Up next in 10
Auzef Kamu Maliyesi 2025-2026 Vize Soruları (Bahar)
https://lolonolo.com/2026/04/29/kamu-maliyesi-2025-2026-vize-sorulari-bahar/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Selamlar. Bugün hepimizin hayatını,
0:02
cüzdanını ve harcadığı her kuruşu
0:04
doğrudan etkileyen devasa bir
0:06
mekanizmanın içine dalıyoruz. Kamu
0:08
lirasının o bitmek bilmeyen büyüleyici
0:10
yolculuğuna odaklanacağız. Yani devletin
0:13
o büyük ekonomik çarkının içinde paranın
0:15
nasıl döndüğünü adım adım inceleyeceğiz.
0:17
Devlet parayı tam olarak nasıl
0:19
yönetiyor, neden topluyor ve en önemlisi
0:21
nereye harcıyor? Eğer hazırsanız bu
0:24
devasa sistemin şifrelerini çözmeye
0:26
başlıyoruz. Açıkçası işe hepimizin en
0:29
çok dertlendiği o en tanıdık soruyla
0:31
başlamak istiyorum. Düşünsenize her ay o
0:34
kadar çalışıp çabalıyorsunuz, maaşınız
0:36
yatıyor ama daha siz dokunmadan devlet
0:39
gelip bir kısmını kesiyor ya da en ufak
0:41
bir alışverişte bile payını alıyor. İyi
0:43
de neden? Bu parayı neden kendi
0:45
cebimizde tutamıyoruz? Çoğu zaman bunu
0:47
sadece sistemin bir parçası diye
0:49
kabullenip geçiyoruz. Ama inanın bana
0:51
bunun arka planında yüzyıllardır
0:54
tartışılan harika bir ekonomik
0:55
mühendislik yatıyor. Bugüne dair yol
0:58
haritamız aslında çok net. Önce devletin
1:01
piyasaya neden müdahale ettiğine
1:02
bakacağız. Hemen ardından kamu
1:04
harcamalarının neden sürekli ama sürekli
1:07
arttığını konuşacağız. Sonra bu
1:09
değirmenin suyunun nereden geldiğine
1:11
yani vergilere ineceğiz ve finalde de
1:13
tüm bu devasa nakit akışını yöneten o
1:16
büyük kurallar bütününe yani bütçe ve
1:19
maliye politikası hedeflerine
1:20
odaklanacağız. Birinci bölüm. Devlet
1:23
neden piyasaya müdahale eder? Şimdi
1:26
diyebilirsiniz ki madem devleti biz
1:28
kurduk neden her şeyi özel sektöre
1:30
bırakıp kendi işimize bakmıyoruz? Neden
1:32
sürekli bir müdahale var? Cevap çok
1:34
basit. Çünkü piyasa maalesef her zaman
1:36
işe yaramıyor. Mesela tam kamusal mallar
1:39
dediğimiz bir kavram var. Sokak
1:41
lambalarını düşünün. Lamba bir kere
1:43
yandığında oradan geçen herkes o ışıktan
1:46
faydalanır değil mi? Kimseye hop
1:48
hemşehrim sen para vermedin karanlıkta
1:50
yürü. Diyemezsiniz. İşte tam da bu
1:52
yüzden piyasada bedavacılık dediğimiz o
1:54
meşhur sorun ortaya çıkıyor. Herkes
1:57
nasıl olsa birisi öder diye bekliyor.
1:59
Özel sektörde bundan kar edemeyeceği
2:01
için o lambayı oraya dikmiyor. İşte tam
2:03
o anda mecburen devlet devreye girmek
2:06
zorunda kalıyor. Piyasayı tıkayan bir
2:08
başka dert de negatif dışsallıklar.
2:11
Gözünüzde nehir kenarında bir fabrika
2:12
canlandırın. Adamlar cayır cayır üretim
2:15
yapıyor. Atıklarını da bedavaya nehre
2:17
boşaltıyorlar. Harika değil mi? Üretici
2:19
ucuza üretiyor, tüketici ucuza alıyor.
2:22
Peki ya o zehirlenen su? Onun bedelini
2:24
kim ödüyor? Maalesef o nehirde balık
2:26
tutan veya suyunu kullanan masum halk
2:28
ödüyor. İşte bu korkunç haksızlığı
2:31
çözmek için Arthur Settle Pigo'nun adını
2:33
taşıyan meşhur Pigo vergisi devreye
2:36
giriyor. Bu aslında doğrudan bir ceza
2:38
vergisidir. Fabrikaya diyor ki, "O
2:40
verdiğin zararın parasını cebinden
2:42
ödeyeceksin." Yani dışsallığı
2:44
içselleştiriyor.
2:45
İkinci bölüm. Kamu harcamaları neden
2:48
sürekli artar? Devletin bu piyasa
2:50
arızalarını düzeltmek için mecburen para
2:53
harcadığını anladık. Peki bu devasa
2:55
paralar tam olarak nereye gidiyor?
2:57
Aslında bunu iki ana kaleme
2:58
ayırabiliriz. Bir yanda memur maaşları,
3:01
devlet dairesinin faturası veya
3:03
kırtasiye masrafı gibi cari harcamalar
3:05
var. Bunlar devletin çarklarının günlük
3:07
olarak dönmesini sağlayan kısa ömürlü
3:09
harcamalar var. Diğer tarafta transfer
3:12
harcamaları var ki bu çok daha farklı
3:14
bir olay. emekli maaşları, öğrencilere
3:17
verilen burslar veya devletin ödediği
3:19
faizler. Burada devlet yeni bir şey
3:21
üretmiyor aslında. Sadece parayı
3:23
toplumun bir cebinden alıp diğer cebine
3:25
koyuyor. Yani satın alma gücünü transfer
3:28
ediyor. İşin tuhaf tarafı şu: Tarih
3:30
boyunca devletin bu harcamaları
3:32
neredeyse hiç azalmamış, hep artmış.
3:35
İktisatçılar da neden böyle oluyor diye
3:37
birbirlerine girmişler haliyle. Mesela
3:40
Adolf Wagner diye bir Alman iktisatçı
3:42
var. Wagner diyor ki toplumlar
3:44
sanayileştikçe, karmaşıklaştıkça
3:47
devletin de işi büyür. Yani harcamaların
3:49
böyle yavaş ve düzenli bir şekilde
3:51
artması son derece normaldir. Ama onun
3:54
karşısında Peacock ve Wisem diye iki
3:56
isim var ki onlar hiç de öyle düzenli ve
3:59
pürüzsüz bir artış olduğuna
4:00
inanmıyorlar. Onlar sıçrama tezi diye
4:03
bambaşka çok ilginç bir yaklaşım
4:05
sunuyorlar. Peacock ve Wiseman'ın
4:08
iddiası tam olarak şu: "Her şey
4:09
yolundayken vergiler ve harcamalar
4:11
sakindir. Ama birden bir savaş ya da
4:14
büyük bir ekonomik kriz patlak verir.
4:16
Devlet o panikle acil paraya ihtiyaç
4:17
duyar ve harcamalar da vergiler de bir
4:20
anda uzaya fırlar. Peki asıl bomba
4:22
nerede kopuyor dersiniz? Savaş bittikten
4:24
sonra. Mantıken her şeyin eski o düşük
4:26
seviyesine dönmesini beklersiniz, değil
4:28
mi? Hayır dönmüyor. Çünkü vatandaş kriz
4:31
boyunca o yüksek vergileri ödemeye öyle
4:33
bir alışıyor ki katlanma toleransı
4:35
artıyor. Devlet de bunu bildiği için
4:37
harcamaları o ulaştığı yeni yüksek
4:39
platoda sabitliyor. İnanılmaz değil mi?
4:41
3ün bölüm. Vergiler yani devletin temel
4:45
gelir kaynağı. Harcamaların nasıl
4:48
katlanarak arttığını gördük. Peki devlet
4:50
bu bitmek bilmeyen masrafları nereden
4:52
karşılıyor? Tabii ki cebimizden
4:55
vergilerden konuşma vakti geldi ve
4:57
inanın bana vergilerin çok sinsi bir
5:00
mekanizması var. Buna vergi yansıması
5:03
diyoruz. Bakın en son dışarıda bir kahve
5:05
içtiğiniz anı bir düşünün. O kahveye
5:07
ödediğiniz paranın içinde KDV vardı.
5:10
Peki bunu hissettiniz mi? Muhtemelen
5:11
hayır. Kanun aslında o vergiyi ödeme
5:14
görevini kafe sahibine veriyor ama
5:16
dükkan sahibi bunu kendi cebinden ödemek
5:18
yerine fiyatın içine öyle bir gizliyor
5:20
ki vergiyi fiilen siz ödüyorsunuz. Yani
5:23
asıl taşıyıcı siz oluyorsunuz. İşte tam
5:27
da bu yüzden vergileri ikiye ayırıyoruz.
5:29
Dolaylı ve dolaysız vergiler. Dolaylı
5:32
vergiler az önce konuştuğumuz kahvedeki
5:34
KDV gibi doğrudan fiyatların içine sızan
5:37
vergilerdir. Sizi kasada vurur. Dünyanın
5:40
en zengin insanı da olsanız, asgari
5:42
ücretle de çalışsanız o kahve için aynı
5:45
vergiyi ödersiniz. Dolaysız vergilerse
5:48
gelir veya kurumlar vergisi gibidir.
5:50
Hedefi direkt olarak sizin gerçek
5:52
servetiniz yani gerçek ekonomik
5:54
gücünüzdür. İşin matematiğinde bir de
5:57
orantılı vergi dediğimiz bir kavram var.
5:59
Şirketlerin ödediği kurumlar vergisi
6:01
buna mükemmel bir örnektir. Orantılı
6:04
verginin olayı tamamen şudur. Şirketiniz
6:07
ne kadar büyürse büyüsün, isterseniz
6:09
1.000 lira kazanın, isterseniz 1 milyon
6:11
lira kazanın, devlete ödeyeceğiniz o
6:13
yüzdelik dilim yasakoyucu tarafından
6:16
sabitlenmiştir ve asla değişmez.
6:19
Verginin dışında devletin çok enteresan
6:22
bir gelir kalemi daha vardır ki adı
6:24
şerefiyedir. Bu aslında doğrudan rantın
6:26
vergilendirilmesi demek. Diyelim ki
6:29
sessiz sakin bir mahallede
6:30
oturuyorsunuz. Bir gün devlet veya
6:32
belediye geldi. Evin tam karşısına
6:34
harika bir metro istasyonu ya da devasa
6:37
bir park yaptı. Siz kalınızı bile
6:39
kıpırdatmadınız. Cebinizden bir kuruş
6:41
çıkmadı ama evinizin değeri bir gecede
6:43
ikiye katlandı. İşte devlet diyor ki,
6:45
"Benim yatırımım sayesinde zenginleştin.
6:48
O zaman o haksız değer artışından bana
6:50
da bir pay vereceksin. Maliyede buna
6:52
şerefiye diyoruz." 4. ve son bölüm.
6:56
Bütçe ve maliye politikası hedefleri.
6:58
Paranın nasıl toplandığını ve nerelere
7:00
harcandığını adım adım gördük. İyi ama
7:03
milyarlarca liralık bu devasa bütçeye
7:05
rastgele mi yönetiliyor? Tabii ki hayır.
7:07
Ortada çok katı kurallar var. Bunlardan
7:10
en taviz verilmemesi bütçenin genellik
7:12
ilkesidir. Bu tamamen şeffaflıkla
7:14
alakalı. Devlet parlamentonun karşısına
7:16
geçip şu kadar gelirimiz vardı, birazını
7:18
borçlara saydık, kalanı da buraya
7:20
yazdık." diyemez. Asla. Kesinti, mahsup,
7:23
netleştirme diye bir şey yok. Toplanan
7:26
her kuruş ve harcanan her kuruş brüt
7:28
olarak yani tüm çıplaklığıyla o belgeye
7:30
yazılmak zorundadır. Bütçeyi yaptık
7:33
diyelim. Peki biz bu parayla ne
7:35
başarmaya çalışıyoruz? Unutmayın devlet
7:37
kar peşinde koşan bir şirket değildir.
7:40
Devletin maliye politikasıyla havada
7:41
tutmaya çalıştığı tam dört devasa top
7:44
vardır. Ekonomik büyüme sağlamak,
7:46
enflasyonla savaşıp fiyat istikrarını
7:48
korumak, işsizliği eritip tam istihdama
7:51
ulaşmak ve o milli geliri toplum
7:53
arasında adil bir şekilde dağıtmak.
7:55
Bütün bu dört zıt ve devasa hedefi aynı
7:58
anda dengede tutmak zorundadır devlet.
8:01
Şimdi size ilk duyduğunuzda çok
8:03
mantıksız gelecek kamu maliyesinin o
8:05
meşhur paradoksunu sorayım. Sizce devlet
8:08
vergileri düşürerek kasasına eskisinden
8:11
çok daha fazla para koyabilir mi? Evet,
8:13
yanlış duymadınız. Vergi oranını indirip
8:16
geliri arttırmaktan bahsediyorum. Yok
8:19
artık dediğinizi duyar gibiyim ama arz
8:22
yönlü iktisatçı Arthur Laffer'a göre bu
8:24
kesinlikle mümkün. Laffer vergilerle
8:27
gelir arasındaki o meşhur ilişkinin
8:29
dümdüz bir çizgi olmadığını ters
8:31
çevrilmiş bir U harfine benzediğini
8:33
kanıtlıyor. Bu ne demek? Vergi toplamak
8:36
aslında körü körüne oranları arttırmak
8:38
değil. O kusursuz optimal denge
8:40
noktasını bulma sanatıdır. Diyelim ki
8:43
devlet aç gözlülük yaptı ve o optimal
8:46
denge noktasını aşıp vergileri uçurdu.
8:48
Bakın o zaman ne oluyor. Korkunç bir
8:50
domino etkisi başlıyor. Vergiler çok
8:52
yüksek olduğu için insanlarda ikame
8:54
etkisi devreye giriyor. Yani vatandaş
8:57
ben neden sabah akşam çalışıp
8:58
kazandığımın yarısını devlete vereyim
9:00
deyip üretimden ve yatırımdan soğuyor.
9:02
Motive olmayan insan çalışmıyor. Çalışan
9:05
da kayıt dışına yöneliyor. Yani vergi
9:07
kaçakçılığı patlıyor ve 4.üncü adımda o
9:09
acı son geliyor. Devlet vergi oranını
9:12
arttırmasına rağmen ekonomi küçüldüğü
9:14
için toplam hasılat bir anda çakılıyor.
9:16
kendi kendini aç bırakıyor yani. Ve işte
9:19
günün sonunda tüm bu eğrilerin,
9:21
kuralların, teorilerin en derinine
9:23
indiğimizde tek bir felsefe, tek bir
9:26
arayış kalıyor elimizde. Adalet.
9:29
Adaletin maliyedeki adı ödeme gücü
9:31
ilkesidir. Bu ilke şunu söyler. Devlet
9:34
senden vergi alırken o yoldan ne kadar
9:36
geçtiğiyle, lamba ışığından ne kadar
9:38
faydalandığına bakmamalıdır. Vergi
9:40
dediğin kişinin gerçek ekonomik gücüne
9:43
göre alınmalıdır. Çok kazananın çok, az
9:45
kazananın az vergi ödediği sistem asıl
9:47
adil olan sistemdir. Bu derinlemesine
9:50
incelememizi bitirirken sizi biraz
9:52
düşünmeye sevk etmek istiyorum. Bir
9:54
sonraki market alışverişinizde o fişin
9:57
altındaki oranlara veya ay sonu gelen o
10:00
maaş bordronuza lütfen bir de bu gözle
10:02
bakın. Sizce şu an içinde bulunduğumuz
10:05
sistem bizim o bahsettiğimiz ödeme
10:07
gücümüzle gerçekten uyuşuyor mu? Yoksa
10:10
asıl yükü hiç fark etmeden ödediğimiz o
10:12
dolaylı vergiler mi çekiyor? Sistemi
10:15
anlamak her zaman daha iyisini talep
10:17
etmenin ilk adımıdır. Bugün o
10:19
mekanizmanın temellerine hep birlikte
10:21
çözümledik. Vaktinizi ayırdığınız ve bu
10:23
yolculuğa katıldığınız için çok
10:25
teşekkürler. Kendinize iyi bakın.