Up next in 10
Auzef Sosyal Hizmet Tarihi 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/07/02/sosyal-hizmet-tarihi-2024-2025-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Sosyal hizmetin tarihsel evrimini ele
0:02
aldığımız bu detaylı incelememize hoş
0:04
geldiniz. Bugün doğrudan kaynak
0:06
notlarımızı önümüze alıp Türkiye'deki
0:09
sosyal yardım ağının o büyüleyici
0:11
evrimine hep birlikte yakından
0:13
bakacağız. İster yaklaşan bir sınav için
0:15
hafıza tazeliği olun, ister sadece
0:18
toplumların birbirine nasıl destek
0:19
olduğunu merak ediyor olun. Kesinlikle
0:21
doğru yerdesiniz. Peki olaylar buraya
0:25
nasıl geldi? Yani Osmanlı'daki o küçük
0:28
yerel kasaba sandıklarından çıkıp nasıl
0:31
oldu da bugün elektronik kelepçelerle
0:33
takip yapılan o devasa yüksek
0:36
teknolojili dijital ağlara ulaştık.
0:38
Aslında bütün yolculuğumuzun temelinde
0:40
yatan ve bugün cevaplayacağımız ana soru
0:43
tam olarak bu. Bu koca tarihi zihninizde
0:46
çok daha rahat oturtabilmeniz için
0:48
konuyu üç temel döneme ayırdım. Önce
0:50
Osmanlı'da iktisat ve toplum diyeceğiz.
0:53
Ardından vakıflar, kurumlar ve
0:54
yardımlara bakacağız. Son olarak da
0:56
Cumhuriyet dönemi ve modernleşme ile
0:58
günümüze uzanacağız. Hadi hemen ilk
1:01
durağımızla yani Osmanlı'da iktisat ve
1:03
toplum ile temelimize atalım. Şimdi
1:05
burada inanılmaz keskin bir zıtlık var.
1:08
Bakın Avrupa o dönem tamamen
1:10
merkantilizm kafasında. Yani sürekli
1:12
dışarıya mal satıp zenginleşme
1:13
derdindeyken Osmanlı'da iaşe, diğer
1:16
adıyla provizyonizm dediğimiz bir
1:18
felsefe hakimdi. Devletin tek bir
1:19
önceliği vardı. kendi halkını doyurmak
1:22
ve iç piyasanın ihtiyacını karşılamak.
1:24
Yani devlet için kendi insanının refahı
1:26
dışarıya ürün satmaktan çok daha
1:28
hayatiydi. Ve bu felsefe toplum yapısına
1:31
da doğrudan yansıyor. Tabii Avrupa'da ne
1:33
var? Kan bağına dayalı, içine doğduğunuz
1:35
ve asla değiştiremeyeceğiniz o katı
1:37
sınıflar değil mi? Osmanlı'daysa bunun
1:40
yerine askeri ve rea diye tamamen
1:42
fonksiyonel yani herkesin işlevine ve
1:45
görevine göre ayrıldığı bir sistem
1:46
görüyoruz. Bu da sosyal hareketliliğin
1:49
doğasını tamamen değiştiriyor. Tam da bu
1:51
noktada karşımıza dar bölge denge
1:53
sistemi çıkıyor. İsim biraz teknik
1:55
gelebilir ama mantığı çok basit.
1:57
Bulunduğunuz bölgedeki hammaddenin o
1:59
bölgenin dışına çıkarılması kesinlikle
2:01
yasak. Neden mi? Çünkü o hammaddeyi önce
2:04
yerel esnaf kullanacak ki yerel halkın
2:07
ihtiyacı karşılansın. İaşe felsefesinin
2:09
kelimenin tam anlamıyla hayata geçmiş
2:11
hali, kendi yağında kavrulmanın
2:13
kurumsallaşmış hali diyebiliriz buna.
2:15
Ama tabii her şey her zaman kusursuz
2:17
işlemiyor. Köylülerin tefecilerin eline
2:19
düşüp boğulması çok büyük yıkıcı bir
2:21
problemdi. İşte Mithat Paşa nişte tam da
2:24
bu sorunu çözmek için memleket sandığını
2:26
kurdu. Düşünsenize insanları tefeciden
2:29
kurtaran tarihimizdeki o ilk
2:31
yerelleştirilmiş somut güvenlik ağı bu.
2:33
Bir nevi bugünkü sosyal yardımlaşma
2:35
fonlarının büyük dedesi. Peki bu
2:38
ekonomik zihniyet fiziksel kurumlara
2:40
nasıl dönüştü? İkinci bölümümüz olan
2:43
vakıflar, kurumlar ve yardımlara
2:45
geçelim. Osmanlı'da sosyal hizmetin
2:47
belkemiği açık ara vakıflardı. Eğitim,
2:50
sağlık, köprüler, aşevleri, neredeyse
2:53
her şeye onlar koşuyordu. Ama durun tam
2:55
burada çok klasik bir sınav tuzağı
2:57
uyarısı yapayım. Vakıflar hukuki
2:59
davalara kesinlikle bakmazdı. O iş
3:02
tamamen ama tamamen kadının
3:04
sorumluluğundaydı. Aman diyeyim bu
3:06
istisnayı gözden kaçırmayın. Tarihsel
3:09
sürece şöyle bir kuş bakışı baktığımızda
3:11
o memleket sandıklarıyla başlayan
3:13
kıvılcımın nasıl büyüdüğünü görüyoruz.
3:15
1895'te darül aceze gibi devasa bir
3:18
çınar dikiliyor ve o güçlü gelenek bugün
3:20
Kızılay, Yeşilay gibi kurumlarla
3:22
hayatımızın tam ortasında yaşamaya devam
3:24
ediyor. Özellikle 1895 yılındaki o darül
3:28
acezenin kuruluşu devasa bir sıçramaydı.
3:32
Toplumun en kırılgan kesimini yani
3:34
dilencileri, bakıma muhtaç yaşlıları ve
3:37
kimsesizleri sokaklardan alıp tek bir
3:39
güvenli çatı altında toplayan ilk büyük
3:42
merkezi sığınak. Kurum bakımının
3:44
tarihimizdeki en anıtsal örneklerinden
3:46
biridir bu. Tabii iş sadece barınmayla
3:49
bitmiyor. Geleceği inşa etmek de şart.
3:52
Daru Şafaka tam olarak bunun için vardı.
3:55
babasını veya annesini kaybetmiş
3:56
çocuklara kucak açıp, "Eğitim sadece
3:59
ayrıcalıklı zenginlerin hakkı değildir."
4:01
diyerek o kritik fırsat eşitliğini
4:03
sağladı. Şimdi sıkı durun. Bu cidden çok
4:06
ilginç bir bilgi. O dönemde hedefe
4:08
yönelik özel çocuk yardımları olduğunu
4:10
biliyor muydunuz? Tev maaşı diye bir
4:13
mekanizma var. Eğer yoksul bir aile ikiz
4:15
veya üçüz sahibi olursa devlet doğrudan
4:18
onlara maaş bağlıyordu. Harika bir erken
4:20
dönem refah ve demografik destek sistemi
4:22
değil mi? Bir de zekat konusu var. Zekat
4:25
denilince aklımıza genellikle sadece
4:27
yoksullar gelir. Ama burada unutmamanız
4:29
gereken sihirli bir rakam var. 8. Zekat
4:32
aslında Kur'an'da açıkça belirtilen tam
4:34
sekiz farklı gruba verilebiliyor. Yardım
4:36
ne kadar spesifik kategorilere
4:38
ayrıldığının çok net bir göstergesi bu.
4:40
Ve geldik 3üncü ve son durağımıza.
4:42
Cumhuriyet dönemi ve modernleşme. Eski
4:45
dünyanın yıkılıp yepyeni bir sistemin
4:48
acilen inşa edildiği o kırılma anına.
4:52
Her şeyi kökünden değiştiren olay
4:53
aslında sanayi devrimiydi. Birdenbire
4:55
ortaya çıkan çocuk işçiliği, korkunç bir
4:58
çarpık kentleşme ve devasa çevre
5:00
sorunları. Geleneksel vakıflar artık bu
5:02
yeni, modern ve yıkıcı kentsel krizlere
5:05
yetemez hale gelmişti. İşte tamamen
5:07
modernleşmiş, devlete ait bir sosyal
5:09
hizmet anlayışı bu acil krizden doğdu.
5:12
Genç Cumhuriyet bu felaket tablosuyla
5:14
yüzleşince hiç vakit kaybetmedi. Hemen
5:16
dönemin Sağlık ve Sosyal Yardım
5:18
Bakanlığı olan Sıhhiye ve Muavenet-i
5:20
İçtimaiye Vekaletini kurup tüm ülkede
5:22
devasa bir halk sağlığı seferberliği
5:24
başlattılar. Salgın hastalıklarla
5:26
mücadele etmek yeni devletin ayakta
5:28
kalması için kesinlikle en hayati
5:30
adımdı. Bu yeni dönemde toplumsal düzeni
5:33
sağlamak için bazı erken regülasyonlarda
5:36
görüyoruz. Mesela Meni Müskirat Kanunu.
5:39
Temelinde bir alkol yasaydı bu. Oldukça
5:41
radikal bir sosyal müdahale denemesiydi.
5:44
Ancak çok uzun ömürlü olmadı ve 1926'da
5:47
yürürlükten kaldırıldı. Ama sosyal refah
5:50
felsefemizin beni en çok etkileyen
5:52
kısımlarından biri kesinlikle Kurtuluş
5:54
Vapurudur. I. Dünya Savaşı'nın tam
5:56
ortasında kendisi de bin bir zorluk
5:58
çeken bir ülkenin açlıkla boğuşan
6:00
komşusu Yunan halkına insani yardım
6:03
ulaştırması küresel bir krizde
6:05
sergilenen o muazzam uluslararası
6:07
dayanışmanın tüyleri diken diken eden
6:09
bir sembolü. Şimdi bir an için günümüze
6:11
modern çağa dönelim. Mithat Paşa'nın o
6:13
küçük yerel memleket sandığı bugün neye
6:16
dönüştü biliyor musunuz? Soybis'e. Bugün
6:18
Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü bu
6:20
devasa dijital sistemi kullanarak
6:22
saniyeler içinde binlerce farklı veri
6:24
tabanından çapraz sorgulama yapıyor ve
6:26
yardıma muhtaç insanları anında tespit
6:28
ediyor. İnanılmaz bir evrim. Öyle değil
6:30
mi? Hatta iş sadece maddi yardımı da
6:33
çoktan aştı. teknolojik hukuku ve
6:35
korumayı da destekliyor. 6284 sayılı
6:38
kanun kapsamında şiddet mağdurlarını
6:41
aktif olarak korumak için bugün
6:42
elektronik kelepçelerle anlık izleme
6:44
yapılıyor. Sosyal korumanın geldiği bu
6:47
ileri teknoloji noktası gerçekten hayret
6:49
verici. Tüm bu konuştuklarımız bizi
6:51
bugünkü incelememizin son ve en can
6:53
alıcı düşüncesine getiriyor. Eğer sadece
6:56
birkaç yüzyıl içinde o küçük kasaba
6:58
sandıklarından çıkıp anında analiz yapan
7:00
algoritmalara ve hayat kurtaran
7:02
elektronik kelepçelere kadar geldiysek
7:04
yarının sosyal güvenlik ağları yapay
7:07
zekanın ve geleceğin teknolojisinin
7:09
ellerinde acaba nasıl bir şekil alacak?
7:11
Bu soruyu bir düşünün derim. Bu tarihi
7:13
incelemede bana katıldığınız için çok
7:15
teşekkürler. Umarım sizin için de
7:16
keyifli olmuştur. Bir sonrakinde
7:18
görüşmek üzere.
Jobs & Education