Up next in 10
Auzef Memlükler Tarihi 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/22/memlukler-tarihi-2024-2025-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Eğer şu sıralar
0:02
yaklaşan tarih sınavı için Memlükler
0:04
konusuna fena halde gömülmüş
0:05
durumdaysanız derin bir nefes alın.
0:08
Çünkü kesinlikle doğru yerdesiniz. Bu
0:10
incelememizde öyle ezberlenmesi gereken
0:12
kuru, sıkıcı, tarihsel gerçekleri arka
0:15
arkaya sıralamayacağız. Onun yerine Orta
0:17
Çağa damgasını vurmuş bu devasa
0:19
imparatorluğun çarklarının aslında nasıl
0:21
döndüğünü hep birlikte adım adım
0:23
keşfedeceğiz. Amacımız sadece o sınavı
0:25
geçmeniz değil, olayların mantığını
0:27
zihninize kazımanız. Kağıdınız,
0:29
kaleminiz hazırsa hadi hemen başlayalım.
0:32
Önümüzde epey yol var. Peki tam olarak
0:34
ne yapacağız? Bu haritaya şöyle bir
0:35
bakalım. Önce bu sıra dışı devletin
0:37
köklerine ineceğiz. Ardından o muazzam
0:40
idari ve askeri yapıyı, devleti ayakta
0:42
tutan ekonomiyi, Moğol ve Haçlı
0:44
savaşlarını konuşup en nihayetinde de
0:46
Osmanlı fethi ile gelen o kaçınılmaz
0:47
çöküşü ele alacağız. O zaman vakit
0:49
kaybetmeden bu devletin o inanılmaz
0:51
derecede sıra dışı doğuşuyla ve
0:53
kökleriyle ilk sayfamızı açalım.
0:56
Turanşah. Bu ismi aklınızın bir köçesine
0:58
mutlaka yazın. Neden biliyor musunuz?
1:00
Çünkü Memlük devleti öyle yavaş yavaş
1:02
barışçıl anlaşmalarla falan kurulmadı.
1:04
Aksine tam anlamıyla kanlı bir kaosun,
1:07
bir iktidar boşluğunun içinden fırlayıp
1:09
çıktı. Eyyubilerin son sultanı olan
1:11
Turanşah'ın o dramatik suikasti köle
1:13
asker statüsündeki meml tamam artık
1:15
ipler bizim elimizde diyerek kendi
1:17
devletlerini kurmalarına giden yolu açan
1:19
asıl kıvılcım oldu. Gerçekten de tarihin
1:21
en keskin dönüm noktalarından biri.
1:24
Şimdi arkanıza yaslanın ve buraya çok
1:26
dikkat edin. Çünkü sınavlarda hayat
1:28
kurtaran o klasik tuzağa geldik. Memlük
1:31
devleti bir anda ortaya çıkmadı. Bu
1:33
askeri kürelik sistemi Mısır'da onlardan
1:35
çok daha önce vardı. Kimler kullanıyordu
1:38
bunu? Eyyubiler, Fatımiler, İlşidiler ve
1:40
Tolunoğulları. Toplam dör devlet. Ama
1:43
şıklarda Selçukluları görürseniz hiç
1:46
düşünmeden anında eleyin. Selçuklular bu
1:49
sisteme Mısır'da kesinlikle dahil
1:51
değildi. Sınavda karşınıza çıkarsa bu
1:53
ayrımı hatırlayıp o tatlı puanı cebinize
1:56
atacaksınız. Peki bu sistemin kökleri
1:58
nereye dayanıyor derseniz aslında
2:01
coğrafi olarak çok spesifik bir yere
2:03
gidiyoruz. Sırf bu Türk askeri sınıfı
2:05
için halife mutasım tarafından sıfırdan
2:08
inşa edilmiş özel bir şehirden
2:10
bahsediyoruz. Samerra, düşünsenize
2:12
askeri gücünüz o kadar kritik ve o kadar
2:15
önemli ki sizin için koca bir şehir
2:17
kuruluyor. Kökleri anladık. Peki bu
2:19
devasa makine içeriden nasıl
2:22
yönetiliyordu? Hadi idari ve askeri
2:24
yapının çarklarına bir göz atalım. Yani
2:26
buradaki en kritik soru şu: Adaletin
2:29
terazisi kimin elinde? Memlük idari
2:31
sisteminde bir sürü unvan, bir sürü
2:33
makam var elbette ama iş yargıya, hukuk
2:36
sistemine geldiğinde tek bir zirve var.
2:38
O da kadıl kudat. Bu makam yargının
2:41
mutlak, tartışmasız, en üst
2:43
otoritesiydi. Sorularda Memlük Adalet
2:46
Mekanizmasının zirvesi sorulduğunda
2:48
arayacağınız terim kesinlikle bu olmalı.
2:51
Bu kadar geniş bir coğrafyayı yönetmek
2:53
için memlidi.
2:57
Kabaca ikiye ayırabiliriz. Mısır
2:59
tarafında Elveçhül Kıbli, İskenderiye,
3:03
Demenhur ve Elveçül Bahri var. Suriye
3:06
tarafına geçtiğimizde ise işin başını
3:09
Dımaşk ve Halep çekiyor. Yalnız burada
3:12
çok ama çok önemli bir istisna var.
3:15
Halep naipliği sınırları devasa. İçinde
3:18
Kilis var, Darende var, Tarsus var ama
3:21
Gazze hayır. Gazze bu sınırların tamamen
3:24
dışında. Tıpkı o Selçuklular detayı gibi
3:28
Halep'in içinde Gazze'nin olmaması da
3:30
harika bir sınav sorusu taktiğidir.
3:32
Sakın unutmayın. Ordunun yapısına
3:34
baktığımızda ise Nil Nehrinin
3:36
kıyılarında talim yapan ok, kılıç,
3:39
mancınık ve Gürz gibi geleneksel salaş
3:41
sanatlarında tam birer ölüm makinesi
3:43
olan atlılar görüyoruz. Ancak ve bu
3:46
gerçekten imparatorluğun kaderini
3:48
belirleyecek kadar büyük bir ancak. Top
3:50
gibi ateşli silahlara geçişte inanılmaz
3:53
bir dirençleri, aşırı bir
3:54
isteksizlikleri var. Bu teknolojik inat
3:57
ileride başlarına çok ama çok büyük
3:59
işler açacak. Tabii böyle devasa bir
4:02
askeri gücü ayakta tutmak için kesenin
4:04
ağzının açık olması lazım. Gelelim
4:07
ekonomiye ve ticaret ağlarına. Sadece şu
4:09
rakama bir bakar mısınız? Günde 1000
4:12
dinardan fazla. Ve işin asıl çılgınca
4:14
tarafı ne biliyor musunuz? Bu para
4:16
koskoca İmparatorluğun tamamından değil
4:18
sadece ve sadece İskenderiye'deki
4:20
pamuklu dokuma sektöründen elde edilen
4:22
günlük gelirdi. Memlük zenginliğinin ne
4:25
boyutta olduğunu anlamak için tek bir
4:26
şehrin tek bir sektörüne bakmak bile
4:28
yetiyor. Elbette böylesine bir ekonomi
4:31
sadece kendi içine kapalı kalarak
4:33
büyümezdi. Akdeniz'in dev oyuncularıyla
4:36
masaya oturdular. Yıl 1254 olduğunda
4:40
Cenova Halep'te memlüklerle doğrudan
4:43
ticari ilişkiler kuran ilk Akdeniz
4:45
devleti unvanını aldı. Yani memlükler
4:48
sadece kılıç sallamıyor, dönemin küresel
4:51
ekonomisine de son derece aktif bir
4:53
şekilde entegre oluyorlardı. Fakat her
4:55
parlak dönemin bir de karanlık yüzü
4:57
vardır. Askeriyenin can damarı olan o
5:00
meşhur ikda sistemini düşünün. Normalde
5:02
devlete ait olan toprakların gelirleri
5:04
askerlere tahsis ediliyordu. Ancak
5:06
Muhammed bin Kalavun döneminde işler
5:08
çığrından çıktı. Bu sistem felaket bir
5:10
şekilde yozlaşmaya başladı ve devlete
5:13
ait araziler askerlerin alıp satabildiği
5:15
özel mülkiyete dönüştü. E devletin kendi
5:18
toprağı üzerinden rant sağlanmaya
5:19
başlanınca ekonomik çöküşünde ilk
5:21
tohumlara atılmış oldu. İçeride işler
5:24
böyleyken dışarıda kelimenin tam
5:26
anlamıyla bir ateş çemberi vardı. Şimdi
5:28
Moğollar ve Haşçılarla olan hayatta
5:30
kalma mücadelesine geçiyoruz. Zaman
5:33
çizelgemize bir bakalım. 1260 yılı
5:35
meşhur Aynı Calut Savaşı. Meml Moğolları
5:38
durdurduğu o efsanevi an sadece kendi
5:41
sınırlarını değil bütün bölgenin
5:43
kaderini değiştirdi. Denizlerde de sular
5:45
hiç durulmuyordu. İskenderiye Limanı'nı
5:47
tehdit eden Kıbrıs Krallığı'na karşı
5:49
1269'da Sultan Baybars donanmasıyla bir
5:52
güç gösterisi yaptı. Ancak tehlike hiç
5:55
bitmedi. Taklimler 1365'i gösterdiğinde
5:58
Haçlı donanmasının İskenderiye'ye
6:00
düzenlediği o yıkıcı saldırı ve katliam
6:02
devletin hafızasında asla silinmeyen bir
6:04
yara açtı. Bir de tabii çağ değiştikçe
6:07
düşmanlar da evrim geçiriyor. İlerleyen
6:10
yıllarda Sultan Kansu Gavri'nin
6:12
karşısına bambaşka yepkeni bir kabus
6:15
çıktı. Portekizliler. Gavri hayati önem
6:18
taşıyan deniz ticaret yollarını ve
6:20
baharat rotasını bu yükselen küresel
6:23
deniz gücünden korumak için çok kritik
6:25
donanma seferleri düzenlemek zorunda
6:27
kaldı. Düşünün artık mesele sadece komşu
6:30
sınırları korumak değil okyanusları aşan
6:32
imparatorluklarla baş etmekti. Ve her
6:35
büyük hikayenin bir sonu vardır. 5. ve
6:37
son bölümümüz Osmanlı fethi ve o
6:40
kaçınılmaz çöküş. Tüm o ekonomik
6:42
yozlaşmalar, dışarıdan gelen bitmek
6:44
bilmeyen saldırılar bir yana bu 250
6:47
küsur yıllık ihtişamlı burlük yapısının
6:50
fişini asıl çeken olay çok ama çok
6:52
nettir. Osmanlıların Mısır'ı fethi. Bu
6:55
fetih devleti sadece sarsmadı. Kelimenin
6:58
tam anlamıyla tarih sahnesinden sildi.
7:00
Peki ama o yenilmez denilen orduya ne
7:03
oldu da Osmanlı karşısında tutunamadı?
7:05
İşte olay tam da bu noktada o ilk
7:08
bahsettiğimiz teknolojik inada
7:09
bağlanıyor. Hatırlıyorsunuz değil mi?
7:11
Memlükler geleneksel oklara, kılıçlara
7:14
güvenirken ateşli silahları benimsemekte
7:16
müthiş bir direnç göstermişlerdi.
7:19
Karşılarında gelişmiş devasa topları ve
7:22
son derece disiplinli yeniceri
7:23
birlikleriyle Osmanlı ordusu vardı. Eski
7:26
dünyanın savaş sanatı, yeni dünyanın
7:28
ateş gücü karşısında adeta unufak oldu.
7:32
Tüm bu anlattıklarımızı bağlarken aklıma
7:34
o müthiş soru geliyor. Acaba bu muazzam
7:37
imparatorluk Nil kıyısındaki o ok
7:39
talimlerinden başını kaldırıp da
7:41
zamanında toplara baruta hak ettiği
7:43
değeri verseydi bugün Ortadoğu
7:45
haritasına bambaşka bir gözle mi bakıyor
7:47
olurduk? Tarih şöyle olsaydı böyle
7:50
olurduları elbette sevmez ama bu neden
7:52
sonuç zincirini kurmak inanın bana o
7:54
yaklaşan sınavınızda size hedeflediğiniz
7:57
puanları getirecek olan şey. Umarım bu
7:59
rehber sadece ezberlemek yerine taşları
8:01
yerine oturtmanızı sağlamıştır. Sınavda
8:04
hepinize şimdiden harika başarılar
8:05
diliyorum. Kendinize iyi bakın.
Jobs & Education