Up next in 10
Auzef Klimatoloji (Basınç, Rüzgâr, Nem) 2024-2025 Vize Soruları,
Auzef Coğrafya Lisans
https://lolonolo.com/2026/03/29/klimatoloji-basinc-ruzgar-nem-2024-2025-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün her gün
0:02
yaşadığımız havanın perde arkasına
0:03
bakacağız. Hani o görünmez ama aslında
0:05
her şeyi yöneten güçlü kuvvetler var ya
0:08
işte onları masaya yatırıyoruz.
0:10
Hazırsanız haydi başlayalım. Şimdi gelin
0:13
en temel soruyla başlayalım. Her sabah
0:15
uyanıp pencereden baktığınızda o günü
0:18
güneşli mi, yağmurlu mu, rüzgarlı yapan
0:20
şey ne? Hiç düşündünüz mü? Yani bu
0:23
deneyimlediğimiz havayı şekillendiren o
0:25
görünmez güçler tam olarak ne? İşte her
0:29
şeyin başlangıç noktası. Basınç yani
0:33
havanın ağırlığı. Bunu şöyle düşünün.
0:35
Atmosferin görünmez motoru gibi bir şey.
0:38
Çünkü yaşadığımız rüzgardan fırtınaya ne
0:40
varsa hepsi havanın ağırlığındaki bu
0:43
minik ama devasa etkilere sahip
0:45
farklılıklardan kaynaklanıyor. Peki bu
0:48
görünmez ağırlığı, bu manzarayı biz
0:51
nasıl görebiliyoruz? İşte tam bu noktada
0:54
izobar haritaları devreye giriyor. Bu
0:56
haritalar basıncın nerede yükselip
0:58
nerede alçaldığını gösteren bir nevi
1:00
evet bir nevi hava durumu röntgeni.
1:03
Tabii hava tahmincileri işi bir adım
1:05
öteye taşıyor. Onlar dünyanın dört bir
1:08
yanından aynı anda toplanan verilerle
1:10
oluşturulan çok daha kapsamlı sinoptik
1:12
haritaları kullanıyorlar. Şimdi sıkı
1:14
durun çünkü bu rakam gerçekten
1:16
şaşırtıcı. Hani hep duyarız ya normal
1:19
atmosfer basıncı 1013 milibar diye. Eee,
1:22
tamam da bu ne demek? Gelin bunu
1:24
somutlaştıralım. Sadece 1 cm²elik bir
1:28
alana yani şöyle tırnağınızın ucu kadar
1:31
bir yere atmosferin ne kadar ağırlık
1:33
bindirdiğini biliyor musunuz? Tamı
1:35
tamına 1033 gram. Düşünsenize 1 litrelik
1:38
su şişesini alıp tırnağınızın üzerine
1:40
koymak gibi bir şey bu. İşte havadaki bu
1:43
ağırlık farkları iki temel oyuncuyu
1:45
sahneye çıkarıyor. Siklon yani alçak
1:48
basınç ve antisiklon yani yüksek basınç.
1:51
Olay aslında çok basit. Alçak basınçta
1:54
yani siklonda hava toplanıp yukarı doğru
1:56
yükseliyor. Teknik adı konverjans. Bunun
1:59
sonucu ne? Genellikle bulutlu yağışlı
2:02
bir hava. Antisiklondaysa tam tersi.
2:05
Hava yukarıdan aşağıya doğru çakıyor.
2:06
Yani süpsidans oluyor ve dağılıyor. Bu
2:09
da bize pırıl pırıl sakin bir hava
2:11
getiriyor. Peki tüm bu sistemin bu
2:14
alçalıp yükselmenin arkasındaki asıl güç
2:17
ne? Asıl motor kim? Tek bir cevap var.
2:20
Güneş. Evet. Her şeyin başı sıcaklık.
2:23
Isı havanın ağırlığını değiştiriyor ve
2:25
bu sayede alçak ve yüksek basınç
2:27
merkezleri meydana geliyor. Bütün hikaye
2:30
aslında burada başlıyor. Tamam bunu
2:32
anladık. Peki bu iş gezegenimizin
2:34
genelinde nasıl yürüyor? Mesela aklınıza
2:36
hiç takıldı mı? Ekvator neden hiç
2:39
değişmeden yıl boyunca kalıcı bir alçak
2:41
basınç kuşağı olarak kalır? Cevabı
2:44
aslında çok mantıklı. Ekvator malum
2:47
güneş ışınlarını en dik açıyla alan yer.
2:49
Bu yüzden de sürekli sıcak. Eee ısınan
2:52
hava ne olur? Gelleşir, hafifler ve
2:54
tabii ki yükselir. İşte bu sürekli
2:56
yükselme hareketi orada kalıcı bir
2:58
termik alçak basınç kuşağı yaratıyor ve
3:01
bu kuşak gezegenimizdeki bütün hava
3:03
dolaşım sisteminin en temel yapı
3:05
taşlarından biri. Peki bir yanda yüksek
3:08
basınç diğer yanda alçak basınç oluştu.
3:10
Doğa boşluk sevmez dengeyi sever.
3:13
Atmosfer de öyle. İşte tam bu noktada
3:15
ikinci büyük gücümüz sahneye çıkıyor.
3:18
Rüzgar. Rüzgar dediğimiz şey en basit
3:20
haliyle atmosferin bu basınç farklarını
3:23
eşitleme yani dengeye getirme çabasıdır.
3:26
Hepsi bu. Bunun bilimsel bir adı da var
3:29
tabii. Adveksiyon yani havanın ısının
3:32
veya nemin yatay olarak taşınması olayı.
3:35
Kısacası bizim her gün rüzgar diye
3:38
hissettiğimiz şey bu adveksiyonun en
3:40
bilinen, en popüler hali. Rüzgarı ölçmek
3:43
için kullanılan iki alet var ama
3:45
aralarında çok önemli bir fark
3:46
bulunuyor. Anemometre rüzgarın şimdi şu
3:50
anda ne kadar hızlı estiğini söyler.
3:52
Anemograf ise o bir tarihçi gibi. Sadece
3:55
ölçmekle kalmaz. Zaman içindeki bütün
3:57
değişimleri bir grafiğe döker, kaydeder.
4:00
İşte bu kayıt özelliği onu iklim bilimi
4:02
için çok daha kıymetli yapıyor. Mantıken
4:05
rüzgarın yüksek basınçtan alçak basınca
4:08
doğru dos doğru gitmesi gerekmez mi? Ama
4:10
öyle olmuyor değil mi? Bazen kıvrılıyor,
4:13
dönüyor. Peki neden rüzgarı bu düz
4:16
yoldan saptıran o gizemli güç ne? İşte o
4:19
gizemli gücün adı Koriolis etkisi.
4:22
Cevap: Altında yaşadığımız gezegenin ta
4:24
kendisinde saklı. Dünya döndüğü için
4:27
üzerinde hareket eden her şey gibi
4:29
havayı da saptırıyor. Hani o meşhur batı
4:32
rüzgarları var ya işte onların dümdüz
4:34
değil de kavisli yollar çizmesinin
4:36
sebebi tam olarak bu. Biraz da kendi
4:39
coğrafyamıza dönelim. Türkiye'de
4:41
rüzgarların her birinin kendine has
4:44
güzel isimleri var. Lodos, Karayel,
4:46
Kıble. Yalnız burada çok sık yapılan bir
4:49
hatayı düzeltelim mi? Çoğumuz tam
4:51
kuzeyden Esen Rüzgara Poyraz deriz ama
4:54
hayır. Kuzeyden Esenin adı Yıldızdır.
4:57
Poyraz ise kuzeydoğu'dan yani biraz daha
5:00
sağ çaprazdan gelen o soğuk ve sert
5:02
rüzgarın adıdır. Aklımızda bulunsun.
5:05
Akdeniz deyince aklımıza ne gelir?
5:07
Sıcak, bunaltıcı hava değil mi? Lodos
5:10
gibi, Sirokko gibi. Ama işte bu bir
5:12
genelleme hatası. Çünkü her Akdeniz
5:15
rüzgarı sıcak değildir. Mesela
5:17
Fransa'dan güneye Akdeniz'e doğru akan
5:19
mistral rüzgarı var. Adı kulağa hoş
5:21
gelse de kendisi tam tersine bayağı
5:24
soğuk ve güçlü bir rüzgardır. Basıncı
5:27
konuştuk, rüzgarı konuştuk. Şimdi geldik
5:30
yapbozun son ve belki de en kilit
5:32
parçasına. Nem yani havanın içindeki o
5:36
gizli su. İşte bu görünmez su buharı
5:38
olmadan ne bulut olur, ne yağmur, ne de
5:41
kar. Bütün o gördüğümüz hava olaylarının
5:44
ana malzemesi bu. Nemle ilgili en kafa
5:47
karıştırıcı ama en önemli noktalardan
5:49
biri de şu. Havadaki su buharı miktarı
5:52
hiç değişmese bile sadece sıcaklık ya da
5:54
basınç değiştiğinde havanın nemli olup
5:56
olmadığını hissetme şeklimiz değişir.
5:59
Yani havanın su tutma kapasitesi bir
6:01
bardak gibidir. Bardak aynı kalır ama
6:03
içindeki suyun bardağın ne kadar
6:05
doldurduğu hissi yani bağıl nem
6:07
koşullara göre değişir. Şimdi size
6:10
doğanın küçük bir sihirbazlık
6:11
numarasından bahsedeceğim. Süblimleşme.
6:14
Şöyle bir şey hayal edin. Elinizde bir
6:16
parça buz var ama buz eriyip suya
6:18
dönüşmüyor. Onun yerine sıvı aşamasını
6:20
tamamen atlayıp puf doğrudan görünmez
6:24
bir su buharına dönüşüyor. İşte bu
6:26
inanılmaz kestirme yola süblimleşme
6:28
diyoruz. Peki hani o ayaz sakin
6:31
sabahlarda bir anda her yeri kaplayan
6:33
sis var ya o nasıl oluşuyor? Özellikle
6:36
radyasyon sesi dediğimiz türü aslında
6:38
çok basit bir zincirleme reaksiyon. Adım
6:40
adım giderim. Gece gökyüzü açık ve hava
6:43
sakin. Zemin gün boyu depoladığı ısıyı
6:46
hızla kaybediyor ve bu gibi oluyor. Yere
6:49
en yakın hava tabakası da tabii ki bu
6:51
soğuk zemine değdiği için üşüyor. İşte o
6:53
soğuyan havanın artık taşıyamadığı su
6:55
buharı yoğunlaşıyor ve o büyüleyici sis
6:58
manzarası ortaya çıkıyor. Tamam. Şimdiye
7:00
kadar parçaları tek tek inceledik.
7:02
Basınç dedik, rüzgar dedik, nem dedik.
7:05
Artık yapbozun parçalarını birleştirip
7:08
büyük resmi görme zamanı. Gelin bakalım
7:10
bu üç element birbiriyle nasıl dans
7:13
ediyor ve o muhteşem sistemi nasıl
7:15
oluşturuyor. İşte özetin özeti bu.
7:18
Basınç yani havanın ağırlığı rüzgar
7:21
denen hareketi tetikliyor. Rüzgar bir
7:24
kur gibi nemi yani su buharını sırtlayıp
7:27
dünyanın dört bir yanına taşıyor. Son
7:30
olarak da bu nem uygun koşulları
7:32
bulduğunda yoğunlaşıp bizim gördüğümüz
7:34
bulutları, sisi, yağmuru oluşturuyor.
7:37
Gördüğünüz gibi mükemmel bir zincir.
7:40
Artık bu üç temel gücün birbirine ne
7:42
kadar sıkı sıkıya bağlı olduğunu
7:44
anladık. Öyleyse gelin bu bölümü
7:47
zihnimizi çalıştıracak bir soruyla
7:48
kapatalım. Bu kadar hassas bir dengede
7:51
duran sistemin sadece bir halkasında
7:53
evet küçücük bir halkasında meydana
7:55
gelecek bir değişiklik bütün bir iklimde
7:58
ne tür bir domino etkisi yaratabilir?
8:00
İşte bu sorunun cevabı günümüz dünyasını
8:03
ve geleceğini anlamanın da anahtarı
8:05
aslında.
#Education