Up next in 10
KMT106U Restorasyon ve Koruma İlkeleri 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/07/kmt106u-restorasyon-ve-koruma-ilkeleri-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu görsel incelememizde
0:02
restorasyon ve koruma ilkelerinin o
0:04
büyüleyici düyasına dalıyoruz. Biliyor
0:06
musunuz? Çoğu insan koruma kelimesini
0:08
duyduğunda gözünde sadece o tozlu eski
0:11
taşların etrafına çekilmiş güvenlik
0:13
şeritleri canlanır. Ama inanın bana olay
0:15
kesinlikle bundan ibaret değil. Kültürel
0:18
mirası korumak demek doğaya, zamana ve
0:21
modernleşmenin o yıkıcı güçlerine karşı
0:22
verilen son derece dinamik, sürekli ve
0:25
kelimenin tam anlamıyla nefes kesici bir
0:27
savaş demek. Bugün insanlık tarihinin en
0:30
değerli hazinelerini geleceğe nasıl
0:32
taşıdığımızı ve bu işin arkasındaki o
0:34
deha dolu kuralları konuşacağız.
0:35
Hazırsanız hemen başlayalım. Bu
0:38
yolculuğumuzu dört ana başlıkta
0:40
toparladık. İlk olarak koruma fikrinin
0:43
tarihsel gelişimine bakacağız. Ardından
0:46
küresel mirasın koruyucu örgütlerini
0:48
tanıyıp sürdürülebilirlik ve çağdaş uyum
0:51
konularına gireceğiz. Son olarak da
0:53
kültürel miras ve onun karşılaştığı
0:55
modern tehditleri masaya yatıracağız.
0:58
O zaman birinci bölümümüzle yani koruma
1:00
fikrinin tarihsel gelişimi ile
1:02
başlıyoruz. Peki ama geçmişi koruma
1:04
fikri tam olarak nereden çıktı?
1:07
İnsanlığın mimari ve kültürel geçmişini
1:09
koruma dürtüsünün nasıl geliştiğini
1:10
anlamak için birazcık geriye gitmemiz
1:12
şart. Sonuçta bizler eski yapılara her
1:15
zaman bugünkü gibi bir saygıyla
1:16
yaklaşmadık. Bu bilinç yüzyıllar içinde
1:19
gerçekten büyük bedeller ödenerek inşa
1:21
edildi. Koruma felsefesinin gelişimi
1:23
birbirinin üzerine inşa edilen şaşırtıcı
1:25
bir zaman çizelgesine sahip. İlginçtir
1:28
ki her şey 1713'te Hans Carl von
1:30
Carlovic'in yerel orman yönetimi ile
1:32
ilgili attığı adımlarla başlıyor. Sonra
1:35
19. yüzyıla Osmanlı'daki asar Atika ve
1:38
İngiltere'de William Morris'in sipab'ı
1:40
kurması gibi ilk kurumsal hareketlere
1:42
atlıyoruz. I. Dünya Savaşı'nın getirdiği
1:44
o devasa yıkımdan sonra ise işler
1:46
tamamen değişiyor ve UNESCO gibi
1:48
yapılarla kocaman bir küresel harekete
1:50
dönüşüyor. Nihayet 1992'deki Rio Yeryü
1:54
zirvesiyle bu felsefe sürdürülebilir
1:56
kalkınma adıyla tüm gezegenin eylem
1:58
planı haline geliyor. Yani adım adım
2:00
yerel bir fikirden küresel bir kanuna
2:02
dönüşme hikayesini izliyoruz. İşin bizim
2:05
coğrafyamızdaki yansıması ise cidden çok
2:07
özel. Türkiye'de eski eserleri korumaya
2:10
yönelik ilk kurumsal refleksler doğrudan
2:12
imparatorluğun kalbinde yani İstanbul'da
2:14
ortaya çıkıyor. Tarihi eserlerin yurt
2:16
dışına çıkarılmasını engelleyen o meşhur
2:19
Asar-ı Atika Nizamnameleri ve Osman
2:21
Hamdi Bey'in muazzam öncü müzecilik
2:23
faaliyetleri tam da bu kentte
2:25
filizlendi. Yani İstanbul sadece bir
2:27
açık hava müzesi değil aynı zamanda
2:29
Türkiye'deki koruma fikrinin de doğduğu
2:31
yer kesinlikle büyüleyici. Avrupa'ya
2:33
döndüğümüzde ise 19. yüzyılda işlerin
2:36
oldukça hararetli bir tartışmaya
2:38
dönüştüğünü görüyoruz. Bir yanda
2:40
Violetle Duke var. Kendisi purist yani
2:43
arındırıcı bir yaklaşımla tarihi
2:45
binaları aslında belki de hiç var
2:47
olmamış mükemmel bir ilk haline
2:49
döndürmeyi savunuyordu. Düşünsenize
2:52
adeta sahte bir kusursuzluk yaratma
2:54
cabası. Diğer yanda ise İngiliz William
2:57
Morris'i görüyoruz. Morris bu sahte
2:59
mükemmelliyetçiliğe şiddetle karşı
3:00
çıkıyor ve 1887'de
3:03
tarihi binaları koruma birliğini
3:05
kuruyor. Moris'in bu antiestorasyon
3:07
ekolü müdahale etmeden sadece mevcut
3:10
durumu onarmayı yani salt bakımı
3:12
savunuyor. Binaların o yaşanmışlığını,
3:15
ham ve gerçek hissini silip atmamak
3:17
gerektiğine inanıyor. Sizce de çok haklı
3:19
bir isyan değil mi? İkinci bölümümüze
3:21
geçiyoruz. Küresel mirasın koruyucu
3:24
örgütleri yani yıkımdan sonraki küresel
3:28
işbirliği. Biliyor musunuz 19.
3:31
yüzyıldaki o teorik tartışmalar I. Dünya
3:33
Savaşı'nın o korkunç yıkımıyla tamamen
3:36
farklı bir boyuta taşındı. Avrupa
3:38
kelimenin tam anlamıyla harabeye
3:40
dönmüştü ve insanlık olarak şunu çok net
3:42
anladık. Mirasımızı korumak için sadece
3:45
parlak fikirler yetmez. Uluslararası
3:47
alanda organize olmamız şart. Bugün
3:50
kültürel mirası koruma işi devasa bir
3:53
küresel organizasyon alıyla yürütülüyor.
3:55
İşte bu hiyerarşinin en tepesinde I.
3:58
Dünya Savaşı sonrasında kurulan ve
4:00
dünyadaki kültürel ve doğal mirası
4:02
koruyan en üst şemsiye örgüt olan UNESCO
4:05
yer alıyor. UNESCO genel kuralları
4:07
koyuyor evet. Ama sahaya inen teknik
4:09
uzman kim? İşte o ICOMOS.comos Aycomos
4:12
anıtlar ve sit alanları için teknik
4:14
ilkeler geliştiren, restorasyon
4:16
tekniklerini belirleyen bilirkişi
4:17
kurumu. Peki ya eski bir fabrikayı veya
4:20
madeni koruyacaksak o zaman da
4:22
endüstriyel miras konusunda uzman ortağı
4:25
olan Tiksihah devreye giriyor. Sistem
4:28
adeta tıkır tıkır işleyen devasa bir
4:30
dişli gibi herkesin rolü belli. Şimdi
4:33
3üncü bölümümüze sürdürülebilirlik ve
4:35
çağdaş uyum konusuna geliyoruz. Yani
4:37
aslında eskiyle yerinin dengesi. Şimdi
4:40
size çok ilginç bir tarih vereceğim.
4:42
1713. Neden mi bu kadar önemli? Çünkü
4:45
korumanın kalbini oluşturan o meşhur
4:47
sürdürülebilirlik kavramı hakkında
4:49
bilinen çok büyük bir efsaneyi yıkmak
4:50
istiyorum. Sürdürülebilirlik terimi
4:53
genelde sanıldığı gibi 20. yüzyıldaki
4:55
modern çevreciler tarafından icat
4:57
edilmedi. Hayır. İlk kez 1713 yılında
5:00
madenlerin odun ihtiyacını karşılarken
5:03
ormanların tükenmesini önlemek isteyen
5:05
Hans Carwon Carlovic adında bir orman
5:08
yöneticisi tarafından ortaya atıldı.
5:10
Adam resmen sadece doğanın yerine
5:12
koyabileceği hızda ağaç keselim demişti.
5:15
Yani bu kavram aslında düşündüğümüzden
5:17
çok ama çok daha köklü bir geçmişe
5:19
sahip. İşte bu köklü felsefe 1992'deki
5:23
Rio yeryüzü zirvesiyle sürdürülebilir
5:26
kalkınma adıyla resmen küresel bir plana
5:28
dönüştü. Tabii bu durum tarihi alanları
5:31
nasıl kullandığımızı da doğrudan
5:32
etkiledi ve işin içine sürdürülebilir
5:35
turizm modeli girdi. Bakın bu model
5:38
doğayı, yerel dokuyu ve tarihi kimliği
5:40
adeta sömürüp yok eden o agresif kitle
5:43
turizminin tam zıttıdır. Turizmden gelir
5:45
elde ederken o kültürel kaynakların
5:47
kendini yenilemesine, hayatta kalmasına
5:50
imkan tanır. Amacımız mirası hızla
5:52
tüketmek değil, onu sapa sağlam geleceğe
5:54
aktarmak değil mi? Modern koruma
5:56
anlayışı kesinlikle geçmişi dondurup bir
5:59
can fanusun içine hapsetmek demek değil.
6:02
Yaşam devam ediyor, kentler büyüyor,
6:04
ihtiyaçlar değişiyor. Asıl ustalık yeni
6:06
olanın eskiyle etkileşimini doğru
6:08
yönetebilmekte. İşin teorisini anladık
6:11
diyelim. Sürdürülebilir bir denge
6:12
kurmalıyız. Peki biraz da pratiğe
6:15
dökersek tarihi bir kente mesela
6:17
yüzlerce yıllık binaların tam arasına
6:20
yepyeni bir binayı nasıl inşa edersiniz?
6:22
İşte bu günümüzde modern şehir
6:24
planlamacılarının ve mimarların her gün
6:26
boğuştuğu en kritik sorulardan biri.
6:29
Mimari dünyanın bu zorlu soruya bulduğu
6:31
birbirinden tamamen farklı iki temel
6:33
felsefesi var. Yeni bir yapıyı tarihi
6:36
çevreye uydurmak için izlenen iki ayrı
6:38
yol. Birinci yaklaşım benzetme yani
6:41
mimetik yaklaşım. Bu felsefede yeni bina
6:44
eski yapılara benzetilmeye tabiri caizse
6:46
onları taklit etmeye çalışır. Oraya
6:48
aitmiş gibi görünmek ister. İkinci
6:50
felsefe olan nötrlükse bunun tam tersini
6:53
savunur. Nötr yaklaşımda bina eskiyi
6:55
asla taklit etmez. Son derece sade,
6:58
kendi çağını yansıtan ama eski binalarla
7:00
rekabete girmeyip geri planda duran,
7:03
tarihi dokuya saygı gösteren bir
7:04
tasarıma sahiptir. Gerçekten birbirine
7:06
tamamen zıt iki bakış açısı. Nötrallik
7:09
ve çağdaş tasarımın bence en ikonik
7:11
hatta en cesur örneklerinden birini
7:13
Prag'da görebiliyoruz. Mimar Frank
7:15
Gary'nin o meşhur dans eden ev tasarımı.
7:17
Bu yapı etrafındaki geleneksel barok ve
7:20
gotik binaları asla ama asla taklit
7:22
etmiyor. Tamamen dekonstrüktivist, çok
7:24
modern ve kıvrımlı hatlara sahip. Peki
7:27
dokuya bozuyor mu? Hayır. Bu çılgın ve
7:29
dinamik yapı tarihi kentin o ağır başlı
7:31
atmosferini boğmaz. Aksine kendi çağına
7:33
ait bir imza olarak o dokuya yepyeni ve
7:35
çağdaş bir nefes getirir. Gerçekten
7:37
harika bir denge. Tabii şimdi dürüst
7:40
olalım. Bu uyumu sağlamak sadece
7:42
vizyoner ve iyi niyetli mimarların
7:44
inisiyatifine bırakılamaz. Tarihi
7:46
şehirleri her bulduğu boşluğu
7:47
betonlaştırmak isteyen kentsel ranttan
7:50
ve müteahitlerden korumak zorundasınız.
7:52
İşte tam da bu noktada yasal bir kalkan
7:55
olarak koruma amaçlı imar planları
7:57
devreye giriyor. Bakın bu planlar o
7:59
bildiğiniz standart imar planlarına hiç
8:01
benzemez. yeni yapılacak binaların
8:04
yüksekliğini, çatısının eğimini hatta
8:06
kullanılacak malzemeyi bile tarihi
8:08
çevreyle uyumlu olmaya mecbur bırakan
8:10
inanılmaz katı ama bir o kadar da hayati
8:13
yasal zırhlardır. Ve geldik 4düncü aynı
8:16
zamanda son bölümümüze. Kültürel miras
8:19
ve tehditler. Peki biz tam olarak neyi
8:21
ve neden koruyoruz? Şunu unutmamak
8:24
lazım. Sahip olduğumuz miras sadece
8:26
görkemli Osmanlı camilerinden veya
8:28
sütunlü Roma tapınaklarından ibaret
8:30
değil. Korumakla yükümlü olduğumuz o
8:32
yelpaze çok daha geniş ve modern çağda
8:34
karşısına çıkan düşmanlar da çok daha
8:36
acımasız. Mesela arkeolojik sit
8:38
alanlarını düşünün. Sadece yerin üstünde
8:40
gördüğümüz kalıntılar değil, yerin
8:42
metrelerce altındaki antik yerleşimler
8:44
hatta okyanusların denizlerin dibinde
8:46
sessizce yatan batıklar, geçmiş
8:47
uygarlıkların sosyal ve ekonomik
8:49
yaşantısını barındıran her türlü kalıntı
8:51
bizim sorumluluğumuzda. Düşünsenize
8:53
insanlık tarihinin devasa hafızası adeta
8:56
bu alanlara kodlanmış durumda. Üstelik
8:58
sadece o çok eski antip çağları da
9:01
korumuyoruz. Çoğu insan için eski paslı
9:03
bir fabrikanın ne değeri olabilir ki
9:05
değil mi? Ama 18 ve 19. yüzyılda o
9:08
buharlı makinelerin çalıştığı sanayi
9:10
devrim yapıları aslında bugünkü modern
9:12
dünyanın doğduğu yerlerdir ve endüstri
9:14
mirası olarak büyük bir özenle
9:16
korunurlar. Aynı şekilde 20. yüzyılın o
9:19
süsten uzak tamamen işleve dayalı modern
9:21
mimari tasarımları da çok değerli bir
9:23
mirastır. Hatta mimariyi bir kenara
9:25
bırakın. Metal veya taş yüzeylerin
9:27
incecik kazınmasıyla oluşturulan tarihi
9:30
gravür sanatı eserleri bile koruma
9:32
disiplininin ilgi alanına girer.
9:33
Anlayacağınız koruduğumuz şeylerin
9:35
yelpazesi inanılmaz deritede geniş. Peki
9:38
bu kadar devasa ve çeşitli bir tarihi
9:40
mirası korumak için attığımız o kritik
9:43
ilk adım ne dersiniz? İşte o adımın adı
9:46
tespit fişi. Yani bir binayı kurtarmak
9:48
istiyorsanız ellerinizde kazmalarla veya
9:51
fırçalarla öylece işe başlayamazsınız.
9:53
Önce uzmanlar sahaya iner, yapının hangi
9:56
döneme ait olduğunu, malzemesini, mevcut
9:59
hasar durumunu detaylıca kelimelerle
10:01
kağıda döker. Tespit fişi o yapının
10:03
hukuki olarak koruma kütüğüne kaydedilip
10:06
kurtarılmasını sağlayan yazılı belgeleme
10:08
sürecinin temel taşıdır. Başka bir
10:10
deyişle, "Kelimer tarihi kurtaran ilk ve
10:13
en güçlü kalkanımızdır." Ama iş tespitle
10:16
bitmiyor ne yazık ki. Eserleri kayda
10:18
geçirsek de onlar durmaksızın bir
10:20
saldırı altındalar. Bu bozulma
10:22
nedenlerini temelde ikiye ayırıyoruz.
10:24
Doğal afetler ve insan kaynaklı
10:26
etkenler. Depremler, seller veya
10:28
volkanik patlamalar doğanın kendi
10:30
acımasız döngüsü. Buna yapacak fazla bir
10:33
şey yok. Fakat bir an için şu an kendi
10:35
yaşadığınız şehri gözünüzün önüne
10:37
getirin. O burnunuzun dibindeki asırlık
10:39
caminin veya antik tiyatronun hemen
10:41
altından gürül gürül geçen metro
10:44
hatlarını, yan yoldan gümbürdeyerek
10:46
geçen ağır vasıtaları bir düşünün. İşte
10:48
o trafik titreşimi, o görünmez vibrasyon
10:51
yüzlerce yıldır dimdik ayakta duran
10:53
taşları sessizce ve derinden çatlatıyor.
10:55
Hatalı restorasyonlar, o korkunç egzoz
10:58
dumanları ve hava kirliliği yapılara
10:59
adeta eritiyor. Yani tarihi eserler için
11:02
en büyük felaket her zaman devasa bir
11:04
yanardağ patlaması değil. Bazen sadece
11:07
modern kent hayatının ta kendisi
11:09
olabiliyor. Toparlayacak olursak
11:11
buradaki en can alıcı nokta şu: Bizler
11:14
geçmişi korumak için küresel örgütler
11:16
kuruyor. İnanılmaz karmaşık kurallar
11:18
yazıyor ve o eski ustaların mirasını
11:21
ayakta tutmak için var gücümüzle
11:22
çabalıyoruz. Ama bu harika yolculuğu
11:25
noktalarken aklımızda tutmamız gereken
11:26
çok daha büyük bir resim var. Acaba
11:29
bizim bugün inşa ettiğimiz o çelikten
11:31
betondan devasa göktelenleri veya modern
11:34
tasarımları bundan yüzlerce yıl sonraki
11:36
nesiller birer kültürel miras olarak
11:38
görüp korumaya değer bulacaklar mı?
11:41
Kendi mirasımızı yaratırken geçmişi
11:43
kuruduğumuz kadar hassas davranıyor
11:45
muyuz? İşte bu soru aslında modern
11:47
dünyanın kendi kimliğiyle yüzleşmesidir.
11:50
Bizi dinlediğiniz için çok teşekkürler.
11:51
Bir sonraki incelememizde görüşmek üzere
11:53
ama lütfen bu konunun üzerine düşünmeyi
11:55
asla bırakmayın.
#Jobs & Education