Up next in 10
PSİ104U Çalışma Psikolojisi 2023-2024 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/04/01/psi104u-calisma-psikolojisi-2023-2024-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhaba. İş yerlerimizi, kariyerlerimizi
0:02
şekillendiren o gizli psikolojik güçleri
0:04
masaya yatırdığımız bu analize hepiniz
0:06
hoş geldiniz. Bugün aslında
0:08
sandığımızdan çok daha etkili olan o
0:10
görünmez kuralları hep birlikte
0:12
keşfedeceğiz. Hazırsanız başlayalım.
0:14
Peki dürüst olun. Hiç durup düşündünüz
0:17
mü? O kapalı kapılar ardında bir
0:19
performans değerlendirmesinde ya da o
0:21
kritik iş görüşmesinde patronunuzun
0:23
aklından gerçekten neler geçiyor? Gelin
0:26
bu sorunun cevabını bulmak için biraz
0:28
derinlere dalalım. Her şeyin başladığı
0:31
yere gidiyoruz şimdi. İşe alınma süreci.
0:33
Bir şirketin belki de yüzlerce hatta
0:35
binlerce aday arasından neden ve nasıl
0:38
sizi seçtiğinin ardındaki o ince
0:40
psikolojiyi bir mercek altına alalım.
0:42
Şöyle bir bakalım.
0:44
Tipik bir işe alım süreci genelde bu
0:46
adımlardan oluşur. Önce ne yapılır?
0:48
geniş bir aday havuzu oluşturulur. Sonra
0:51
bu havuz ilk görüşmeler ve çeşitli
0:53
yetenek testleriyle yavaş yavaş
0:55
daraltılır. E finale kalanlarında tabii
0:57
ki geçmişi, referansları bir kontrol
0:59
edilir. Ama unutmayın asıl olay en
1:02
sonda. Bütün bu veriler toplandıktan
1:04
sonraki o son ve en kritik adım yani
1:07
nihai karar işte sürecin zirve noktası
1:09
tam da burasıdır. Şimdi bu bilgiye
1:12
ilginç gelebilir. profesyonel bir
1:14
mülakat ortamı aslında aday üzerinde
1:17
baskı kuracak ya da dikkatini dağıtacak
1:19
o göz korkutucu büyük mobilyalardan
1:22
özellikle kaçınır. Amaç ne mi? Stres
1:25
seviyenizi en ideal noktada tutarak
1:27
gerçek potansiyelinizi ortaya
1:28
çıkarmanızı sağlamak. Yani anlayacağınız
1:31
o sade oda aslında sizin lehinize
1:34
çalışıyor. Ama tabii ki görüşmeciler de
1:36
birer insan ve psikolojik tuzaklara
1:38
düşebiliyorlar. İşte en yaygın
1:41
olanlarından biri hale etkisi. Nedir bu?
1:44
Sadece tek bir göz alıcı özelliğiniz
1:46
diyelim ki çok etkileyici
1:48
konuşuyorsunuz. Bu durum görüşmecinin
1:50
sizin diğer bütün yeteneklerinizin de
1:52
mükemmel olduğu yanılgısına kapılmasına
1:54
neden olabilir. Yani tek bir parlak ışık
1:57
bütün resmi aydınlatır ya da en azından
2:00
onlar öyle zanneder. Ve madalyonun tabii
2:02
ki bir de öteki yüzü var. Boynuz etkisi
2:05
yani halenin tam tersi. Yaptığınız
2:07
ufacık bir hata, mesela görüşmeye bir
2:09
dakika geç kalmanız, görüşmecinin
2:12
gözünde bütün profilinizi olumsuz bir
2:14
çerçeveye oturtmasına yetip de artabilir
2:16
bile. İşte bu iki etki
2:18
değerlendirmelerin ne kadar öznel, ne
2:21
kadar hassas olabileceğini bize çok net
2:23
bir şekilde gösteriyor. Harika işe
2:25
alındınız. Tebrikler. Peki şimdi ne
2:28
olacak? Gelin şimdi de çalışma eyleminin
2:30
kendisinin o derin anlamına ve tarih
2:33
boyunca nasıl da kökten değiştiğine bir
2:35
bakalım. Bu inanılmaz bir değişim değil
2:38
mi? Düşünsenize antik çağlarda kölelere
2:41
özgü görülen ve neredeyse bir işkence
2:43
olarak algılanan çalışma zamanla ilahi
2:46
bir göreve dönüşüyor. Hatta şu bilgi çok
2:49
çarpıcı. Fransızcada iş anlamına gelen
2:51
travay kelimesinin kökeni bir işkence
2:53
aletine dayanıyor. Bu hiç de tesadüf
2:56
değil. İşte bu inanç her şeyi değiştiren
2:59
inanç. Bu Max Weber'in de analiz ettiği
3:01
Protestan iş etiği çalışmayı ruhani bir
3:04
eyleme çevirerek modern kapitalizmin ve
3:06
bizim bugünkü anlam arayışımızın
3:08
temellerini atıyor. Mesleğiniz artık
3:11
tanrıdan gelen bir çağrı haline
3:13
geliveriyor.
3:14
Peki işte aradığımız bu anlam özel
3:18
hayatımıza nasıl sızıyor? İşte burada
3:21
taşma ya da pekiştirme dediğimiz bir
3:23
kavram devreye giriyor. En klasik örneği
3:25
nedir? Bir doktorun mesleği gereği
3:27
edindiği o hijyen ve sağlık
3:29
hassasiyetini evdeki aile hayatına da
3:32
taşıması. Yani iş rolü özel yaşamı
3:35
doğrudan şekillendirmeye başlıyor. Peki
3:37
ama bizi her sabah o yataktan kaldırıp
3:40
işe götüren şey tam olarak ne?
3:42
Motivasyon biliminin gizli kodlarını
3:44
çözmeye başlayalım mı? Bence başlayalım.
3:46
Motivasyon deyince akla ilk gelen isim
3:48
tabii ki Mazlov. Ama aslında işin
3:50
arkasında başka bir hikaye var. O Henry
3:53
Mur'nin daha önce geliştirdiği 20'den
3:55
fazla güdüyü içeren o karmaşık listeyi
3:57
alıp daha nice bir sentezle bugün
4:00
hepimizin bildiği o basamaklı
4:01
hiyerarşiye dönüştürüyor. Yani Mazlov
4:04
adeta bir fikirler okyanusunu alıp
4:06
hepimizin anlayabileceği basit ve güçlü
4:09
bir şemaya döküyor. Karmaşığı
4:10
basitleştirmek. İşte gerçek deha budur.
4:14
Ve o meşhur piramidin en artında ne var?
4:16
Tabii ki hayatta kalma. Yani fizyolojik
4:19
ihtiyacımız. Yemek, içmek, barınmak gibi
4:22
temel şeyler karşılanmadan piramidin üst
4:24
basamaklarındaki o saygınlık veya
4:26
kendini gerçekleştirme gibi hedeflerin
4:29
hiçbir ama hiçbir motive edici gücü
4:31
olamaz. Çok basit. Açsanız tek derdiniz
4:34
yemektir. Kariyer planı falan değil.
4:36
Tamam, karnımız doydu, başımızı sokacak
4:39
bir evimiz de var. Peki ya sonra? İşte
4:42
tam bu noktada psikanalist Erih From
4:44
devreye giriyor. From'a göre temel
4:46
ihtiyaçlar karşılandıktan sonra insan
4:49
derin bir anlamsızlık krizine
4:50
düşebiliyor. Bizi bu boşluktan
4:52
kurtaracak olan şeyse hayata anlam
4:54
katacak bir amaç edinme ihtiyacı. Yani
4:57
kendimizi adayacağımız bir hedef.
4:59
Motivasyonumuzu bulduk. Çok da çalıştık
5:02
ve şimdi o kaçınılmaz sona geldik.
5:04
performans değerlendirmesi. Gelin
5:06
şirketlerin başarımızı nasıl ölçtüğünü
5:09
ve bu sistemin zayıf noktalarını biraz
5:11
değişelim. Bakın buradaki ayrım çok
5:13
kritik. Performans her zaman ölçülebilir
5:16
verilere dayanmalı. Üretim miktarı gibi
5:19
nesnel somut kriterler veya liderlik
5:21
gibi gözlemlenebilir davranışsal
5:23
özellikler geçerlidir. Ama kimse ama
5:26
kimse sizin içsel olarak ne kadar
5:28
hüzünlü olduğunuzu profesyonel bir
5:30
performans metriği olarak kullanamaz.
5:33
Duygusal ölçütler bu oyunun tamamen
5:35
dışındadır. Şirketlerin çoğu
5:37
derecelendirme yöntemi denilen bu basit
5:39
sistemi kullanır. Hani bilirsiniz o
5:42
performansın 1den 5'e kaçtır diye
5:44
sorulan formlar. Uygulaması çok
5:46
kolaydır. Evet, özel bir eğitim de
5:48
gerektirmez. Ama bu basitliğin gerçekten
5:50
çok büyük bir bedeli var. İşte
5:52
zayıflığın sebebi tam da bu. Yöneticiler
5:55
o zorlu konuşmalardan kaçınmak,
5:57
çatışmaya girmemek için genellikle ne
5:59
yapar? Herkese ortalama üstü yani 4 gibi
6:02
cömert puanlar verirler. E sonuç ne
6:04
olur? Gerçekten parlayan o istisnai
6:07
performans gösteren çalışanlarla
6:09
ortalama olanları ayırt etmek imkansız
6:11
hale gelir. Düşünsenize herkes iyi
6:13
olunca kimse mükemmel olamaz. Sistem
6:16
kendini anlamsızlaştırır.
6:19
Ve şimdi son ama belki de en kritik
6:22
bölüme geldik. Bütün bu psikolojik
6:24
oyunların ötesinde iş yerini yöneten çok
6:27
katı yasal kurallar var. Özellikle de
6:29
düşük performans söz konusu olduğunda
6:32
burası çok çok önemli. İş hukuku sizin
6:36
özel hayatınızla iş hayatınız arasına
6:39
net kalın bir çizgi çizer. İşinize ve
6:41
şirkete bir zarar vermediğiniz sürece
6:43
özel hayatınızdaki tutumlarınız veya
6:45
toplum tarafından belki de onaylanmayan
6:48
hobileriniz yasal olarak bir performans
6:50
düşüklüğü göstergesi olarak kabul
6:52
edilemez. Nokta. Ve işte geldik bu
6:56
analizin belki de en can alıcı, en
6:58
akılda kalması gereken bilgisine. Bizim
7:01
4857 sayılı iş kanunumuz der ki,
7:05
performans düşüklüğü nedeniyle yapılan
7:07
bir işten çıkarmanın yasal olarak
7:09
geçerli olabilmesi için mutlaka ama
7:11
mutlaka yazılı olarak yapılması gerekir.
7:14
Yani sözlü olarak yapılan fesih
7:16
bildirimleri hukuken tamamen
7:18
geçersizdir. Hiçbir hükmü yoktur. Tüm bu
7:21
psikolojik dinamikleri ve yasal
7:23
sınırları öğrendikten sonra aklınızda şu
7:26
soruyu bırakmak istiyorum. Artık oyunun
7:28
kurallarını bildiğinize göre bir sonraki
7:30
performans değerlendirmenize yine aynı
7:33
gözle bakabilir misiniz? Sanmıyorum.
7:35
Düşünmeye değer değil mi?
Jobs & Education
Psychology
Self-Help & Motivational