Up next in 10
Auzef Klasik Türk Düşüncesi 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/06/25/klasik-turk-dusuncesi-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugün Türk İslam
0:02
düşüncesinin o muazzam evrimini
0:03
konuşacağız. Bozkırlardan çıkıp karmaşık
0:06
teolojiye uzanan büyüleyici bir
0:08
yolculuk. Bu aslında sadece bir tarih
0:10
dersi değil. İnsanoğlunun o bitmek
0:12
bilmeyen anlam ve düzen arayışının çok
0:15
net bir özeti. Hazırsanız göçebe
0:17
steplerin rüzgarlarından Orta Çağ
0:19
felsefesinin o derin koridorlarına doğru
0:21
yola çıkalım. Önümüzde dolu dolu bir
0:23
harita var. Medeniyet ve değerlerden
0:25
başlayacağız. Eski Türklerdeki inanç
0:27
sistemine bakacağız. Ardından Türk İslam
0:30
sentezini, kelam tartışmalarını, siyasi
0:32
krizleri konuşup en sonunda o meşhur
0:34
gelenekçilik ve aklın reddi dönemine
0:36
geleceğiz. Hemen birinci bölümle yani
0:40
medeniyet ve toplumsal değerlerle
0:42
başlayalım. Şimdi tüm bu tarihi
0:44
detaylara dalmadan önce bir adım geriye
0:46
çekilip kendimize şu basit soruyu
0:47
soralım. Neden medeniyet kurarız ki?
0:50
Yani medeniyet deyince aklımıza hemen o
0:52
devasa binalar, antik tapınaklar, şaşalı
0:54
şehirler geliyor değil mi? Ama aslında
0:56
olay taştan topraktan ibaret değil.
0:58
özünde medeniyet doğanın o acıması sert
1:01
koşullarına karşı bizim yani
1:02
insanoğlunun bulduğu devasa bir hayatta
1:04
kalma mekanizmasıdır. Doğa karşısındaki
1:07
o çıplak zayıflığımızı aşmak,
1:08
sorunlarımızı çözmek için bilgi
1:10
öğretiriz ve bunun etrafında organize
1:12
oluruz. Peki bu devasa yapıyı bir arada
1:15
tutan tutkal nedir? Birbirinden tamamen
1:18
farklı insanları nasıl tek bir çatı
1:19
altında toplarsınız? İşte burada ortak
1:22
bir kimlik devreye giriyor.
1:24
Eylemlerimize anlam katan değerler,
1:26
kültürel kodlarımızı nesilden nesle
1:27
aktaran gelenekler ve tabii ki tüm bu
1:30
soyut kavramları ete kemiğe büründürüp
1:32
tıkır tıkır işleten kurumlar bir
1:34
toplumun ayakta kalmasını sağlar. Tam da
1:37
burada çok kritik bir kavrama, eleştiri
1:39
kavramına değinmemiz lazım. Bakın
1:41
eleştiri genelde hep böyle sadece
1:44
kötülemek gibi algılanır. Öyle değil mi?
1:45
Halbuki tam tersi eleştiri ortaya atılan
1:48
fikirlerin eksiklerini bulup onları daha
1:51
iyiye taşıyan o hayati zihinsel
1:53
eylemdir. İnsanlığın, medeniyetin asıl
1:55
gelişim motorudur resmen. Bu motor
1:58
metaforunu aklınızın bir köşesine kazın
2:00
lütfen. Çünkü anlatımızın sonunda buraya
2:02
çok dramatik bir şekilde döneceğiz.
2:04
Gelelim ikinci bölüme. Eski Türklerde
2:06
inanç. O soyut sosyolojik kavramları bir
2:09
kenara bırakalım da biraz eski Türk
2:11
steplerinin rüzgarlı ve zorlu dünyasına
2:14
gidelim. Sürekli hareket halinde olan bu
2:16
göçebe insanlar kutsallığı nerede aradı
2:19
derseniz etraflarında devasa tapınaklar
2:21
yoktu. Doğrudan fiziksel coğrafyanın
2:24
kendisine baktılar. Kutsal dağ yani
2:26
Aksis Mundi inancı tam da budur.
2:29
Gökyüzünü, üzerinde yaşadığımız
2:30
yeryüzünü ve yeraltı dünyasını birbirine
2:33
bağlayan kozmik bir merkez. Düşünsenize
2:36
inancınızın ve evrenin merkezi her gün
2:38
ufukta gördüğünüz o heybetli dağ. Bu
2:41
noktada ünlü Türkolog Jean-Pul Rox'un
2:43
müthiş bir tespiti var. Der ki, "Tarih
2:46
felsefeyi doğrulamaktadır." Ne demek
2:48
istiyor burada? Şöyle açıklayayım.
2:50
Sürekli uçsuz bucaksız bir gökyüzünün
2:52
altında seyahat ediyorsanız, doğanın o
2:55
tek hakimi olan göğü görüyorsanız, her
2:57
şeyi kapsayan tek bir yaratıcı inancına
2:59
sahip olmanız inanılmaz pragmatik ve
3:02
mantıklıdır. Göçebe yaşam tarzı ile bu
3:04
tek tanrıcı felsefe arasında kusursuz
3:06
bir uyum var. Haliyle bu inanç ve doğa
3:09
felsefesi onların devlet vizyonuna da
3:12
doğrudan yansımış. Oğuz Kaan
3:14
efsanesindeki o meşhur güneşin bayrak,
3:17
göğün çadır olduğu vizyona bir bakın.
3:19
Gerçekten inanılmaz değil mi? Bu sadece
3:22
edebi havalı bir söz falan değil.
3:24
kelimenin tam anlamıyla sınırları
3:26
gökyüzünün kendisi olan bütün dünyayı
3:28
kapsayan devasa bir dünya devleti
3:31
hayalinin ta kendisi. 3üncü bölümümüz
3:34
Türk İslam sentezi. Bozkır'dan çıkıp
3:37
Türk boylarının İslam dünyasıyla
3:39
bütünleşmesiyle yaşanan o muazzam
3:41
kültürel eksen kaymasına gelirsek bu
3:43
sentezin tartışması zirvesi Karahanlılar
3:46
dönemidir. İki devasa kültür birbirini
3:49
öyle bir besliyor ki ortaya Kaşkarlı
3:51
Mahmut'un Divanı Lügatü Türkü gibi
3:53
başyapıtlar çıkıyor. Düşünün koca bir
3:56
kültür yeni girdiği bir medeniyet
3:57
havzasına kendini sadece askeri olarak
4:00
değil işte böyle devasa bir entelektüel
4:02
çalışmayla yepyeni bir dille ifade
4:04
ediyor. Tabii bu sentezle beraber
4:06
düşüncenin odak noktası da tamamen
4:09
değişti. Eskiden tüm enerji yeryüzünde
4:12
çadırı gökyüzü olan bir imparatorluk
4:14
kurmaya yönelikti. Ama işin içine İslam
4:16
düşüncesi girince insanlığın ruhani
4:19
kurtuluşu kavramı merkeze oturdu. Doğum
4:22
ve ölüm arasındaki o büyük
4:23
bilinmezlikler, metafizik sorular ve öte
4:26
dünya fikri medeniyetin o yeni
4:28
entelektüel enerjisinin asıl hedefi
4:30
haline geldi. 4.üncü bölüme o derin ve
4:33
yoğun tartışmalara geçiyoruz. Kelam ve
4:36
özgür irade. Bu yeni kültürel iklimin
4:39
içinde felizlenen kelam felsefesinde
4:41
muazzam bir gerilim hattı vardı. Şöyle
4:43
düşünün. Bir tarafta insanın kendi
4:46
kararlarını alma yetisi olan cüzi irade,
4:48
diğer tarafta ise Allah'ın her şeyi
4:51
kapsayan mutlak gücü külli irade. İnanın
4:54
bu sadece salonlarda yapılan felsefi bir
4:56
beyin jimnastiği değildi. İnsanın
4:58
eylemlerinde ne kadar özgür olduğu ve
5:00
kaderin sınırlarının nerede çizildiği
5:02
tartışması inancın merkezini
5:04
şekillendirdi ve toplumun zihnini
5:06
kelimenin tam anlamıyla yüzyıllarca
5:08
meşgul etti. 5. gölümümüz tarihin daha
5:11
karanlık ve karmaşık bir sayfası. siyasi
5:14
krizler ve mezhepler. İçeride o derin
5:17
teolojik felsefe tartışılırken dışarıda
5:19
işler fena halde karışmaya başladı.
5:21
Nasıl mı? Aslında her şey çok dünyevi,
5:23
çok pragmatik bir sorunla savaş
5:25
ganimetlerinin nasıl paylaşılacağı
5:27
kavgasıyla başladı. İnanabiliyor
5:29
musunuz? Bu ekonomik güç kavgası büyüdü,
5:31
büyüdü. Halife Osman'a karşı isyanlara,
5:34
trajik suikastlara ve en nihayetinde
5:36
yıkıcı iç savaşlara dönüştü. İşin en acı
5:38
tarafı da tamamen siyasi olan bu dünyevi
5:40
çatışmaların çok kısa sürede dini bir
5:42
kılıfa büyünüp inancın temellerini
5:44
içeriden sarsan devasa mezhep
5:46
ayrılıklarına dönüşmesiydi. Ve 6. son
5:49
bölümümüze geldik. Aklın reddi ve
5:51
gelenekçilik. Şimdi ampirik bir
5:53
gerçeklikten bahsedelim. Bu kadar
5:55
travmatik savaşlardan, parçalanmalardan
5:57
çıkan bir toplum ne yapar? Doğal olarak
6:00
güvenlik arar, istikrar arar. İleriye
6:02
gitmekten, yeni şeyler denemekten
6:04
korkar. İşte içtihat kapısının kapanması
6:06
dediğimiz o derin entelektüel durgunluk
6:09
çağı tam da böyle başladı. Yeni çözümler
6:11
aramak yerine kurucu babalara mutlak bir
6:13
şekilde sığınldı. Geleneğin o devasa
6:16
otoritesi her şeyin üstünde tutuldu.
6:19
Medeniyet güvenliği adeta düşünceyi
6:21
dondurmakta buldu. Bu içe kapanışın son
6:24
noktası da nakilciler yani sıkı
6:27
gelenekçiler oldu. Onların mantığı
6:29
aslında basitti. İnsan aklı kusurludur,
6:32
zayıftır. Hep hata yapar ve bizi böyle
6:34
felaketlere sürükler. O yüzden aklı bir
6:36
kenara bırakalım. Sadece geçmişten
6:38
geleni olduğu gibi aktaralım. Yani
6:40
nakledelim. Hatırlıyor musunuz? Daha en
6:42
başta eleştiri kavramının insanlığı
6:45
geliştiren motor olduğundan
6:46
bahsetmiştim. İşte nakilcilerle birlikte
6:49
medeniyeti ileri taşıyan o eleştiri
6:50
motorunun kontağı tamamen kapatılmış
6:52
oldu. Ve tüm bunlar bizi bu incelemenin
6:55
sonundaki o can alıcı kışkırtıcı soruya
6:57
getiriyor. Bir medeniyet kendi içindeki
7:00
o sorun çözme gücünü, içtihat yeteneğini
7:03
ve en önemlisi eleştirel aklı terk
7:05
ettiğinde ta en başta konuştuğumuz o
7:07
doğa karşısında hayatta kalma ve
7:09
ilerleme arayışına ne olur? Aklını
7:11
toptan reddetmek topluma gerçekten
7:13
istikrar mı getirir? Yoksa medeniyetin
7:15
kendi sonunu hazırlayan koca bir
7:17
sessizlik midir? Bu soruyu zihninizin
7:19
bir köşesine bırakıyorum. Çünkü inanın
7:22
bu sadece eski tarihin değil bugün bile
7:24
bizim anlam ve düzen arayışımıza yön
7:26
veren en güçlü meselelerden biri. Bu
7:29
anlatıda bala katıldığınız için çok
7:30
teşekkürler. Bir sonrakinde görüşmek
7:32
üzere.
Jobs & Education