Up next in 10
Auzef Kent Sosyolojisi 2025-2026 Vize Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/19/kent-sosyolojisi-2025-2026-vize-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Bu yeni incelememize hoş geldiniz. Bugün
0:03
aslında insanlık tarihindeki en
0:05
karmaşık, en devasa ve bana sorarsanız
0:08
en büyüleyici karaktere odaklanacağız.
0:10
Yani kentin bizzat kendisine.
0:12
Biliyorsunuz şehirler sadece öyle üst
0:15
üste konmuş tuğlalardan, dökülmüş
0:16
asfalttan veya yüksek binalardan ibaret
0:19
değil. Onlar aynı zamanda sosyolojinin,
0:21
ekonominin ve koca bir insanlık
0:23
hikayesinin yazıldığı devasa canlı
0:26
sahneler. Kentsel sosyolojinin bu ilginç
0:28
dünyasına adım atarken kentin tarihsel
0:31
evrimini ve bizim onu anlamlandırmak
0:33
için geliştirdiğimiz araçları
0:34
konuşacağız. Hazırsanız hadi başlayalım.
0:37
Şimdi o ağır akademik teorilere veya
0:40
karmaşık sosyolojik terimlere hiç
0:41
girmeden önce her gün işe ya da okula
0:44
giderken geçtiğiniz yolları, o bitmek
0:46
bilmeyen trafiği ve kendi mahallenizi
0:48
bir düşünün. Ve kendinize şu çok basit
0:50
soruyu sorun. Şehirler bizi nasıl
0:52
şekillendiriyor? Aslında tüm bu kentsel
0:55
sosyolojinin kalbinde yatan soru tam
0:57
olarak bu. Biz mi kendi özgür irademizle
1:00
şehirleri inşa ediyoruz? Yoksa o devasa
1:02
yapılar, o sokaklar bizim kimliğimizi,
1:05
davranışlarımızı ve hayata bakış açımızı
1:07
her gün baştan mı yazıyor? Peki bugünkü
1:10
yol haritamızda neler var? Beş ana
1:12
durağımız olacak. 1. Kentin doğuşu ve
1:15
evrimi. 2. Klasik sosyoloji ve kent 3.
1:19
Chicago okulu ve kent ekolojisi. 4.
1:22
Yenikent sosyolojisi ve çatışma. Ve son
1:25
olarak 5. durağımız küreselleşme ve
1:28
modern kentsel formlar. Yapacağımız bu
1:31
tarihsel yolculukta özellikle bir şeye
1:33
dikkat etmenizi istiyorum. Fiziksel kent
1:35
zaman içinde mutasyona uğrayıp form
1:37
değiştirdikçe onu inceleyen akademik
1:40
bakış açıları da bu hıza ayak uydurmak
1:42
için sürekli değişmek. adeta kabuk
1:44
değiştirmek zorunda kalıyor. Yani
1:46
Neolitik çağdan çıkıp 20. yüzyılın o
1:48
devasa küresel metropollerine uzanan bu
1:51
hikaye aslında bizim düşünce yapımızın
1:53
da evrimi. O halde birinci bölümle işin
1:56
en başına kentin doğuşuna giderek
1:58
başlayalım. Gök delenlerin hatta
2:01
kapitalist pazarların bile olmadığı o
2:03
çok eski zamanlara. Bakın burası
2:06
kesinlikle çok kritik. Şehir dediğimiz
2:08
şey doğada kendiliğinden biten
2:10
varsayılan bir durum değil. Tamamen
2:12
spesifik bir insan icadı. Arkeolog W.
2:15
Gordon Child buna kentsel devrim diyor.
2:17
Her şey insanların neolitik tarım
2:19
devrimi ile birlikte kendi
2:21
yiyebileceklerinden çok daha fazla gıda
2:23
yani bir artı ürün üretmesiyle başlıyor.
2:26
E tabii elinizde dağ gibi bir gıda
2:28
fazlası olunca bunu korumak, depolamak
2:31
ve adilce dağıtmak için devasa bir
2:33
organizasyona, kurumsal bir kontrole
2:35
ihtiyaç duyuyorsunuz. İşte tarihteki ilk
2:38
bürokrasiler, ilk devletler ve kentler
2:41
tamamen bu fazlalığı yönetmek için
2:43
kuruldu. Yani anlayacağınız o görkemli
2:45
şehirlerin kökeni aslında tarlada kalan
2:48
o fazla buğdayı kimin yöneteceğine karar
2:50
verme ihtiyacından başka bir şey değil.
2:52
İnanılmaz değil mi? Buradan biraz ileri
2:54
saralım ve 19. yüzyıla endüstriyel
2:57
döneme geçelim. İkinci bölüm klasik
3:00
sosyoloji ve kent. Sosyolojinin kurucu
3:02
babalarının kente yaklaşımlarına
3:04
baktığımızda ortada gerçekten büyüleyici
3:06
bir durum var. Düşünün dört farklı insan
3:09
aynı şehre bakıyor ama gördükleri şeyler
3:12
birbirinden tamamen farklı. Carl Marx
3:14
kente baktığında kapitalist üretim
3:16
biçimini ve sınıf çatışmasını görüyor.
3:18
Max Weber'in gözüne sadece bürokrasi,
3:20
rasyonalizasyon ve o idari yapılar
3:23
çarpıyor. Emile Durkayım ise ya bu kadar
3:25
insan nasıl bir arada yaşıyor deyip iş
3:27
bölümüne ve organik dayanışmaya
3:29
odaklanıyor. Ama içlerinden biri var ki
3:31
o doğrudan bizim ruh halimize,
3:33
zihnimizin içine girmek istiyor. Kim mi?
3:36
Georg Simel. Simel'in yüzy yılı aşkın
3:39
bir süre önce yaptığı tespitler bugün
3:41
bizim için bile kelimenin tam anlamıyla
3:43
nokta atışı. Simel diyor ki, "Şehirdeki
3:46
o yoğun uzmanlaşma bizi her zamankinden
3:49
daha fazla yabancılara bağımlı kılıyor.
3:51
Şoföre, fırıncıya, kasiyere muhtacız.
3:54
Üstelik şehir bize her saniye korna
3:56
sesi, neon tabelalar, kalabalıklar
3:58
derken inanılmaz bir duyuşsal
4:00
bombardıman yapıyor. Peki biz
4:02
çıldırmamak için ne yapıyoruz? Simel'e
4:04
göre bir savunma mekanizması
4:06
geliştiriyoruz. Buna bıkkın veya
4:08
kayıtsız tutum yani blaze tutum diyor.
4:11
Hani o çok kalabalık bir caddede
4:12
yürürken yanınızdan geçen yüzlerce
4:14
insanın yüzüne bile bakmadan dümdüz
4:16
yürüme halimiz var ya işte o aslında
4:19
sizin hayatta kalmak için kuşandığınız
4:21
gizli psikolojik zırhınız. 3. bölüm.
4:24
Mahalleleri nasıl analiz ettiğimiz
4:25
konusunda devasa bir paradigma
4:27
değişiminin yaşandığı 1920'ler
4:31
yani Chicago okulu ve kent ekolojisi.
4:34
Kentsel sosyolojinin bu ilk baskın
4:36
yaklaşımı kenti kelimenin tam anlamıyla
4:39
devasa bir biyolojik orman olarak
4:41
görüyordu. Darwin'in evrim teorisinden
4:44
ve hayatta kalma mücadelesinden ilham
4:46
aldılar. Onlara göre tıpkı doğadaki
4:48
bitkiler ve hayvanlar gibi şehirdeki
4:50
topluluklar da fiziksel mekan için
4:52
biyolojik doğal bir rekabet içindeydi.
4:55
Yani mahalleler en güçlü olan hayatta
4:57
kaldığı, zayıf silinip gittiği canlı
4:59
organizmalardı. Şehri okumak için doğaya
5:02
bakmak yeterliydi. Fakat her teoride
5:04
olduğu gibi burada da bir sorun çıktı.
5:07
1950'lere gelindiğinde bu ekolojik bakış
5:10
açısı fena halde çökmeye başladı. Neden
5:13
mi? Çünkü kenti sadece organik, zarif
5:16
bir ekosistem olarak görmek, şehrin o
5:18
acımasız politik gerçeklerini, rant
5:20
kavgalarını ve ekonomik sınırlarını
5:22
açıklamaya yetmiyordu. Bir ağacın
5:25
ormanda kök salmasıyla zengin bir
5:27
yatırımcının şehrin tam göbeğine devasa
5:29
bir göktelen dikmesi kesinlikle aynı şey
5:31
değildi. Burada çok daha karanlık, çok
5:34
daha derin güçler devredeydi. İşte bu
5:37
teorik çöküş bizi 1960'ların sonlarına,
5:40
4. bölüme taşıyor. Küresel kentsel
5:43
krizlerin patlak verdiği o dönem. Yeni
5:45
kent sosyolojisi ve çatışma. Yaşanan bu
5:49
kırılma anı gerçekten muazzam. Bir
5:51
tarafta kenti doğal biyolojik bir
5:53
hayatta kalma ekosistemi olarak gören
5:55
eski Chicago okulu var. Diğer taraftaysa
5:58
kenti doğrudan politik bir arena
6:00
kapitalist sınıf mücadelelerinin somut
6:02
betonlaşmış hali olarak gören yepyeni
6:04
bir yaklaşım var. Artık kent kendi
6:07
kendine büyüyen bir bitki örtüsü değil.
6:09
güç, para ve siyasetin kapıştığı amansız
6:12
bir savaş alanı olarak okunmaya
6:13
başlanıyor. Bu radikal akımın öncüleri
6:17
Manuel Cast, David Harvey ve Henry
6:19
Lefevra gibi isimlerdi. Cters'in iddiası
6:22
özellikle çok çarpıcı. Ona göre şehirler
6:25
sadece üretim yapılan fabrikalar değil,
6:27
aynı zamanda yoğun bir tüketim alanıdır.
6:30
Ve devlet o yolları, okulları,
6:32
hastaneleri sırf iyilik olsun diye ya da
6:34
doğanın bir kanunu olduğu için yapmaz.
6:37
Bunları sistemin çarklarına döndürecek
6:39
işçilerin sağlıklı kalması ve her sabah
6:41
işe gidebilmesi için yani emeği yeniden
6:44
üretmek için yapar. Bu da şehri
6:46
kaçınılmaz olarak tam merkezinden
6:48
politik bir arenaya çevirir. Peki o
6:51
zaman sıradan insanlar bu devasa sistem
6:53
karşısında tamamen çaresiz mi? Kest göre
6:56
hayır. Kentsel alanın sadece alınıp
6:59
satılan bir ürüne dönüşmesine karşı
7:01
durabilecek yegane güç kentsel toplumsal
7:03
hareketlerdir. Yani kendi parkını,
7:06
sokağını, barınma hakkını savunan,
7:08
tabandan gelen o sivil hareketler
7:10
sistemin karşısındaki en büyük direnç
7:12
noktasıdır. Tabii resmiyi daha da
7:14
netleştiren başka düşünürler de var. Rex
7:17
ve Moore barınma imkanlarındaki
7:19
eşitsizlikleri ve ırksal engelleri
7:21
açıklamak için konut sınıfları kavramını
7:23
ortaya attılar. Öte yandan webci
7:26
yaklaşıma sahip düşünürler. Bir dakika
7:28
dediler. Şehri sadece parası olanlar
7:31
şekillendirmez. O masalarda oturan
7:33
bürokratların, şehir plancılarının
7:35
aldıkları kararlar, attıkları imzalar da
7:38
bir şehrin kaderini belirlemede en az
7:40
sermaye kadar etkilidir.
7:42
Ve nihayet günümüze, 5. bölümümüze
7:45
geliyoruz. Kapitalizmin mekanla tamamen
7:48
bütünleştiği evre, küreselleşme ve
7:51
modern formlar. Modern çağda artık
7:53
mekanın kendisi yani toprak bildiğiniz
7:56
alınıp satılan ticari bir metaya
7:58
dönüştü. 20. yüzyılın sonundaki
8:00
küreselleşme dalgası dünyadaki bazı
8:02
devasa metropolleri birbirine sımsıkı
8:04
bağladı. Ama bu işin çok karanlık bir
8:07
tarafı da var. Eşitsiz gelişim,
8:09
küreselleşme her şehri kucaklamadı.
8:11
Sistemin hızına ayak uyduramayan pek çok
8:13
kent aktif bir şekilde sistemin dışına
8:15
itildi ve bölgesel eşitsizlikler adeta
8:18
bir uçuruma dönüştü. Şehirler merkezden
8:20
dışarıya doğru taştıkça yepyeni yaşam
8:23
alanları doğdu. Bunlardan biri
8:25
kenarkler. İngilizce tabiriyle setiyiz.
8:28
Biliyorsunuz buraları. Şehrin dışında
8:30
kalan son derece planlı ama tamamen
8:32
otomobil kullanımına dayalı o yerleşim
8:34
yerleri. İşin en ilginç sosyolojik
8:37
tarafı ise şu: Buralarda köklü bir yerel
8:39
kültür yok. İnsanlar sabah arabayla işe
8:42
gidip akşam sadece uyumak için eve
8:44
dönüyorlar. Komşunuzla derin bir
8:46
muhabbet kurmak mı? Bunda kimsenin vakti
8:48
yok. Buna tamamen zıt olan başka bir
8:51
model daha var. Uydu kentler. Onlar da
8:54
metropolün karmaşasından kaçanlar için
8:56
merkezin dışına kuruluyor ama
8:59
karakterleri bambaşka. Uydu kentler
9:01
inanılmaz bağımsızdır. Kendi
9:03
belediyeleri, kendi yerel iş imkanları,
9:06
kendi merkezleri vardır. Onları sıradan
9:08
bir banyöden ayıran şey tam olarak
9:10
budur. Kendi kendilerine yetebilirler.
9:13
Yanlarındaki o büyük devasa abiye pek de
9:16
muhtaç değillerdir. Kentsel sosyolojinin
9:19
bu baş döndürücü tarihini tamamlarken
9:21
bugün pencerenizden dışarı baktığınızda
9:23
aklınızda kalmasını istediğim son bir
9:25
soru var. Sizin yaşadığınız yer neresi?
9:28
Chicago okulunun dediği gibi kendi
9:30
içinde hayatta kalma mücadelesi veren
9:32
doğal bir ekosistem mi yoksa yeni kent
9:35
sosyolojisinin anlattığı gibi emeğin her
9:37
gün yeniden üretildiği betonlaşmış
9:40
politik bir tüketim alanı mı? Tüm bu
9:42
konuştuklarımızın ışığında kendi
9:44
mahallenizi, sokağınızı aslında hangi
9:46
gizli güçler inşa ediyor? Umarım bu
9:49
incelememizden sonra yaşadığınız şehre
9:51
bir daha asla eskisi gibi bakmazsınız.
9:53
Bir sonraki incelememizde görüşmek
9:55
üzere. Hoşça kalın.
#Jobs & Education