0:00
Herkese merhaba. Bugünkü konumuz oldukça
0:02
heyecan verici. Türkiye ekonomisinin tam
0:05
kalbine, adeta motor odasına yani
0:08
finansal piyasalarına doğru bir tura
0:10
çıkıyoruz. Hazır mısınız? Hadi o zaman
0:13
lafı uzatmadan başlayalım. İşte
0:15
önümüzdeki yol haritası. Bakalım bu
0:17
turda bizi neler bekliyor, hangi
0:18
duraklara uğrayacağız. Finans dünyasının
0:21
merkezine doğru adım adım ilerleyeceğiz.
0:24
Ve ilk durağımız karşılama merkezi.
0:27
Burada her şeyin temelini yani bu devasa
0:30
yapının A'sını B'sini temel kavramları
0:33
bir oturtalım. Her şey aslında çok basit
0:36
ama bir o kadar da temel bir soruyla
0:38
başlıyor. Düşünsenize bir şirkete ortak
0:41
oluyorsunuz ya da devlete borç
0:43
veriyorsunuz. Peki bütün bunları mümkün
0:45
kılan, büyümeyi ateşleyen o para, o can
0:48
suru nereden geliyor ve nereye gidiyor?
0:50
Cevap aslında çok net. Finansal
0:52
piyasalar. Yani paranın deği bir buluşma
0:55
noktası. Şöyle düşünün. Bir tarafta
0:58
elinde fon fazlası olan yani tasarruf
1:00
sahipleri var. Diğer tarafta ise paraya
1:03
ihtiyacı olan yatırımcılar, borçlular.
1:06
İşte finansal piyasa bu iki tarafı bir
1:08
araya getiren kökrünün ta kendisi. Peki
1:11
bu ilk adımdan sonra turumuz bizi çok
1:13
önemli bir yol ayrımına getiriyor.
1:16
Burada yol tek bir şeye ama çok kritik
1:18
bir faktre göre ikiye ayrılıyor. Nedir
1:21
o? Zaman. İşte karşımızda o iki ana yol
1:25
para piyasası ve sermaye piyasası. Bakın
1:28
aradaki fark çok temel. Para piyasası
1:31
adı üstünde kısa vadeli bir yıldan az
1:33
süreli ihtiyaçlar için. Hani şirketlerin
1:36
günlük operasyonlarını döndürmek için
1:38
ihtiyaç duyduğu o sıcak para ya yani
1:40
likidite arya işte o burada. Sermaye
1:43
piyasası ise tam tersi. Uzun vadeli
1:46
geleceğe dönük büyük yatırımların, dev
1:48
projelerin, yeni fabrikaların finanse
1:50
edildiği yer. Tamam. temelleri ve ana
1:53
yolları anladığımıza göre haydi şimdi
1:54
turumuzun ana cazibe merkezine yani
1:57
herkesin adını bildiği o meşhur yere
1:59
doğru ilerleyelim. Borsa İstanbul'a
2:01
bakalım orada katmanlar nasıl işliyor.
2:05
Şimdi Borsa İstanbul'u tek ve yekpeare
2:07
bir pazar gibi düşünmeyin. Daha çok
2:10
içinde farklı büyüklükte, farklı
2:12
sağlıkta şirketlerin bulunduğu katları
2:14
olan dev bir bina gibi hayal edin. Hatta
2:17
futbol ligleri gibi, Süper Lig, birincil
2:20
lig, her şirketin kendi gücüne,
2:22
büyüklüğüne göre bir yeri, bir pazarı
2:24
var. Mesela o binanın en üst katı, en
2:27
prestijli dairesi Yıldız Pazar. Hani
2:29
bizim Süper Lig dediğimiz yer BIST 100
2:32
endeksindeki şirketler gibi. Piyasanın
2:35
en büyük, en likit, en baba şirketleri
2:37
burada. Kısacası burası devlerin
2:40
oynalanı. Bunun tam zıttı bir yerde var.
2:43
Gelişen işletmeler pazarı yani GIP.
2:46
Burayı da bir nevi Girişim Kuluçka
2:47
Merkezi gibi düşünebiliriz. Hani o
2:50
parlak fikirli, yüksek büyüme
2:51
potansiyeli olan ama henüz yolun başında
2:53
olan şirketler var ya işte onlara
2:56
sermayeye erişim için bir kapı aralıyor.
2:59
Henüz dev ama potansiyelleri müthiş. E
3:03
bir de diyelim ki ceza sahası var. Yakın
3:06
izleme pazarı. Burası finansal ya da
3:09
operasyonel olarak biraz zorlanan yani
3:12
biraz kendine çeki düzen vermesi gereken
3:14
şirketlerin olduğu özel bir gözetim
3:16
alanı. Doğal olarak yatırımcıyı korumak
3:19
için burada kurallar çok daha katı.
3:21
Mesela açığa satış falan kesinlikle
3:23
yasak. Peki bir an için durup düşünelim.
3:27
Milyonlarca emir aynı anda sisteme
3:30
yağıyor. Alımlar, satımlar. Bu kadar
3:32
kaosun içinde borsa kimin önce alıp
3:35
kimin önce satacağına nasıl karar
3:37
veriyor? Bu işin bir kuralı yok mu?
3:39
Olmaz. Olur mu? Hem de çok net iki
3:41
kuralı var. Oyunun kuralları basit ama
3:43
çok güçlü. Kural 1. Fiyat önceliği. Yani
3:47
en iyi fiyatı veren kazanır. Alıcıysanız
3:49
en yüksek fiyatı, satıcıysanız en düşük
3:52
fiyatı teklif eden öne geçer. Peki
3:54
fiyatlar aynıysa işte o zaman kural iki
3:57
devreye giriyor. Zaman önceliği. Yani
4:00
ilk gelen alır. Bu kadar basit, bu kadar
4:03
adil. Harika. Borsanın iç işleyişini de
4:06
anladığımıza göre şimdi işlem salonunun
4:08
o hareketli atmosferinden ayrılıp biraz
4:10
daha sessiz ama çok daha güçlü bir yere
4:13
sistemin tam kalbine yani motor odasına
4:16
gidiyoruz. Neresi mi orası? Türkiye
4:18
Cumhuriyet Merkez Bankası ya da
4:20
hepimizin bildiği adıyla TCMB. Merkez
4:23
Bankası'nın görevi ne diye sorarsanız
4:26
cevabı kendi kanununda kristal
4:28
netliğinde yazıyor. Bankanın temel amacı
4:30
fiyat istikrarını sağlamaktır. Yani ne
4:33
demek bu? Hepimizin cebini, hayatını
4:36
doğrudan etkileyen enflasyonu kontrol
4:38
altında tutmak. En temel, en birincil
4:40
görevi bu. Peki bu görevi nasıl yerine
4:43
getiriyor? İşte elindeki en güçlü
4:45
araçlardan ikisi repo
4:49
ekonomideki para miktarı için bir
4:51
arabanın gaz ve fren pedalları gibi
4:53
düşünebilirsiniz. Piyasada para
4:55
sıkışıklığı varsa Merkez Bankası repo
4:57
yaparak bankalara para verir. Yani göze
5:00
basar. Piyasada çok fazla para varsa bu
5:02
sefer de ters repo yaparak o fazla
5:04
parayı çeker yani frene basar. Dengenin
5:07
anahtarı bu iki araçta. Ve geldik
5:10
turumuzun son durağına. Burası biraz
5:12
daha ileri seviye. Adeta bir uzman
5:14
mağazası gibi. Burada profesyonellerin
5:17
riski yönetmek hatta riskten para
5:19
kazanmak için kullandığı o gelişmiş
5:21
stratejilere ve araçlara şöyle bir göz
5:23
atacağız. Bu araçlara genel olarak türev
5:26
ürünler diyoruz. adları biraz karmaşık
5:28
gelebilir ama aslında kullanım amaçları
5:31
temelde üçe ayrılıyor. Birincisi
5:33
korunma, gelecekteki bir fiyat riskine
5:35
karşı kendinizi bir nevi sigortalamak.
5:38
İkincisi yatırım yani spekülasyon.
5:40
Fiyatların gelecekte ne yöne gideceğine
5:42
dair bir beklentiye girip pozisyon
5:44
almak. Üçüncüsü de arbitraj yani farklı
5:47
piyasalardaki anlık fiyat farklarından
5:49
faydalanarak risksiz kar elde etmek. Bu
5:52
türevlerin içinde de en bilinenlerden
5:54
ikisi var. Forward ve vadeli işlem yani
5:57
future sözleşmeleri aralarındaki en
6:00
kritik fark ne biliyor musunuz? Biri
6:02
yani forward tamamen iki taraf arasında
6:05
yapılan özel tezgah üstü bir anlaşma.
6:08
Diğeri yani vadeli işlem sözleşmesi ise
6:11
Borsa İstanbul gibi organize bir borsada
6:13
herkes için aynı standartlarda alınıp
6:15
satılıyor. Hani biri özel dikim terzi
6:18
işi diğeri mağazadan aldığınız standart
6:20
beden bir ceket gibi. Borsada işlem
6:22
görenin en büyük avantajı ne? Karşı
6:24
taraf riski yok. Çünkü arkanızda
6:26
borsanın güvencesi var. Evet. Ana
6:30
salonlardan başlayıp motor odasına kadar
6:32
Türkiye finans piyasalarının haritasını
6:34
birlikte çıkardık. Artık temel
6:36
kavramları, kurumları ve işleyişi
6:39
biliyoruz. Bu tur biterken geriye
6:41
üzerinde düşünmemiz gereken tek bir soru
6:44
kalıyor. Bu devasa bu dinamik sistem
6:47
içinde sizin rolünüz, sizin yeriniz ne
6:50
olabilir? Bir tasarruf sahibi mi? Bir
6:52
yatırımcı mı? Yoksa bir sonraki büyük
6:55
fikri hayata geçirecek bir girişimci mi?
