0:00
Merhaba. Hiç zor bir durumdan sonra
0:02
şöyle bir durup keşke daha güçlü
0:04
olsaydım dediğiniz oldu mu? İşte bugün
0:07
psikolojik dayanıklılık dediğimiz o
0:09
zihinsel gücün arkasındaki bilimi ve en
0:12
önemlisi bu gücün nasıl inşa
0:14
edebileceğimizi adım adım konuşacağız.
0:17
İlk olarak nedir bu psikolojik
0:19
dayanıklılık? Aslında bunu zihnimizin
0:22
bir tür bağışıklık sistemi gibi
0:23
düşünebilirsiniz. Yani hayat bize bir
0:26
darbe vurduğunda ne kadar esnek
0:28
olabildiğimizle, ne kadar çabuk
0:30
toparlanıp yeniden ayağa
0:31
kalkabildiğimizle ilgili bir şey. Peki
0:34
ama bu dayanıklılık hani doğuştan gelen
0:36
bir özellik mi yoksa sonradan çalışıp
0:39
geliştirebileceğimiz bir kas mı? İşte
0:42
asıl soru bu. Gelin bu zihinsel
0:45
bağışıklık sistemini nasıl tuğla tuğla
0:47
inşa edebileceğimize daha yakından
0:49
bakalım. Her şeyin başladığı yere ta en
0:52
başa yani çocukluğa dönüyoruz. Çünkü
0:55
psikolojik sağlamlığımızın temelleri biz
0:57
belki farkında bile değilken o ilk
0:59
kritik yıllarda atılıyor. Özellikle de
1:03
hayatın ilk aylarında bakın 7. haftayla
1:06
8 ay arasında beynimiz adeta bir sünger
1:09
gibi her şeyi emer. İşte bu dönemde
1:12
kurulan o güvenli bağ bilinçaltımıza
1:15
dünya güvenli bir yer mesajını kodluyor
1:17
ve bu da ilerideki tüm
1:19
dayanıklılığımızın temelini oluşturuyor.
1:21
Ekranda iki farklı yaklaşım görüyoruz.
1:24
Bir tarafta etkili ebeveynlik adeta bir
1:27
bitkiyi besler gibi koşulsuz sevgi ve
1:29
net sınırlarla çocuğun büyümesini
1:31
destekliyor. Diğer tarafta ise eleştirel
1:35
ve aşırı korumacı tutumlar bir fidanı
1:37
alıp bir kafese hapsetmek gibi gelişimi
1:40
engelliyor. Yani anahtar kelime kontrol
1:43
değil güven. Çocuk evden çıkıp okul
1:46
bahçesine adım attığında sosyal dünya
1:49
bir anda karmaşıklaşır ve işte tam bu
1:52
noktada dayanıklılığımızı test eden ilk
1:55
büyük sınavlarla yüzleşmeye başlarız.
1:57
Zorbalık kelimesini çok sık duyuyoruz
1:59
evet ama bu tam olarak ne demek? Bu öyle
2:02
masum bir şaka falan değil. kasıtlı,
2:05
sürekli tekrarlanan ve en önemlisi de
2:08
bir güç dengesizliğine dayanan bir
2:09
davranış biçimi. Peki zorbaların neden
2:12
böyle davrandığına dair o popüler bir
2:14
mit var ya hani aslında onlar da kaygılı
2:17
çocuklar diye. Gelin bunu bir test
2:19
edelim bakalım gerçekten öyle mi?
2:22
Genel kananın aksine araştırmalar bu
2:24
düşüncenin tamamen yanlış olduğunu
2:26
gösteriyor. Yani cevap kocaman kesin bir
2:30
hayır. Aslında gerçek profil genellikle
2:34
tam tersi. Zorbalar kaygılı değil,
2:37
aksine zayıf bir otokontrole sahip ama
2:40
başkalarını yönlendirme yani manipüle
2:43
etme konusunda şaşırtıcı derecede
2:45
yetenekli bireyler. Demek ki sorunları
2:48
güvensizlikten değil, empati
2:50
eksikliğinden ve kontrol arzusundan
2:54
Şimdi dayanıklılığı daha iyi anlamak
2:56
için gelin biraz da işin biyolojisine
2:59
inelim. Ezici bir stres ya da travma
3:01
anında beynimizin içinde neler oluyor?
3:04
Travma beynin kimyasını resmen
3:06
değiştiriyor. Sağdaki görüntüde
3:08
görüyorsunuz. Bey'nin alarm merkezi olan
3:10
amigdala aşırı aktif hale gelirken
3:12
hafıza ve öğrenme merkezi olan
3:14
hipokampüs küçülebiliyor. Bu sürekli bir
3:16
savaş ya da kaç modunda yaşamak gibi bir
3:18
şey. Peki tablo bu kadar ciddiyken
3:22
özellikle çocuklarda bu tür bir hasarı
3:24
önlemeye yardımcı olabilecek bilimsel
3:26
olarak kanıtlanmış bir araç var mı
3:29
İyi haber. Evet var. Hatta Dünya Sağlık
3:32
Örgütün'nün farklı yaşlarda ve
3:35
cinsiyetlerde etkinliği kanıtlandığı
3:37
için özellikle tavsiye ettiği kanıta
3:40
dayalı tek bir program bulunuyor. İşte
3:43
bu programın adı Friends. Yaptığı şey
3:45
ne? Çocuklara ve gençlere duygularını
3:48
tanıma, problem çözme ve pozitif düşünme
3:50
gibi becerileri öğreterek kaygıyla başa
3:52
çıkmaları için adeta bir zihinsel alet
3:55
çantası sunuyor. Şimdi gelelim günümüze.
3:59
Temelleri anladık. Peki modern dünyanın
4:01
ruh sağlığımız üzerinde yarattığı o yeni
4:03
ve benzersiz baskılar neler? Modern
4:06
hayatın şöyle bir paradoksu var. Tarihte
4:09
hiç olmadığımız kadar birbirimize
4:10
bağlıyız ama bir o kadar da yalnız.
4:13
Doğadan kopuk yaşam tarzımız, artan
4:15
sosyal izolasyon. Bütün bunlar ruş
4:18
sağlığımız üzerinde daha önce hiç
4:20
görünmemiş bir baskı oluşturuyor. Ve bu
4:23
sadece bir his değil. Rakamlar da bunu
4:25
söylüyor. Verilere baktığımızda geçmişe
4:28
kıyasla depresyon, anksiyete ve yeme
4:30
bozuklukları gibi durumlarda çok net
4:32
önemli bir artış olduğunu görüyoruz. Hal
4:35
böyle olunca özellikle ebeveynler
4:38
dijital tehlikelerden kaçmak için bildik
4:40
bir limana sığınıyor ve diyorlar ki ama
4:44
bu yaklaşım maalesef sorunun özünü
4:46
kaçırıyor. Tehlikeli olan internetin ya
4:49
da televizyonun kendisi değil ki. Asıl
4:52
mesele hangi ekranda olursa olsun
4:54
tüketilen içeriğin kalitesi ve o ekranın
4:57
başında ne kadar süre geçirildiği.
5:00
Peki tabloyu özetleyelim. Temeller
5:02
çocuklukta atılıyor ve modern dünya
5:04
sürekli yeni zorluklar çıkarıyor. O
5:07
zaman bütün bunlara rağmen dayanıklı
5:09
kalmanın anahtarı ne? Cevap tek bir
5:11
şeyde değil birbiriyle bağlantılı bir
5:14
destek ağında adeta bir ekosistemde
5:16
yatıyor. Tıpkı bir güvenlik ağı gibi
5:19
düşünün. Sağlam bir aile temeli, sizi
5:22
anlayan arkadaşlar, duyarlı bir okul ve
5:24
gerektiğinde başvurabileceğiniz
5:26
profesyonel yardım. İşte bizi ayakta
5:29
tutan şey bu koruyucu ekosistemin ta
5:31
kendisi. Ve böylece en baştaki sorumuza
5:35
geri dönmüş oluyoruz. Artık elinizde bir
5:37
yol haritası var. Şimdi sizi şu
5:40
düşünceyle baş başa bırakıyorum. Kendi
5:42
zihinsel gücünüzü veya hayatınızdaki bir
5:44
çocuğun dayanıklılığını arttırmak için
5:47
bugünden tezi yok. Atabileceğiniz o ilk
5:49
küçücük adım ne olurdu?
