Up next in 10
Auzef Kuaterner Coğrafyası 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/28/kuaterner-cografyasi-2025-2026-vize-sorulari/
Kuaterner Coğrafyası 2025-2026 Vize Soruları | Kuaterner ve Antroposen | Buzul ve Buzul Arası Dönemler | Neotektonik | Genç Volkanizma
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolonolo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde Quaterner coğrafyası
0:04
2025-2026 vize konularını, çıkmış
0:06
sorularını ve detaylı açıklamalarını
0:08
derinlemesini inceliyoruz. Sınavda
0:10
karşınıza çıkacak o karmaşık coğrafi
0:12
kavramları işin mantığını kavrayarak ve
0:14
tabii ki görsel hafızamızı kullanarak
0:15
halledeceğiz. Hazırsanız hadi
0:17
başlayalım. Bugünkü yol haritamız çok
0:19
net. Küresel buzul çağları, iklim
0:21
döngüleri ve adlandırmalar, antroposen,
0:24
Türkiye'nin neotektoniği ve son olarak
0:26
levha tektoniği ve volkanizma.
0:28
Milyonlarca yıl öncesinden günümüz
0:30
Türkiye'sine uzanan harika bir akışımız
0:32
var. Bölüm 1. Küresel buzul çağları.
0:35
Yani Kuaterner'in derin dondurucusu.
0:38
Peki sürekli duyduğumuz bu kuaterner tam
0:40
olarak nedir? Yerkürin en genç jeolojik
0:43
zamanı. Evet. Ama asıl vurucu nokta şu.
0:45
Sınavlarda da çokça sorulan resmi
0:47
başlangıç tarihi tamı tamına 2,58 milyon
0:51
yıl öncesi. Bunu kesinlikle bir yere not
0:53
edin. Bu dönem sadece sıradan bir zaman
0:55
dilimi değil. buzullaşmaların, iklim
0:57
krizlerinin, tektoniğin, volkanizmanın
0:59
ve tabii insanın sahneye çıktığı o büyük
1:01
coğrafi tiyatronun ta kendisi. Bu dönemi
1:04
kendi içinde iki ana perdeye ayırıyoruz
1:06
gibi düşünün. İlki o meşhur buzul
1:08
döngülerinin başladığı 2,58 milyon yıl
1:11
önce start alan Pleistosen dönemi.
1:13
İkincisi ise buzulların geri
1:15
çekilmesiyle başlayan ve tam 11.700 yıl
1:17
önce başlayan Holosen. Düşünsenize şu an
1:20
içinde yaşadığımız dönem tam 11.700
1:23
yaşında. Bu tarihsel ayrımı bilmek
1:25
geçmişi doğru okumamız için kesinlikle
1:27
şart. Şimdi sıkı durun. Dünya tarihi
1:30
boyunca gezegenin devasa buzullarla
1:31
kaplandığı sadece ve sadece beş büyük
1:34
olay var. Bakın milyarlarca yıldan
1:36
bahsediyoruz. Sadece beş kez. İlk ikisi
1:39
o çok eski Pre Cambrian döneminde
1:40
yaşanıyor. Diğerleri Paleozoik'te.
1:43
Ardından dünya adeta uzun sıcacık bir
1:45
tatile çıkıyor. Ta ki bizim kuaterner
1:47
gelip o tatili bitirene kadar. Yani bu
1:49
devir gezegenin gördüğü o büyük beş
1:51
dondurucu etkinliğin en sonuncusu. O
1:54
devasa buz çağlarından günümüze ne miras
1:56
kaldı derseniz zirvede tabii ki
1:58
Antarktika İnland Sisi var. Yaklaşık
2:00
13,5 milyon ketkelik devasa bir alandan
2:03
bahsediyoruz. İnanılmaz değil mi?
2:05
Dünyadaki tatlı suyun en büyük deposu.
2:08
Hemen arkasından da ikinci en büyük
2:09
kütle olarak Grönland buzörtüsü geliyor.
2:11
Bunlar aslında o antik iklim olaylarının
2:13
günümüzdeki canlı kanıtları. Bölüm 2.
2:16
İklim döngüleri ve adlandırma kuralları.
2:19
Glasiyal ve interglasyelleri çözümlemek.
2:21
Bu işin biraz da mekaniğine girelim.
2:23
Karşımızda iki zıt kavram var. Glasyal
2:26
ve interglasyal. Glasyal yani buzul
2:28
dönemlerinde sıcaklıklar çakılır, karlar
2:30
çok alt rakımlara iner ve buzullar
2:32
kıtaları yutar. Interglasyel yani buzul
2:35
arası dönemde ise tam tersi olur. Hava
2:37
ısınır, buzullar erir ve haliyle küresel
2:40
deniz seviyesi yükselir. Peki bu tesadüf
2:42
mü? Kesinlikle hayır. Dünyanın
2:44
yörüngesel Milankovi döngüleri sağ olsun
2:47
bu interglasel dönemler her 20.000 ila
2:49
30.000 yılda bir adeta saat gibi
2:51
işleyerek tekrarlanır. Tam burada
2:53
sınavda hayat kurtaracak çok kritik bir
2:55
kavrama geliyoruz. Interstadial. Lütfen
2:58
bunu interglasyal ile karıştırmayalım.
3:00
Neden mi? Çünkü interstadiyal o devasa
3:02
bir buzul çağının tam ortasında yaşanan
3:05
çok daha kısa süreli minik bir ısınma
3:07
molasıdır. Küçük bir uyarı daha yapayım.
3:09
Şıklarda glasyofilüvial veya glaso
3:11
laküstür gibi terimler görürseniz
3:13
atlamayın. Onlar iklim dönemi falan
3:14
değil. Sadece eriyen buzul sularının
3:16
nehir ve göllerde bıraktığı
3:18
tortullardır. Aman diyeyim bu tuzağa
3:19
düşmeyelim. Alın size en klasik vize
3:22
tuzaklarından bir başkası. Buzul
3:24
çağlarının bölgesel adlandırılması. Eğer
3:26
Avrupa'da veya Alpler bölgesindeyseniz
3:28
sıralama bellidir. Günün, Mindel, Ris ve
3:32
en sonuncusu Würm. Ama okyanusu geçip
3:34
Kuzey Amerika'ya giderseniz o son bu
3:36
muzulğının adı birdenbire Wisconsin
3:38
olur. Yani şıklarda Wisconsin ismini
3:40
görüp Avrupa'daki bir olaymış gibi
3:41
düşünmeyin. O tamamen Kuzey Amerika
3:43
kıtasına özel bir isimlendirmedir.
3:46
Akdeniz havzası ise oyunun kurallarını
3:47
kendi yazıyor. Burada o sıcak buzul
3:49
arası dönemleri eski kıyı taraçalarına
3:51
ve deniz seviyelerine göre sıralıyoruz.
3:53
En eskiden yeniye doğru gidersek
3:55
Kalabriyenle başlıyor. Sicilyen,
3:57
Milazyen ve en yenisi Trenyen. İsimler
3:59
tanıdık geldi mi? Kesinlikle. Hepsi
4:02
İtalya kıyılarından geliyor. Çünkü bilim
4:03
insanları bu taraçaları ilk kez
4:05
İtalya'da keşfedip isimlendirdiler. Peki
4:07
bilim insanları bir dönemleri nasıl
4:09
takip ediyor? Tıpkı bir dedektif gibi.
4:11
Sandur dediğimiz taşkın ovalarındaki
4:13
taracaları inceliyorlar. Radyoaktif yaş
4:15
tayini yöntemleri kullanıyorlar. Ama
4:17
bence en önemlisi ve sınavın tartışmasız
4:19
yıldızı morenler. Nedir bu moren? Şöyle
4:22
düşünün. Buzul adeta devasa bir
4:24
buldozerdir. Önüne ne katarsa sürüklüyor
4:26
ve gücünün bittiği o en uç noktada bütün
4:29
o dev moloz yanını bırakıyor. İşte moren
4:31
bir buzulun ulaşabildiği o mutlak
4:33
maksimum sınırın ta kendisidir. Bölüm 3.
4:36
Antroposen diğer adıyla insan çağı. Tüm
4:40
o doğal iklim döngülerini konuştuk ama
4:42
şimdi oyun değişiyor. Antroposen artık
4:44
direksiyona insanın geçtiği, gezegenin
4:47
işleyişini bizzat şekillendirdiğimiz o
4:48
dönemi temsil ediyor. Sınavda bu çağın
4:50
çıkış noktası yani miladı sorulursa
4:53
cevabınız net. 1750'lerdeki sanayi
4:55
devrimi özellikle James Wat'ın o meşhur
4:58
buhar motorunu icat etmesiyle devasa
5:00
makinelerin ve fosil yakıtların devreye
5:02
girmesi her şeyi kelimenin tam anlamıyla
5:05
kökünden değiştirdi. Bu kavramı
5:07
hayatımıza sokan 2000 yılında onu
5:09
dünyaca popülerleştiren isimse
5:10
Hollandalı atmosfer bilimci Paul Cruten
5:13
kendisi ozon tabakası ile ilgili o
5:14
müthiş çalışmaları sayesinde 1995'te
5:17
Nobel Kimya ödülünü almış efsanevi bir
5:19
isim. Maalesef kendisini çok yakın bir
5:21
zamanda 2021 yılında Covid-19 nedeniyle
5:23
kaybettik. Sınavlarda bazen bu tarz
5:26
biyografik detaylar da ayırt edici soru
5:27
olarak gelebiliyor. Aklınızda mutlaka
5:29
bulunsun. Bölüm 4. Türkiye'nin
5:32
neotektoniği, aktif faylar ülkesi.
5:34
Küresel ölçekten çıkıp odak noktamızı
5:36
tam olarak kendi coğrafyamıza
5:38
çeviriyoruz. Türkiye jeolojik anlamda
5:41
kıpır kıpır inanılmaz genç ve tektonik
5:43
olarak son derece aktif bir ülke.
5:45
Ülkemizi boydan boya kesen o devasa fay
5:47
sistemlerini zaten biliyoruz. Kuzey
5:49
Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu fayı. Ama
5:51
iş sadece onlarla bitmiyor. Ecemiş ve
5:53
Tuzgölü fayları da coğrafyamız için çok
5:55
kritik öneme sahip. Bir de özellikle
5:57
Güneydoğu Anadolu'ya dikkat çekmek
5:58
istiyorum. Orada Arap levhasının
6:00
acımasızca kuzeye doğru itip Anadolu'yu
6:02
sıkıştırdığı o devasa bindirme kuşağı
6:04
var. Coğrafyamızı asıl şekillendiren
6:06
temel güçlerden biri kesinlikle odur.
6:09
Biz Türkiye'nin bu kadar genç ve
6:10
hareketli olduğunu sadece sismik
6:12
verilerden değil coğrafyanın bizzat
6:14
kendisinden anlıyoruz. Mesela blok
6:16
halinde devasa yükselen hors graben
6:18
ovaları, yerin eğilmesiyle şekli
6:20
bozulmuş o deforme akarsu taraçaları ya
6:23
da suların direnen kayaları yararak
6:25
açtığı muazzam antesedan boğazlar.
6:27
Bunların hepsi yerin altındaki o durmak
6:29
bilmeyen hareketliliğin birer kanıtı.
6:31
Yalnız burada çok tehlikeli bir sınav
6:33
çeldiricisi var. Paleosoller yani eski
6:36
topraklar. Paleosoller geçmişin iklim
6:39
koşullarını anlatır. Tektonik
6:40
hareketleri değil. Bu önemli farkı
6:42
lütfen unutmayalım. Bu tektonik
6:44
hareketliliğin Türkiye'deki en çarpıcı
6:46
ve maalesef en acı laboratuvarlarından
6:48
biri şüphesiz Erzincan'dır. Şehir
6:50
kelimenin tam anlamıyla aktif Kuzey
6:52
Anadolu fayının tam kalbinde o tehlikeli
6:54
kırık hattının bizzat üzerinde yer
6:56
alıyor. Buranın birinci derece deprem
6:58
bölgesi olduğunu kanıtlayan şey sadece
7:00
kağıt üzerindeki bilimsel teoriler
7:01
değil. Hepimizin bildiği 1939 ve 1992
7:05
yıllarında yaşanan o yıkıcı sarsıcı
7:07
depremlerdir. Bölüm 5. Levha tektoniği
7:10
ve volkanizma. Yani ateş ve magma. Çünkü
7:14
fayatları sadece yeri sarsmakla kalmaz.
7:16
Aynı zamanda derinlerdeki o ateşi de
7:18
yüzeye taşır. Biraz güneyimize,
7:20
Akdeniz'e uzanalım. Aslında şu an
7:22
haritalarda gördüğümüz Akdeniz on
7:24
milyonlarca yıl önceki efsanevi Tetis
7:27
okyanusunun günümüze kalan ve giderek
7:29
daha da daralan küçük bir mirası. Neden
7:31
daralıyor? Çünkü devasa Afrika levhası
7:34
durmuyor. Sürekli olarak Avrasya'ya
7:35
doğru itiyor ve altına dalıyor. İşte o
7:38
meşhur Etna'nın, Vezüv'ün bugün bile
7:40
hala alev alev püskürmesinin ardındaki
7:42
temel coğrafi motor tam olarak bu
7:44
sıkışma ve çarpışmadır. Volkanizmayı iyi
7:47
anlamak istiyorsak püskürme tiplerini
7:49
kesinlikle bilmek zorundayız. İki ana
7:51
türümüz var. İlkinde yani merkezi
7:53
püskürmelerde magma tek bir bacadan
7:55
fışkırır ve etrafında birikerek o kart
7:57
postallarda gördüğümüz klasik Coni
7:59
şeklindeki görkemli dağlarını oluşturur.
8:01
Japonya'daki Fuji, Vezü veya bizim
8:03
coğrafyamızdaki RGS, Ağrı Dağları tam
8:06
olarak bu gruptadır. Çizgisel
8:08
püskürmelerde ise olay bambaşkadır. Lav
8:10
kilometrelerce uzanan devasa yarıklardan
8:12
sessizce sızar ve etrafa yayılarak o
8:15
uçsuz bucaksız geniş lav platolarını
8:17
meydana getirir. Sınavda Türkiye'nin
8:19
genç volkanizma alanları sorusu büyük
8:21
ihtimalle karşınıza çıkar. Peki buralar
8:23
neresi? Manisa'daki o muazzam Kula
8:25
volkanlarını mutlaka aklınıza kazayın.
8:27
İç ve Doğu Anadolu'ya doğru geçtiğimizde
8:29
ise Erciyes, Hasan Dağı, Nemrut ve Ağrı
8:31
Dağı gibi tanıdıklı evler bizi
8:33
karşılıyor. Ha bir de çok spesifik, çok
8:35
güzel bir detay sorusu gelirse diye
8:36
söylüyorum. İlçe düzeyinde bir örnek
8:38
sorulursa Ovacık ismini mutlaka
8:39
cebinizde bulundurun. Size puan
8:41
kazandırır. Peki Quaterner Coğrafyası
8:43
vizesini fethetmeye hazır mısınız? Bütün
8:45
bu derinlemesini anlattıklarımızdan
8:47
sonra eminim şu an çok daha hazırsınız.
8:49
Videoda incelediğimiz bu dersin ve yıla
8:51
ait çıkmış soruları kendinizi deneme
8:53
sınavı formatında çözmek, eksiklerinizi
8:55
kapatmak ve kendinizi detaylıca test
8:56
etmek için lolo.com adresini ziyaret
8:59
edebilir, videonun altındaki açıklama
9:00
kısmında yer alan bağlantıya
9:02
tıklayabilirsiniz. Başarılar dilerim.
Jobs & Education