Up next in 10
Auzef Radyasyonla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği 2025-2026 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/08/19/is-guvenligi-egitim-metodlari-2024-uc-ders-sorulari/
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolo Nolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde radyasyonla çalışmalarda iş
0:04
sağlığı ve güvenliği 2025-2026
0:07
final konularını ve sorularını
0:08
inceliyoruz. Biliyorum final dönemi epey
0:10
stresli ve yoğun geçebiliyor ama inanın
0:12
hiç endişelenmenize gerek yok. Bu
0:14
incelemede o dışarıdan bakıldığında öz
0:16
korkutan son derece karmaşık gibi duran
0:18
fiziksel ve yasal kuralların hepsini çok
0:21
net akılda kalıcı ve pratik bir şekilde
0:23
adım adım çözeceğiz. Hazırsanız hemen
0:25
başlayalım. Sınavdaki başarınızı
0:28
kesinlikle garantilemek için bu koca
0:30
konuyu üç odak noktasına ayırdık.
0:32
Birinci adımımız etki, ölçüm ve
0:35
detektörler. İkincisi güvenlik, mevzuat
0:38
ve korunma. Üçüncüsü ise atıklar ve
0:40
nükleer kazalar. Evet, birinci bölümümüz
0:43
olan etki, ölçüm ve detektörler
0:46
başlığıyla başlıyoruz. Yani işin o
0:49
görünmez mikroskopik seviyesine
0:51
iniyoruz. İlk olarak sınavların sormaya
0:53
bayıldığı hücresel etkiye yani dolaylı
0:55
etki meselesine bakalım. Radyasyonun
0:58
hücreye zarar verme süreci aslında epey
1:00
sinsi işliyor. Şöyle düşünün. Radyasyon
1:03
gidip de doğrudan hücrenin kalbine yani
1:05
DNA'ya ateş etmez. Bunun yerine ne yapar
1:08
biliyor musunuz? Hücremizin içindeki su
1:10
moleküllerini iyonize eder. Bu
1:12
iyonizasyon sonucunda o serbest
1:14
radikaller dediğimiz son derece kararsız
1:16
ve agresif yapılar ortaya çıkar. Ve asıl
1:19
hasarı veren gidip o DNA zincirini
1:22
kıranlar işte bu serbest radikallerdir.
1:25
Yani sıralama şöyle: su iyonizasyonu,
1:28
ardından serbest radikal oluşumu ve en
1:30
son DNA hasarı. Bu üçlü domino etkisini
1:33
zihninize mutlaka kazıyın. Biyolojik
1:35
etkiyi anladık diyelim. Peki ya ölçüm.
1:38
Burada iki farklı dünyayı birbirinden
1:40
çok iyi ayırmamız gerekiyor. Bir tarafta
1:43
X ışınları ve gama ışınları için dozu
1:45
hesaplarken kullandığımız yasal
1:47
birimlerimiz var. Severt ve grey. Kısa
1:49
adlarıyla SV ve G. Diğer tarafta ise
1:52
hastane koridorlarında yani nükleer tıp
1:55
departmanlarında konuşulan başka bir
1:56
terim var. Eğer siz bir hastaya teşhis
1:59
ya da tedavi amacıyla radyoaktif bir
2:01
bileşik veriyorsanız işte bu ilaca ya da
2:03
maddeye radyofarmasik diyoruz. İkisi
2:06
tamamen farklı evrenler. Biri bizim
2:09
yasal ölçüm birimimiz diğeri ise hastaya
2:11
damardan veya ağızdan verilen tıbbi
2:13
maddenin ta kendisi. İkisini birbirine
2:16
karıştırmak yok. Peki göremediğimiz bu
2:19
ışınları cihazlar nasıl algılıyor?
2:21
Aslında radyasyon maddede bir iyonlaşma
2:24
ve uyarılma yaratıyor ve bunu bizim
2:27
anlayacağımız dile çeviren üç adımlı çok
2:29
zarif bir süreç var. Özellikle
2:31
sintilasyon dedektöründen bahsediyorum.
2:33
Çünkü sınavların gözdesidir. Birinci
2:36
adımda radyasyon malzemeye çarptığında
2:38
görünür bir ışık minik bir parlama
2:40
yaratır. Buna sintilasyon deniyor zaten.
2:43
İkinci adımda bu ufacık ışık hüzmesi
2:46
fotoçğaltıcı tüp yani kısa adıyla PMT
2:48
dediğimiz bir parça sayesinde yakalanıp
2:51
kocaman hale getirilir. Üçüncü ve son
2:53
adımdaya bu ışık bir elektrik sinyaline
2:56
dönüştürülür. Yani o elinizdeki cihazın
2:58
dijital ekranında okuduğunuz değer
3:00
aslında radyasyonun başlattığı bir ışık
3:02
parlamasının elektrik sinyaline dönüşmüş
3:04
halidir. Muazzam bir mühendislik değil
3:06
mi? Tabii her cihaz bir olmuyor. Bir
3:09
ölçüm cihazının ne kadar kaliteli
3:11
olduğunu belirleyen temel bazı teknik
3:13
özellikler var. Neler bunlar? Verim, ölü
3:16
zaman, cevap verme süresi ve enerji
3:18
rezolüsyonu yani çözünürlüğü. Bunların
3:21
hepsi doğrudan o elimizde tuttuğumuz
3:23
makinenin mühendislik kalitesini
3:24
gösterir. Peki bunların neden böyle
3:26
altını çize çize tek saydım? Çünkü hemen
3:29
şimdi değineceğimiz konu sınav kağıdında
3:31
tam da bu özelliklerin arasına
3:33
sızdırılan o çok meşhur tuzağı ortaya
3:35
çıkaracak. Dikkat! Burada resmen alarm
3:39
zilleri çalıyor. Karşınızda o efsanevi
3:42
sınav tuzağı duruyor. Şiddet kelimesi.
3:45
Eğer bir test sorusunda ölçün
3:47
cihazlarının özellikleri listelenmişse
3:49
ve şıklardan birine usulca şiddet
3:51
kelimesi yerleştirilmişse hiç düşünmeden
3:54
o şıkkın üstünü çizin. Neden mi? Çünkü
3:57
şiddet cihazın bir özelliği falan
3:59
değildir. Şiddet doğrudan ölçtüğümüz
4:02
şeyin yani radyasyonun kendi fiziksel
4:04
doğasına ait bir özelliktir. Cihazın
4:06
verimi olur, çözünürlüğü olur ama
4:08
cihazın şiddeti olmaz. Bu detayı
4:11
cebinize atın. Sınavda sizi büyük bir
4:13
hatadan kurtaracak. Ölçüm demişken şu
4:16
metroloji ve kalibrasyon kavramlarına da
4:18
bir el atalım. Genelde iki sebep
4:19
birbirine karışır. Meteoloji işin çok
4:22
daha büyük felsefi diyebileceğimiz
4:24
kısmıdır. Yani ölçüm bilimidir. Genel
4:26
çatı budur. Kalibrasyon ise çok daha
4:29
nokta atışı operasyonel bir işlemdir.
4:32
Elinizdeki o spesifik aletin doğru ölçüp
4:35
ölçmediğini, güvenilirliğini test etme
4:37
işidir. Şimdi burada çok ince bir nüans
4:39
var. testte ölçüm sonuçlarını
4:41
standartlaştırmak gibi janjanlı bir
4:43
cümle görürseniz hemen hah bu
4:45
kalibrasyon demeyin. Çünkü sonuçları
4:47
genel olarak standartlaştırmak devletin
4:50
regülasyonların yani makro düzeyin
4:52
işidir. Kalibrasyon ise sadece ama
4:54
sadece o an sizin elinizde tuttuğunuz o
4:57
cihazın ne kadar doğru ölçtüğüyle
4:59
ilgilenir. Mikroskobik dünyadan
5:01
çıkıyoruz ve ikinci bölüme geçiyoruz.
5:04
Güvenlik, mevzuat ve korunma. Yani
5:06
sahaya operasyonel kuralların tam
5:09
ortasına iniyoruz. Sahada devlet adına
5:11
konuşan tek bir otorite var. Tenmak.
5:13
Lisansta, denetim de onlardan sorulur.
5:16
Şimdi sizden bu 6 milvert rakamını
5:19
aklınıza adeta mıh gibi çakmanızı
5:22
istiyorum. Niye bu kadar önemli bu
5:24
rakam? Çünkü bir çalışma alanının normal
5:26
bir yer mi yoksa sıkı denetimli bir risk
5:29
alanı mı olduğuna bu sihirli sınır karar
5:31
veriyor. Eğer bir iş yerinde personelin
5:33
bir yıl içinde 6 milvertten fazla
5:36
radyasyon dozuna maruz kalma ihtimali
5:38
varsa yasa çok net konuşur. Buraya artık
5:40
elini kolunu sallayarak giremezsin.
5:42
Burası derhal denetimli alan ilan
5:45
edilmek zorundadır. O andan itibaren
5:47
giriş çıkışlar izne bağlanır. Dozimetre
5:49
takmak zorunlu olur. Yani tüm o sıkı
5:51
güvenlik protokollerinin kilidini açan
5:53
anahtar bu 6 mil barajıdır. Radyasyon
5:57
güvenliği yönetmeliği mevzu sağlık ve
6:00
güvenlik olunca evrak kayıt işini öyle
6:02
bir ciddiye alır ki şaşırırsınız.
6:05
Kayıtların saklanma süresi tam 30
6:07
yıldır. Personel kayıtları, kullanılan
6:10
kaynaklar, atık dökümleri hepsi tam 30
6:13
yıl boyunca saklanmak zorunda. Ancak
6:15
sınavlarda hep aynı klasik numarayı
6:17
yaparlar. gidip şıklara konuyla uzaktan
6:20
yakından ilgisi olmayan saçma sapan
6:21
evraklar koyarlar. Eskimiş uyarı
6:24
levhaları derler ya da ne bileyim vergi
6:26
levhası derler. Vergi levhasının
6:28
radyasyon sağlığıyla ne işi olabilir
6:30
değil mi? Yönetmeliğin o sıkı sıkıya
6:32
bahsettiği ve 30 yıl saklayacaksın
6:34
dediği şeyler hayati, tıbbi ve teknik
6:36
belgelerdir. Böyle ıvır zıvır evraklar
6:38
değil. Bürokrasinin diğer yüzünde de
6:41
lisanslar var tabii. Diyelim ki
6:43
radyoaktif madde kullanma lisansınızı
6:45
aldınız. Harika. Ama bu sonsuz bir hak
6:49
değil. Geçerlilik süresi tam 5 yıl. 5
6:52
yılın sonunda aynı işe devam edebilmeniz
6:54
için lisansınızı yeniletmeniz, teknik
6:56
adıyla vize ettirmeniz şart. Peki
6:59
başvuru ne zaman yapılacak? Yönetmelik
7:01
burada yine çok kesin konuşuyor. Süre
7:03
bitimine en erken 6 ay kala başvurunuzu
7:05
yapabilirsiniz. Bu iki rakam cebinizde
7:08
dursun. Lisansın ömrü 5 yıl, yenileme
7:10
başvurusu en erken 6 ay kala.
7:12
Operasyonel alandaki son konumuz ise
7:15
nakliye. Yani bu işin lojistiği.
7:17
Radyoaktif bir maddeyi yolda taşırken
7:20
limitlerimiz milimetrik hesaplanır.
7:22
Paketin ya da taşıyan aracın tam
7:24
yüzeyindeki doz hızı maksimum bakın
7:27
maksimum saatte 200 mil röntgen olmak
7:29
zorundadır. Yüzeyden 2 metre uzağa adım
7:32
attığınızda isa bu hızın çok daha
7:34
güvenli bir seviyeye yani maksimum 10
7:36
mili röntene düşmesi şarttır. Bir de
7:38
işin güvenlik katsayısı yani toplam
7:41
taşıma indisi var. O da en fazla 50
7:43
olabilir. Rakamları tekrar ediyorum.
7:45
Yüzeyde 200, 2 metrede 10 ve toplam
7:48
indis. Şimdi gelin biraz pratik yapalım.
7:52
Şöyle devasa bir hurdalık hayal edin.
7:54
Hani şu geri dönüşüm için dağ gibi metal
7:56
yığınlarının olduğu yerler. Aslında
7:58
buralar radyolojik tehlike potansiyeli
8:00
taşır. Çünkü metallerin arasına bazen
8:03
sanayiden fırlamış radyoaktif parçalar
8:05
karışabilir. Peki o yığının tam
8:07
ortasında eski bir hastaneden sökülüp
8:10
atılmış bir X aşını cihazı görsek bu
8:12
cihaz oradakiler için bir radyolojik
8:14
tehlike yaratır mı? Etrafına sinsi sinsi
8:17
radyasyon bulaştırır mı? Ne dersiniz?
8:19
Biraz düşünün. Eğer kafanızda belki
8:22
biraz yayar gibi bir düşünce oluştuysa
8:24
cevabımız kocaman bir hayır. Bakın X
8:27
ışını cihazlarının içinde hazırda
8:29
bekleyen fokurdayan bir radyoaktif madde
8:32
deposu yoktur. Onlar tamamen elektrikle
8:34
çalışır. Fişe takarsınız elektrik akımı
8:37
geçer ve elektronları hızlandırarak
8:39
radyasyon üretirler. Elektriği
8:41
kestiğimiz an üretim tamamen durur. Yani
8:44
hurdalıkta öylece yatan, fişi çekik,
8:46
elektriği olmayan eski bir X ışını
8:48
makinesi sadece bir metal yığüdır. Kendi
8:51
kendine radyasyon yayması ya da çevreyi
8:53
kontamine etmesi bilimsel olarak
8:55
kesinlikle mümkün değildir. Geldik 3üncü
8:58
ve son bölümümüze. Atıklar ve nükleer
9:00
kazalar. Hücreleri konuştuk,
9:03
regülasyonları anlattık. Artık resmi
9:05
biraz daha büyütüp işin o büyük makro
9:08
çevre boyutuna bakıyoruz. Türkiye'de
9:10
radyoaktif atık dediğimiz bu baş belası
9:13
çöpler asıl nerelerden çıkıyor?
9:15
Üniversitelerin araştırma
9:16
laboratuvarları, sanayide kullanılan
9:18
okalibrasyon setleri, malzeme
9:20
dayanıklılığını ölçen gamrafi cihazları
9:23
ve az önce bahsettiğimiz içine
9:25
yanlışlıkla tehlikeli madde karışmış o
9:27
kontamini hurdalar. Bunlar gerçekten
9:29
atık üreten ciddi kaynaklardır. Ama
9:31
sınavda size inanılmaz popüler bir
9:33
yanıltmaca yaparlar ve şıkların arasına
9:35
tarım alanları seçeneğini sıkıştırırlar.
9:38
Tarım alanları kesinlikle radyoaktif
9:40
atık üreticisi değildir. Böyle bir şık
9:42
görürseniz hiç tereddüt etmeden üstünü
9:44
çizin. Tabii bu atıkların bir de tehlike
9:46
sınıfları var ve en tehlikelisi yani
9:50
zirvedeki kategori yüksek seviyeli
9:52
atıktır. Nedir peki bunlar? Nükleer
9:54
reaktörlerdeki o devasa çekirdek
9:56
parçalanması yani fisyon reaksiyonu
9:59
sonucu ortaya çıkan kullanılmış nükleer
10:01
yakıtlar ve doğadan silinmesi binlerce
10:04
yıl süren uzun ömürlü elementler. Bunlar
10:06
gerçekten başarı atıklardır. Burada yine
10:09
komik ama çok tehlikeli bir sınav
10:11
tuzağına değinmek istiyorum. Bazen
10:13
şıklarda bu atıkları denizaltında 10
10:15
metre kumun altına gömmek gibi akıl
10:17
almaz fantastik bertaraf etme yöntemleri
10:19
yazarlar. Buna sakın inanmayın.
10:21
Okyanuslara ya da deniz yataklarına
10:23
radyoaktif atık gömmek uluslararası
10:25
sözleşmelerle tüm dünyada kesin olarak
10:27
yasaklanmış tamamen bilim dışı bir
10:30
eylemdir. Radyasyon deyince hepimizin
10:32
aklına reaktörler, X-ray cihazları ya da
10:35
sanayi atıkları geliyor. Ama aslında
10:37
doğanın kendi sessiz bir gerçeği var.
10:39
İnsanlar olarak her yıl kaçınılmaz bir
10:41
şekilde doğal arka plan radyasyonuna
10:43
maruz kalıyoruz. ve sıkı durun. Maruz
10:46
kaldığımız bu doğal radyasyon pastasının
10:48
tam yarısı yani %50'si tek başına bir
10:50
kaynaktan geliyor. Radon 222 gazı. Yer
10:54
kabuğundan, kayalardan sızan,
10:55
evlerimizin temellerinden içeri süzülen
10:57
bu kokusuz gaz soluduğumuz çevresel
10:59
radyasyonun tartışmasız en büyük ve
11:02
sürekli kaynağıdır. Gerçekten şaşırtıcı
11:04
değil mi? Ve tarihin o en karanlık, en
11:07
trajik sayfasına, Çernobil felaketine
11:10
geliyoruz. 26 Nisan 1986 gecesi 4
11:14
numaralı reaktör neden patladı dersiniz.
11:16
Elbette o dönemin tasarım zafiyetleri
11:18
vardı. Bunu inkar edemeyiz. Ancak o
11:20
korkunç felaketi tetikleyen asli sebep
11:22
çok daha acı vericidir. İnsan hatası.
11:25
Operatörler sadece bir jeneratör testini
11:28
bitirebilmek için prosedürleri hiçe
11:30
sayıp reaktörün tüm güvenlik
11:32
sistemlerini bilinçli bir şekilde devre
11:34
dışı bıraktılar. Yani az önce
11:36
konuştuğumuz tüm o mevzuatların,
11:38
limitlerin mantığını bir gecede
11:40
sildiler. Güvenlik kuralları teknolojik
11:42
sistemlerin ötesinde bizim o sistemlere
11:45
nasıl davrandığımızla ilgilidir.
11:47
Kurallar can kurtarmak içindir. Onları
11:49
esnetirseniz bedeli çok ağır olur. Tüm
11:52
bu konuştuğumuz bilimsel gerçekler ve
11:54
tarihi tecrübeler bize tek bir şey
11:56
söylüyor. Radyasyonla çalışırken en
11:58
güçlü zırhımız kurşun bloklar değil.
12:01
sarsılmaz bir iş disiplini ve bilgi
12:03
birikimidir. Peki siz kendi sınavınızda
12:06
bu disiplini sağlamaya ne kadar
12:07
hazırsınız? Bu incelemede işlediğimiz
12:10
dersin çıkmış sorularını kendiniz deneme
12:12
sınavı formatında çözmek ve kendinizi
12:15
test etmek için lolo.com
12:17
adresini ziyaret edebilir, açıklama
12:19
kısmında yer alan bağlantıya
12:21
tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education