Up next in 10
Auzef Makro İktisat 2025-2026 Final Konu Özeti
https://lolonolo.com/2026/06/19/makro-iktisat-2025-2026-final-sorulari-bahar/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhabalar. Makroiktisat final sınavınız
0:02
için hazırladığımız bu hızlı ve nokta
0:04
atışı özete hoş geldiniz. Bugün
0:07
makroekonomiyi devasa karmaşık ama tıkır
0:10
tıkır işleyen bir motor gibi
0:12
düşüneceğiz. Kaputu açıp o temel mekanik
0:15
parçalara tek tek bakacağız ve nasıl
0:17
çalıştığını hep birlikte çözeceğiz.
0:19
Hazırsanız hadi kontağa çevirelim. Yol
0:22
haritamız oldukça net. Üç ana durağımız
0:25
var. Önce milli gelir ve istihdam
0:27
diyeceğiz. Ardından para arzı ve
0:29
enflasyon ile motorun yakıtına bakacağız
0:31
ve son olarak dış ticaret ve kurlar
0:33
diyerek arabamızla küresel trafiğe
0:35
çıkacağız. O zaman hiç vakit kaybetmeden
0:38
ilk bölümümüzle yani ekonominin temel
0:41
zemini olan milli gelir ve istihdam ile
0:44
hemen başlayalım. Karşımıza çıkan ilk
0:46
kritik kavram harcanabilir gelir.
0:49
Biliyorsunuz bu aslında kişilerin
0:50
ellerine geçen gelirden dolaysız
0:52
vergiler düşüldükten sonra kalan net
0:55
tutar. Demin motor metaforu yapmıştık
0:57
ya. Ha, kazandığınız brüt geliri teorik
0:59
motor gücü olarak düşünün. Vergiler ise
1:02
bu sistemdeki o sinir bozucu sürtünme
1:04
kuvvetidir. İşte bu sürtünme aradan
1:06
çıktığında geriye kalan o net miktar
1:09
gerçekten tekerleklere aktardığınız
1:11
kullanılabilir beygir gücünüzdür. Bütün
1:13
tüketimimizi ve harcamalarımızı bu net
1:15
güçle yapıyoruz sonuçta. Şimdi burada
1:18
klasik bir sınav tuzağı var. Aman
1:19
diyeyim düşmeyin. Büyüme ve kalkınma.
1:22
Günlük hayatta hep birbirini yerine
1:23
kullanıyoruz ama iktisatta kesinlikle
1:25
aynı şey değiller. Büyüme dümdüz
1:27
çıktının artmasıdır. Yani gaza basıp
1:29
motorun devrini yükseltmek gibi. Ama
1:31
kalkınma dediğimiz olay işin içine
1:33
sanayileşmenin, sosyokültürel
1:35
ilerlemenin ve gelir artışının girdiği
1:37
çok daha büyük yapısal bir meseledir.
1:39
Yani büyüme sadece aracı hızlandırmakken
1:41
kalkınma aracın ta kendisini yepyeni üst
1:44
model bir araca dönüştürmektir. Peki ya
1:47
bu devasa araç tam kapasiteyle
1:49
çalışmıyorsa? Diyelim ki tam istihdamın
1:52
altındayız. Ekonomi potansiyelinin
1:54
epeyce gerisinde kalmış. Ne yapacağız?
1:57
Cevap net. Genişletici maliye
1:59
politikası. Buradaki ilk hamle de
2:01
genellikle otonom vergileri düşürmek
2:03
olur. Bunu zayıflamış bir aküye takviye
2:06
kablosu bağlamak gibi düşünebilirsiniz.
2:09
vergi yükünü hafifletip tüketicinin
2:11
cebinde biraz daha fazla harcanabilir
2:13
gelir bırakırsınız ki sisteme o ilk can
2:16
suyu, o ilk kıvılcım gelsin. Tabii
2:19
istihdam deyince iradi işsizliği de
2:21
atlamayalım. Hani dedik ya motorun
2:23
parçaları diye. Sistemdeki her boşta
2:26
duran dişli bozuk demek değildir
2:28
aslında. Bazen işçiler sırf daha iyi bir
2:31
iş bulmak için ya da tamamen kendi
2:33
kişisel tercihleriyle bir süre
2:34
çalışmamayı seçerler. İşte bu iradeyi
2:37
işsizliktir. Ekonomideki bazı dişlilerin
2:40
tam da o en verimli, en doğru yeri
2:42
bulana kadar bilerek kenarda
2:44
beklemesidir. Ortada yapısal bir kriz
2:46
yok. Gayet doğal bir arayış süreci var
2:48
yani. Ama işte sistem her zaman böyle
2:51
sakin, pürüzsüz akmıyor maalesef. Bazen
2:53
motorun devri bir anda fırlıyor, bazen
2:56
aniden düşüyor. Biz bu periyodik olmayan
2:58
daralma ve güneşlemelere konjonktürel
3:01
dalgalanmalar diyoruz. Burada ünlü
3:03
monetist iktisatçı Milton Friedman'ın
3:05
muazzam bir tespiti var. Diyor ki bu
3:07
dalgalanmaların asıl sebebi para
3:09
arzındaki dengesiz değişimlerdir. Yani
3:12
motora giden yakıt akışındaki o
3:14
dengesizlik. İşte bu nokta bizi
3:16
analizimizin ikinci ana sütununa harika
3:18
bir şekilde bağlıyor. Geldik ikinci
3:21
bölüme. Para arzı ve enflasyon yani
3:24
ekonominin yakıt sistemi ve hararet
3:26
göstergesi. Piyasada ne kadar para var?
3:28
Bunun m1, m2 ve m3 tanımlarıyla
3:31
ölçüyoruz. Bakın burası gerçekten çok
3:34
önemli. M1 en likit kısım. Cebinizdeki
3:37
nakit ve vadesiz mevduatlar. M2 buna
3:40
vadeli mevduatları da ekliyor. Ama asıl
3:43
kafa karıştıran yere gelelim. Repo ve B
3:46
tipi likit fonlar. Bunlar M2'nin içinde
3:48
kesinlikle yer almaz. Neredeler peki?
3:51
Tamamen dışarıda. Sadece ve sadece o
3:54
daha geniş olan M3 çemberinin içindeler.
3:57
Sınavlarda karşınıza çıkarsa hiç
3:59
tereddüt etmeyin. Repo'yu gördüğünüz an
4:01
sadece M3 diyeceksiniz. Biraz da işin
4:04
kökenine inelim. Tarihteki en eski altın
4:06
para sistemi uygulaması altın sikke
4:09
esasıdır. Hani bu kağıt paraların,
4:11
dijital bakiyelerin falan dünyayı ele
4:13
geçirmesinden çok öncesinden
4:14
bahsediyorum. Ekonominin yakıt deposunun
4:16
doğrudan somut ve değerli altın
4:18
madenleriyle doldurulduğu o ilk
4:20
dönemler. Şimdi hararet göstergesine
4:23
geri dönelim. Gösterge kırmızıya
4:25
dayandığında ne diyoruz? Enflasyonist
4:27
açık. Peki bu tam olarak ne demek?
4:30
Diyelim ki ekonomideki mal ve hizmet
4:32
miktarı artmıyor ama siz sürekli daha
4:34
fazla harcama yapıyorsunuz. Yani talebi
4:37
şişiriyorsunuz. Sonuç fiyatlar fırlıyor.
4:40
Motora durmadan fazladan yakıt
4:42
pompalıyorsunuz ama araba hızlanmıyor.
4:44
Sadece motoru aşırı ısıtmış oluyorsunuz.
4:48
Ama durun, her hararet kötü değildir.
4:50
Bunun tam tersi bir senaryo da var.
4:52
Sinsi enflasyon ya da sürünen enflasyon.
4:55
Bu özellikle piyasalar toparlanırken
4:57
ortaya çıkan öyle hafif ılımlı fiyat
5:00
artışlarıdır. Şöyle düşünün. Soğuk bir
5:02
kış sabahı arabayı çalıştırdınız.
5:04
Motorun verimli çalışması için yavaş
5:06
yavaş kendini ısıtması gerekir, değil
5:08
mi? İşte sinsi enflasyonda uygun dozda
5:11
olduğunda o ekonomik çarkların çok daha
5:13
rahat dönmesini sağlar ve büyümeyi
5:15
teşvik eder. Evet. Evet, geldik son
5:18
bölümümüze. 3. Dış ticaret ve kurlar.
5:22
Artık garajdan çıkıp o yoğun küresel
5:24
trafiğe karışma vakti. Dünyayla olan
5:27
ticaretimizi takip ettiğimiz o temel
5:29
gösterge panelimizin adı mal ticareti
5:31
hesabı. Biz dışarıya ne kadar mal
5:34
sattık, ne kadar mal aldık? İhracat eksi
5:36
ihtalat. Ödemelerçusunun tam olarak bu
5:39
kalemine bakarak dış dünyayla olan net
5:42
mal ticareti dengemizi şıp diye
5:44
görebiliyoruz. Tabii bazen devletler bu
5:46
dış trafiği öyle tamamen serbest
5:49
piyasaya bırakmak istemezler ve
5:51
direksiyona sıkı sıkıya sarılırlar. İşte
5:53
devletin döviz piyasasına çok katı
5:55
kurallarla müdahale edip döviz kurlarını
5:58
belirli bir seviyede sabitlediği bu
6:00
yapıya kambiyo denetimi diyoruz.
6:02
Hükümetin dış şoklara karşı kendi
6:04
önlemini aldığı ve kurları tabiri caizse
6:07
kendi kontrolünde kilitlediği bir
6:09
sistem. Dış ticaretin belki de en
6:12
büyüleyici yanlarından biri kesinlikle J
6:14
eğrisi etkisidir. Bakın bu cidden çok
6:17
enteresan. Diyelim ki bir ülke kendi
6:19
parasını devalue etti. Yani değerini
6:22
bilerek düşürdü. İşler hemen düzelir mi?
6:25
Hayır. İlk başta dış ticaret açığı
6:28
aniden daha da kötüleşir ama aylar
6:30
geçtikçe, ekonomi buna uyum sağladıkça
6:33
tablo tersine döner ve ticaret fazlası
6:36
verilmeye başlanır. Bu süreci bir
6:37
grafiğe dökerseniz o bildiğimiz
6:40
İngilizce J harfi ortaya çıkar. Yani o
6:43
uzun vadeli kazanç için en başta kısa
6:45
vadeli bir acı çekilmesi gerekir. Ve son
6:48
olarak gümrük vergilerine gelelim.
6:50
Spesifik tarifeler. Dış ticarette
6:52
malların böyle beyan edilen değeri
6:54
üzerinden değil de sadece fiziksel
6:56
miktarına, ağırlığına veya hacmine
6:59
bakılarak kesilen vergilerdir bunlar. Ve
7:01
bu bize harika bir pratiklik sağlar.
7:03
Neden mi? Çünkü bir malın kağıt
7:05
üzerindeki değerini bir şekilde düşük
7:07
gösterebilir, manipüle edebilirsiniz.
7:09
Ama koca bir konteynerın ağırlığını ya
7:11
da hacmini asla saklayamazsınız. Bu
7:13
yüzden spesifik tarife uygulaması vergi
7:16
kaçırmayı neredeyse imkansız kılar. İşte
7:19
böyle. Harcanabilir gelirden tutun da
7:21
otonom vergilere, enflasyonist açıktan
7:24
dış ticarete kadar bütün bu
7:26
mekanizmaların birbirine nasıl
7:28
kusursuzca bağlandığını gördük. Ekonomi
7:31
gerçekten de devasa ve inanılmaz
7:33
sürükleyici bir makine. Ama bu özeti
7:36
bitirirken size şunu sormak istiyorum.
7:38
Madem para arzı, iş gücü ve dış ticaret
7:41
böyle koparılamaz bağlarla birbirine
7:43
tutunuyor, sizin kendi günlük hayatınızı
7:46
en çok etkileyen hayatınızın
7:48
merkezindeki o dişli hangisi? Vergiler
7:50
mi, enflasyon mu yoksa istihdam piyasası
7:53
mı? Sınavlara hazırlanırken bu büyük
7:56
resmi asla aklınızdan çıkarmayın.
7:58
Bilgiyle ve her zaman merakla kalın.
8:00
Görüşmek üzere.
#Jobs & Education