gerçekten kritik.
5:24
Ve nihayet son bölümümüz. İncelikli
5:27
edebi sanatlar. Bütün bu edebi ağacın o
5:31
estetik yapraklarına ve çiçeklerine
5:33
geldik. Şiiri şiir yapan sanatları
5:35
birbirinden net bir şekilde ayıralım.
5:38
Eğer anlamca birbiriyle ilişkili
5:40
kelimeleri bir arada kullanıyorsanız bu
5:42
tenasüptür. Bir kelimeyi iki farklı
5:45
gerçek anlamını birden düşündürecek
5:47
kadar zekice kullanıyorsanız orada
5:49
tevriye vardır. Peki ya bir olayı asıl
5:52
nedeninden koparıp çok daha güzel, çok
5:54
daha hayali bir nedene bağlarsınız. İşte
5:57
o şiirsel sihrin adı da Hüsnü Talildir.
6:00
Gerçekten tam bir zeka şov buu.
6:02
İncelememizi toparlarken bir av
6:04
düşünmenizi istiyorum. Geçmişin bu
6:06
köklü, yapılandırılmış edebi mirasından
6:09
bugünün diline ne taşıyabiliriz?
6:12
Yüzyıllar öncesinin inançla yoğrulmuş
6:14
kelimeleri bugün konuştuğumuz dilde
6:16
günlük hayatımızda bile bir şekilde
6:18
yankılanmaya devam ediyor. Bu
6:20
kelimelerin köklerini bilmek aslında
6:22
kendi düşünce dünyamızı zenginleştirmek
6:24
demek. Bize eşlik ettiğiniz için
6:25
teşekkürler. Bir sonraki incelememizde
6:27
görüşmek üzere. Kelimelerinize iyi
6:29
bakın.
#Jobs & Education