Up next in 10
Auzef Memlükler Tarihi 2023-2024 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/21/memlukler-tarihi-2023-2024-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Tarihin en eşsiz, en yanlış
0:03
anlaşılan devletlerinden birini
0:05
Memlükleri konuşacağımız bu yeni
0:06
incelememize hoş geldiniz. Bilgiyi
0:09
doğrudan ama en akılda kalıcı haliyle
0:11
almayı sevenlerdenseniz inanın tam
0:14
yerindesiniz. Bu rehberin sonunda
0:16
Memlüklerin o karmaşıt ve büyüleyici
0:18
tarihini avucunuzun içi gibi
0:20
bileceksiniz. Başlayalım mı? Şunu bir
0:22
düşünün. Dünya tarihinin en büyük
0:24
paradokslarından birine bakıyoruz
0:26
aslında. Genç yaşta köle olarak
0:28
satılıyorsunuz. Yurdunuzdan
0:30
koparılıyorsunuz ve günün birinde sadece
0:33
özgürlüğünüzü kazanmakla kalmıyor.
0:35
Koskoca bir Ortadoğu'nun tartışmasız
0:37
mutlak hakimi oluyorsunuz. İnanılmaz
0:39
değil mi? Peki ama bu dönüşüm tam olarak
0:41
nasıl gerçekleşti? Bugün işimiz aslında
0:44
bu yapıyı dört ana başlıkta çözümlemek.
0:47
İlk olarak güç ve büyük savaşlar.
0:50
Ardından bir savaş makinesi yaratmak.
0:53
Üçüncü olarak ekonomi, toprak ve adalet.
0:55
Ve son olarak da Osmanlılar ve halifelik
0:58
ilişkisi. Hemen birinci bölümümüze güç
1:01
ve büyük savaşlar kısmına geçiyoruz.
1:03
Burada imparatorluğun o askeri
1:04
zaferlerine ve büyük siyasi
1:06
kırılmalarına bakacağız. Şimdi
1:09
Memlükleri gerçekten efsane yapan o
1:11
dönüm noktasına 1260 yılındaki Aynut
1:14
Savaşı'na gidelim. Biliyorsunuz Moğollar
1:17
o güne kadar adeta durdurulamaz bir
1:19
kasırgaydı. Önlerine çıkan her şeyi ezip
1:22
geçiyorlardı ta ki memlere kadar.
1:25
Memlükler o yenilmezlik efsanesini tam
1:28
anlamıyla yerle bir ettiler. Diğer
1:30
kritik tarihimiz ise 1382. Çerkez
1:33
kökenli Berkuk'un tahta çıkması. Bu
1:36
sıradan bir isim değişikliği değil.
1:38
Kıpçak kökenli Bahri egemenliğinin bitip
1:41
yönetime burci memlüklerinin geçtiği
1:43
köklü bir sistem değişikliğiydi. Tarih
1:45
efsaneleri sever biliyorsunuz ama
1:47
kaynaklarımız bize bazı gerçekleri çok
1:49
net veriyor. Mesela meşhur bir mit
1:51
vardır. Sultan Nasrıdin Muhammed
1:53
öldükten sonra oğullarının devleti
1:55
bizzat yönettiği söylenir. Yok öyle bir
1:57
şey. Aslında bu küçük çocuklar sadece
1:59
kısa süreliğine tahta çıkarılmış biler
2:01
kuklaydı. Gerçek güç arka planda ipleri
2:04
elinde tutan o güçlü emirlerin
2:05
elindeydi. Ya da Sultan Halil'in Akka
2:07
seferine çıkarken öldüğü efsanesi.
2:10
Aslında o seferi gayet başarıyla
2:11
tamamlıyor. Haçlıları oradan temizliyor
2:14
ve ancak yıllar sonra bir suikasta
2:15
kurban gidiyor. Yani duyduğumuz her şeye
2:18
hemen inanmamak lazım. Tabii koca bir
2:20
imparatorluğun kaderini sadece taht
2:22
oyunları belirlemez. Coğrafya her
2:24
şeydir. Dımaşk, Halep ve Kudüs gibi
2:26
şehirleri barındıran Suriye bölgesi
2:28
memlükler için Doğu Akdeniz'de devasa
2:31
bir tampon bölgeydi. Ama sanmayın ki
2:33
Suriye'de savaş varken başkent Kahire
2:35
çok sakindi. Mesela Seyfettin İnal Tahto
2:37
çıktığında Kahire'nin tam göbeğinde
2:40
Zahir'in memlüklerinin isyanıyla
2:41
boğuşmak zorundaydı. Ya da Seyfettin
2:43
Çakmak korsanlardan o kadar bıkmıştı ki
2:46
Rodos şövalyelerine karşı doğrudan Rodos
2:48
adasını hedef alan üç aşamalı devasa bir
2:51
operasyon planlamıştı. Yani dış
2:53
tehditler ve iç krizler hep kolaydı.
2:55
Gelelim ikinci bölümümüze bir savaş
2:57
makinesi yaratmak. Şimdi bu efsanevi
3:00
orduların aslında nasıl inşa edildiğine
3:03
işin mutfağına iniyoruz. Bu eşsiz
3:06
sistemin sırrı tam olarak burada tek bir
3:08
kelimede yatıyor. Tıbak. Satın alınan bu
3:11
genç köleler doğrudan o zorlu eğitimin
3:13
içine atılırdı. Ama sadece at binmek
3:15
kılıç sallamak değil. Aynı zamanda
3:17
Arapça ve ciddi bir dini eğitimden
3:19
geçiyorlardı. Temel amaç belliydi.
3:22
Sarsılmaz bir disiplinle donatılmış
3:24
ölümcül bir profesyonel süvari birliği
3:26
yaratmak. Herhangi bir siyasi amaç için
3:28
değil, tamamen saf askeri gücü zirveye
3:30
taşımak için. Şimdi şurada çok kritik
3:33
bir ayrım var. Genelde eski çağ
3:35
ordularında ne olur? Askerler barış
3:37
zamanı köylerine, tarlalarına dönerler.
3:39
Değil mi? Memlük elit askerleri için
3:42
bunu kesinlikle unutun. Tarımla,
3:44
hayvancılıkla sivillerin işleriyle
3:46
uzaktan yakından alakaları yoktu. Onlar
3:48
kelimenin tam anlamıyla %100 profesyonel
3:51
savaş makineleriydi. Bütün hayatları
3:53
kışla eğitim ve savaş meydanından
3:55
ibaretti. Peki bu devasa profesyonel
3:58
ordu sahada nasıl bir dizilim içindeydi?
4:01
Hiyarşi inanılmaz net. Entepe'de
4:04
donanımıyla göz kamaştıran ve doğrudan
4:06
sultana bağlı olan elit sultan
4:08
memlükleri var. Bir alt basamakta güçlü
4:11
emirlerin bizzat yetiştirip komuta
4:13
ettiği ümera memlükleri yer alıyor. En
4:16
alttaya biraz daha yerel kuvvetlerden
4:18
oluşan halk askerleri yani ihtiyat gücü
4:21
var. Saat gibi işleyen çok sağlam bir
4:24
sistem. Bu askeri hiyerarşide sultandan
4:27
sonra gelen en kilit isim Atabekül
4:29
Asakir idi. Yani askerlerin atabeyi
4:32
başkomutan. Diyelim ki Sultan herhangi
4:35
bir sebeple sefere katılamadı. İşte o
4:37
ordunun tüm kontrolü, sevk ve idaresi bu
4:39
rütbeye geçiyordu. Salaş meydanında onun
4:42
sözü tam anlamıyla kanundu. Askeri gücün
4:45
sırrını çözdük. Şimdi 3üncü bölüme
4:47
geçiyoruz. Ekonomi, toprak ve adalet.
4:51
Kılıçların arkasında devleti ayakta
4:52
tutan ekonomik çarklara bakma vakti. O
4:55
devasa orduyu besleyen ekonomik motor
4:57
işte buydu. İkta sistemi. Memlükler bunu
5:00
sıfırdan icat etmediler. Tabii
5:02
Eyyubilerden miras aldılar ama adeta
5:05
mükemmelleştirdiler. Devlet hazinesini
5:07
binlerce askere nakit dağıtıp tüketmek
5:09
yerine devlet topraklarının gelirlerini
5:11
doğrudan askeri hizmet karşılığında
5:13
tahsis ettiler. Devleti sürekli mali
5:15
krizlerden koruyan son derece zekice bir
5:17
çark. İmparatorluğun ekonomik haritası
5:20
cidden çok dinamik. Mesela İskenderiye,
5:22
Mısar'ın pamuklu dokuma merkezi. Buradan
5:24
günlük inanılmaz paralar kazanılıyor.
5:27
Ama gelelim coğrafyada orman yok, maden
5:30
yok. O koca savaş gemileri, silahlar
5:32
nasıl yapılacak? Çözüm: Venedik.
5:34
Papalığın o meşhur yasaklarına, katı
5:36
ambargolarına rağmen çereste ve demiri
5:38
Venedik'ten alıyorlardı. Öte yanda
5:41
baharat ve ipeğin aktarıldığı Beyrut
5:43
var. Tabii bu kadar zengin olunca
5:45
Ceneviz ve Katalan korsanlarının sürekli
5:47
baskın yaptığı bir yer haline geliyordu
5:49
doğal olarak. Gelelim devletin adalet
5:51
dağıtan yüzüne. Hukuk sistemi Mısır
5:54
halkının da yoğun olarak mensup olduğu
5:56
Şatihe üzerine inşa edilmişti. Sistem o
5:59
kadar bu yöndeydi ki yargı hiyerarşinde
6:02
Şafii başkadısı diğer üç mezhep
6:04
kadısının üzerine çıkarıldı ve kadıl
6:06
kudat yani başkadı ilan edildi. Bütün
6:09
yasal işleyişi ve o sosyal düzeni bu
6:11
otorite tek başına sağlıyordu. Geldik 4.
6:15
bölümümüze. Osmanlılar ve halifelik.
6:17
Artık diplomasinin derinliklerine, o en
6:19
zorlu dış krizlere bakma zamanı. Ve bu
6:22
durum tarihi bir yanılgıyı harika bir
6:24
şekilde özetliyor. Aslında hep o meşu
6:26
hikayeyi duyarız. Abbasi halifesinin
6:29
Moğol yıkımından sonra Kahire'ye
6:31
getirilip orada çok büyük siyasi bir güç
6:33
kullandığı efsanesi. Tamamen safsata.
6:37
Kaynaklarımız halifeliğin Kahire'de
6:39
kelimenin tam anlamıyla sembolik
6:41
olduğunu gösteriyor. Evet, sultanlara
6:43
kılıç kuşandırıyor, meşruiyet sağlıyordu
6:45
ama idari işlerde zerre kadar etkisi
6:47
yoktu. Saray protokolünün bir parçasıydı
6:50
sadece. Asıl güç daima ama daima kılıcı
6:53
tutan Memlük sultanındaydı. Fakat
6:56
sınırlar ötesinde dünya hızla
6:57
değişiyordu. Son dönemlere doğru
7:00
Portekizli denizciler Kızıldeniz'e girip
7:02
doğrudan Müslümanların kutsal
7:03
topraklarını tehdit etmeye başlayınca
7:06
oyunun kuralı değişti. Memlük Donanması
7:08
bu yeni tehdide yetersiz kalınca tarih
7:10
sahnesine kim giriyor? Osmanlılar.
7:12
Selman Reis komutasında kereste ve top
7:14
göndererek destek oldular. Ne güzel bir
7:16
ittifak değil mi? Ama işler hızla
7:18
tersine döndü. Fatih Sultan Mehmet
7:20
döneminde Osmanlılar hac yollarındaki su
7:22
tesislerinin kötü durumunu onarmak
7:24
isteyip oraya müdahale edince ipler
7:26
tamamen koptu. Memlükler bunu doğrudan
7:29
benim egemenliğime nasıl karışırsın
7:30
diyerek büyük bir tehdit algıladı. Şu
7:33
inanılmaz ironiye bakar mısınız? İki dev
7:35
imparatorluğun arası silahlar,
7:38
veya toprak sevdası yüzünden değil,
7:41
Hicaz'daki su tesisatının onarımı gibi
7:44
görünürde sivil ve iyi niyetli bir
7:46
müdahale yüzünden açılıyor. Ama
7:48
Memlükler için mesele o tesisat değildi.
7:51
Orası onların mutlak egemenlik alanıydı.
7:53
İç işlerine bir başkasının ne kadar
7:56
yardımsever olursa olsun el atması
7:58
doğrudan bir egemenlik tecavüzüydü. Bu
8:00
kadar basit. İncelememizin sonuna
8:03
gelirken sizi şu kışkırtıcı soruyla başa
8:05
bırakmak istiyorum. Düşünün, kendi deniz
8:07
sınırlarını korumak için bile dışarıdan
8:09
gelen topa, Kereste'ye muhtaç hale
8:11
gelmiş devasa bir savaş makinesi en
8:14
hayati prestij noktası olan kutsal
8:16
topraklar üzerindeki bir diplomatik
8:18
krizden nasıl sağa çıkabilirdi? Askeri
8:20
gücünüz sizi bir yere kadar taşır. Evet.
8:23
Ancak diplomasideki o kırılganlık ve
8:25
egemenlik algısı bir imparatorluğun asıl
8:27
kaderini işte böyle belirler. Bu
8:29
kışkırtıcı düşünceyle sizi başa
8:31
bırakıyorum. Bu incelemede bana eşlik
8:33
ettiğiniz için çok teşekkürler. Bir
8:34
sonrakinde görüşmek üzere. Hoşça kalın.
Jobs & Education