live_tv
Livestream Starting Soon
00
Hours
:
00
Minutes
:
00
Seconds
Up next in 10
Auzef Türk İktisat Tarihi 2024-2025 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/02/01/turk-iktisat-tarihi-2024-2025-vize-sorulari/
Bu kaynaklar, Türk İktisat Tarihi disiplininin kapsamını, yöntemini ve Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan tarihsel süreçteki iktisadi dönüşümü inceleyen bir ders içeriği ve vize sorularından oluşmaktadır. Metinlerde, bozkır medeniyetinin hayvancılığa ve İpek Yolu ticaretine dayalı yapısı ile Uygurlar döneminde hız kazanan yerleşik hayat süreci detaylandırılmaktadır. Selçuklu döneminde Ahi Evren tarafından kurulan bölgesel kümelenme modeli ve vakıf sistemi, sivil kalkınmanın ve sanayi örgütlenmesinin temelleri olarak sunulmaktadır. Ayrıca tarımsal sürekliliği sağlayan İkta ve Tımar sistemleri ile bu yapıların devletin lojistik ve askeri ihtiyaçlarını nasıl karşıladığına dair karşılaştırmalı bilgiler verilmektedir. Sonuç olarak bu belgeler, Türk devletlerinin ekonomik performansını belirleyen kurumsal yapıları ve iktisadi kırılma noktalarını bilimsel bir perspektifle ele almaktadır.
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhaba herkese. Hiç düşündünüz mü o
0:02
uçsuz bucaksız bozkırlardan devasa bir
0:05
imparatorluk ekonomisi nasıl doğar?
0:07
Bugün işte bu sorunun peşine düşeceğiz.
0:10
Türk toplumlarının yüzlerce yıllık
0:11
ekonomik yolculuğuna gelin hep birlikte
0:13
bir göz atalım. Genelde tarihi hep
0:16
savaşlarla, fetihlerle hatırlarız, değil
0:19
mi? Kılıçlar, kalkanlar. Ama bugün biz
0:22
madalyonun öbür yüzüne bakacağız.
0:24
Paranın, üretimin, ticaretin izini
0:26
süreceğiz. Çünkü asıl kritik soru şu:
0:29
Bir imparatorluk ekonomisini sıfırdan
0:31
nasıl kurar? İşte bütün hikayeniz bu
0:33
sorunun etrafında dönecek. Peki konumuz
0:36
ne tam olarak? Ekonomi tarihi. Kulağa
0:40
biraz akademik gelebilir ama aslında
0:42
olay çok basit. Şöyle düşünün. Burası
0:45
günümüzdeki ekonomik teorileri alıp
0:47
geçmişin gerçek olaylarıyla test
0:49
ettiğimiz dev bir laboratuvar. Acaba o
0:52
zamanlar neyi doğru yapmışlar sorusunun
0:54
cevabını arıyoruz aslında. Yani bizim
0:57
bugünkü derdimiz Rönesanstaki tablolar
0:59
ya da heykeller değil. Bizim konumuz çok
1:01
daha temel bir şey. Toplumları kökünden
1:04
sarsan, insanların gündelik hayatını,
1:06
çalışma şeklini baştan aşağı değiştiren
1:08
o büyük ekonomik devrimler. Peki yol
1:12
haritamız nasıl olacak? Dört durağımız
1:14
var. Önce bozkır ekonomisine, o zorlu
1:17
şartlarda hayatta kalma mücadelesine
1:19
bakacağız. Sonra Anadolu'ya gelip adeta
1:22
bir sanayi devrimi olan Ahi teşkilatını
1:24
inceleyeceğiz. Üçüncü olarak devleti
1:27
ayakta tutan o iki temel direğe yani
1:29
toprak ve sermaye sistemlerine
1:31
odaklanacağız ve en sonunda da bütün
1:33
bunların bize bıraktığı kalıcı mirası
1:35
konuşacağız.
1:37
Evet, yolculuğumuza başlıyoruz. İlk
1:39
durağımız Orta Asya'nın o uçsuz bucaksız
1:42
kurak bozkırları. Burası öyle bir yer ki
1:45
daha en başta doğanın kendisi size en
1:47
büyük ekonomik meydan okumayı sunuyor.
1:50
Şimdi bozkır ekonomisi deyince aklımıza
1:54
ne geliyor? Genelde göçebe bir yaşam, at
1:56
sırtında geçen bir ömür, hayvancılık
1:59
değil mi? Evet, bu resim yanlış değil
2:01
ama hikayenin sadece bir parçası. Peki
2:04
ya hikayenin tamamı bu değilse? Gelin
2:07
şimdi o bildiğimiz resmin biraz daha
2:09
derinine inelim. Çünkü Bozkır'da ilk
2:12
bakışta görünenden çok daha karmaşık,
2:14
çok daha organize bir ekonomik yapı bizi
2:16
bekliyor. İşte işin rengi burada
2:19
değişiyor. Bakın olay sadece hayvan
2:22
otlatmaktan ibaret değilmiş. Atölyeler
2:24
kurulmuş, maden işleniyor. Ticaret için
2:27
seri silah üretimi yapılıyor ve en
2:29
önemlisi dönemin küresel ticaret otoyolu
2:32
olan İpek Yolu kontrol ediliyor. O kadar
2:35
ki Bizans gibi bir süper güçle anlaşma
2:38
masasına oturulup ticaret maddeleri
2:40
konuşuluyor. Hatta Uygurlarla birlikte
2:43
şehirleşmeye bile başlanmış. Yani bu
2:45
bildiğimiz göçebe ekonomisinden çok daha
2:47
fazlası, çok daha organize bir yapıdan
2:50
bahsediyoruz. Peki bu bozkır'daki
2:53
temelden sonra bir sonraki aşamaya
2:55
Anadolu'ya geçiyoruz. Şimdi Türkler
2:58
Anadolu'ya yerleşince yepyeni bir
2:59
problemle yüzleştiler. Artık göçebe
3:02
değiller. Şehirler kuruyorlar. Peki bu
3:04
karmaşık yerleşik hayatı bu yeni şehir
3:07
ekonomisine nasıl organize edeceklerdi?
3:10
İşte tam bu noktada sahneye bir dahi
3:13
çıkıyor. 13. yüzyılda yaşayan bir
3:15
düşünür, bir lider. Ahiye Evren,
3:18
Anadolu'nun o yeni kurulan ekonomisi
3:20
için öyle bir sistem tasarlıyor ki buna
3:22
adeta bir sosyal mühendislik harikası
3:25
diyebiliriz. Ahi Evren sadece bir
3:27
teorisyen değil, bildiğiniz bir toplum
3:29
mimarı. Peki nedir bu Ahi teşkilatı?
3:33
Sakın bunu basit bir esnaf loncası gibi
3:35
düşünmeyin. Bu çok daha fazlası.
3:37
Temelinde füvvet denen bir ahlak
3:39
anlayışı var. Yani dürüstlük, kalite,
3:41
kardeşlik, yardımlaşma gibi değerler
3:43
üzerine kurulu. Bütün zanaatkarları bir
3:46
araya getiren hem ticareti hem de sosyal
3:48
hayatı düzenleyen müthiş bir sistem.
3:51
Peki Ahi evrenin modeli nasıl
3:53
çalışıyordu? Dahice bir kümelenme
3:56
mantığı var. Birincisi diyor ki, "Aynı
3:58
işi yapan bütün zanaatkarları şehrin
4:01
belli bir bölgesinde toplayalım. Hani
4:03
bugün sanayi siteleri, çarşılar var ya
4:06
aynı mantık. İkincisi, üretim ve kalite
4:09
için standartlar koyalım. Herkes
4:11
kafasına göre iş yapmasın. Üçüncüsü,
4:14
aranızda dayanışma olsun, birbirinize
4:16
destek olun diyor ve sonuç, hem
4:18
şehirlerin ihtiyacı karşılanıyor hem de
4:21
ihracat yapacak kadar güçlü bir kolektif
4:24
üretim ortaya çıkıyor. Bu resmen bir
4:26
devrim. E peki sonuç ne oldu? Sonuçlar
4:30
inanılmaz. Bu sistem sayesinde Selçuklu
4:33
şehirlerinin nüfusu patlıyor. Transit
4:36
ticaret yolları bu şehirlere akıyor ve
4:38
en önemlisi üretim tavan yapıyor.
4:41
Anadolu resmen dönemin ekonomik güç
4:44
merkezlerinden birine dönüşüyor. Şimdi
4:47
geldik bir başka kritik soruya. Şehirler
4:50
büyüyor, ticaret canlanıyor. Güzel. Ama
4:52
bir devletin ayakta kalması için ne
4:54
lazım? Ordu lazım, altyapı lazım. Peki
4:57
bugünkü gibi modern bir vergi sistemi
5:00
yokken devlet bu devasa masrafları nasıl
5:02
karşılayacak?
5:04
İşte burada yine iki tane dahice çözüm
5:07
devreye giriyor. Birincisi toprak
5:09
meselesi için ikta sistemi. İkincisi de
5:13
sermaye yani para meselesi için vakıf
5:16
sistemi. Biri devletin askeri gücünü
5:19
diğeri de sivil toplumun yatırım gücünü
5:21
harekete geçiren iki paralel motor gibi
5:23
düşünün. Özellikle şu vakıf sistemine
5:26
bir bakın. Ne yapmışlar? Kervansaraylar,
5:28
köprüler, yollar, okullar, hastaneler,
5:31
kütüphaneler, çeşmeler. Yani bir ülkenin
5:34
bütün sosyal altyapısı bu sistemle inşa
5:36
edilmiş. Ve işin en ilginç yanı ne
5:38
biliyor musunuz? Bunların çoğu devletin
5:40
kasasından tek kuruş çıkmadan yapılıyor.
5:43
Varlıklı insanlar kendi paralarıyla bu
5:45
yapıları kurup halkın hizmetine sunuyor.
5:47
Yani aslında bu devletin sırtından dev
5:49
bir yükü alan, kendi kendine işleyen
5:52
müthiş bir sivil kalkınma modeli. Peki
5:55
ya iktidar sistemi? O da boş durmuyor
5:57
tabii. Selçuklu'da tarımı ve orduyu
5:59
ayakta tutmak için kullanılan bu sistem
6:02
Osmanlı'ya gelindiğinde evriliyor ve
6:04
meşhur tımar sistemine dönüşüyor. Amaç
6:07
artık biraz daha farklı. hem devasa
6:09
sipahi ordusunu beslemek hem de daha
6:11
merkezi bir vergi toplama sistemi
6:13
kurmak. Yani sistem imparatorluğun
6:16
ihtiyaçlarına göre kendini güncelliyor.
6:19
Pekala, şimdiye kadar anlattığımız bütün
6:21
bu parçaları birleştirelim ve ortaya
6:24
nasıl kalıcı bir ekonomik miras
6:26
çıktığını görelim. Şu zaman çizelgesine
6:28
bir bakalım. Her şey 10. yüzyılda Orta
6:31
Asya bozkırlarında başlıyor. Hani o
6:33
sandığımızdan çok daha gelişmiş
6:34
ekonomiyle. Sonra 11. yüzyılda
6:36
Uygurlarla şehirleşme adımı atılıyor.
6:38
13. yüzyıla geldiğimizde ise
6:40
Selçuklularla birlikte o muhteşem üçlü,
6:43
ahi, ikta ve vakıf sistemleri
6:45
mükemmelleşiyor. Ve en sonunda 16.
6:47
yüzyılda bu miras Osmanlı'nın elinde
6:50
merkezi bir tımar sistemine evriliyor.
6:52
Bakın ne kadar net bir gelişim çizgisi
6:53
var. Ve bence buradaki anahtar kelime
6:56
şu: adaptasyon. Bütün bu sistemlerin
6:59
dehası, değişmez, katı kuralları
7:01
olmaları değil. Tam tersine zamanın
7:04
ruhuna, imparatorluğun ihtiyaçlarına
7:06
göre sürekli kendilerini güncelleyen,
7:08
yaşayan dinamik birer ekonomik motor
7:10
olmaları. İşte bu yüzden 600 yıldan
7:13
fazla ayakta kalabildiler.
7:15
Peki tüm bu tarihsel yolculuk bugünün
7:18
modern dünyasına ne söyleyebilir? Şöyle
7:20
bir düşünelim. Zanaatkarları bir araya
7:22
getiren, kaliteyi ve dayanışmayı ön
7:24
plana çıkaran Ahi bugünün küresel
7:27
tedarik zinciri krizlerine karşı yerel
7:29
bir alternatif olabilir mi? ya da özel
7:31
serveti kamu yararına altyapı
7:33
projelerine yönlendiren o dahice vakıf
7:35
sistemi modern şehirlerimizin bitmek
7:37
bilmeyen sorunlarına bir ilham kaynağı
7:39
olabilir mi? Belki de cevapları bulmak
7:41
için geçmişe, tarihin bu ekonomik
7:43
dehasına sandığımızdan daha dikkatli
7:45
bakmamız gerekiyor. Vakit ayırdığınız
7:47
için çok teşekkürler.