Up next in 10
Auzef Kırsal Coğrafya 2024-2025 Bütünleme Sorulaarı
https://lolonolo.com/2026/05/14/kirsal-cografya-2024-2025-butunleme-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bugünkü kaynak
0:01
incelememize hoş geldiniz. Bugün
0:04
hepimizin bir şekilde bildiğini sandığı
0:06
ama aslında devasa yanılgılarla dolu
0:08
olan bir konuyu kırsal coğrafyayı masaya
0:11
yatırıyoruz. Küresel kırsal
0:13
manzaralarımızın nasıl dönüştüğüne dair
0:15
o meşhur efsaneleri çürütüp arka
0:17
plandaki büyüleyici gerçekleri tek tek
0:20
ortaya çıkaracağız. Hazırsanız hemen
0:22
başlayalım. Önce hızlıca bir yol
0:25
haritamıza bir bakalım. Birinci sırada
0:27
kırsal dönüşümün köklerine iniyoruz.
0:29
Ardından tarımsal değişimi
0:31
inceleyeceğiz. Üçüncü olarak yerleşmeler
0:33
ve mimariyi konuşup olarak da
0:35
gelecekteki tehditler ve
0:37
sürdürülebilirlikle kapanışı yapacağız.
0:39
Yolumuz uzun o yüzden hiç vakit
0:41
kaybetmeyelim. Birinci bölümle yani
0:44
kırsal dönüşümün kökleri, kökenleri gün
0:46
yüzüne çıkarmak başlığıyla konuya
0:49
dalıyoruz. Şimdi biraz geriye gidelim.
0:52
Kırsal turizm deyince aklınıza ilk ne
0:54
geliyor? Çoğumuzun aklına o sakin,
0:56
mütevazı dağ evleri falan gelir, değil
0:58
mi? Ama aslında işin başı çok farklı.
1:01
İlk kırsal turizm dalgası ta 19.
1:04
yüzyılda dev demiryolu şirketlerinin
1:06
Kanada'daki kayalık dağları gibi yerleri
1:08
inşa ettiği o lüks ve elit otellerle
1:10
başladı. Yani olay başından beri hiç de
1:12
mütevazı değildi. Sonrasında buharlı
1:15
gemiler, kıtaları ulaşım derken ticaret
1:17
bir anda küreselleşiverdi. Burada çok
1:20
yaygın bir coğrafi yanılgı var. Bazen
1:22
kimyasalların bulunuşunun bu ilk dönemi
1:24
başlattığı falan sanılır ama hayır bu
1:26
tamamen yanlış. Kimyasalların bu ilk
1:28
lojistik dalgayla hiçbir ilgisi yoktu.
1:30
20. yüzyıla geldiğimizde ise işin seyri
1:32
değişiyor. Amerika Birleşik Devletleri
1:34
Orman Servisinin ilk başkanı Giford
1:36
Pinsot gibi isimlerin öncülüğünde
1:38
çevrenin faydacı bir yaklaşımla
1:39
korunması için ilk ciddi modellerin
1:41
geliştirildiğini görüyoruz. Bu noktada
1:43
Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi ile
1:45
OECD'nin çok ama çok net bir uyarısı
1:48
var. Diyorlar ki kırsal turizm
1:50
kesinlikle kırsal alanlarda yapılmalı ve
1:53
o yeşil doku sürdürülebilirlik temelinde
1:55
korunmalı. Yani olay şehri köye taşımak
1:58
veya her yere beton dökmek falan değil.
2:01
Asıl amaç çevreyi uzun vadeli korurken
2:03
yerel bir kalkınma sağlamak. Eğer bir
2:05
bölge o kendine has kırsal
2:07
özelliklerini, o işlevsel yeşil dokusunu
2:09
kaybederse bu kurumların standartlarına
2:11
göre artık kırsal turizm alanı falan
2:13
sayılamaz. Bu altı çizilmesi gereken çok
2:16
kritik bir ayrım. Peki biz bu yeşil
2:18
dokuyu, bu çevreyi tam olarak nasıl
2:20
koruyacağız? Dünyadaki en katı, en sert
2:23
çevre koruma statüsü kategori 1 korunan
2:26
alanlardır. Buralar küresel çapta en
2:28
hassas bölgeler. Minimum altyapıya ve
2:31
minimum teknolojiye izin verilir. Neden
2:33
bu kadar katılar biliyor musunuz? Çünkü
2:36
doğaya yapılan ufak bir yanlış müdahale
2:38
bile tam bir felaket getirebiliyor.
2:40
Mesela o taş ocağı yarmalarını ele
2:42
alalım. Bunlar sadece manzarayı
2:44
bozmuyor. Aynı zamanda toprağın o hayati
2:47
üst katmanını kelimenin tam anlamıyla
2:49
söküp atıyorlar. Yeraltı çatlak
2:51
sistemlerini doldurmak şöyle dursun,
2:53
toprak suyunun hızla buharlaşıp uçup
2:55
gitmesine neden oluyorlar. İşte tam da
2:58
bu yüzden doğayı bu tür geri dönülmez
3:00
yıkımlardan korumak için kategori 1 gibi
3:02
aşırı hassas kalkanlara ihtiyacımız var.
3:06
Ve küçük bir dipnot. Bu sıkı koruma
3:08
alanlarının sayısına baktığımızda
3:10
dünyada birinci sırada kim var dersiniz?
3:12
Avrupa doğayı koruma alanlarının toplam
3:15
sayısı bakımından küresel liderliği
3:17
onlar elinde tutuyor. Buradan ikinci
3:20
bölümümüze tarımsal değişim, teknoloji
3:22
ve ticaret konusuna geçelim ve bu
3:24
dönüşümün tarımı nasıl şekillendirdiğine
3:27
bir bakalım. Burada gerçekten çok
3:29
ilginç, yaygın bir efsane var. Çoğu
3:32
insan teknolojinin özellikle de o
3:34
endüstriyel soğutma teknolojisinin
3:36
geleneksel gıda işlemeyi bitirdiğini,
3:38
sanayiyi daralttığını falan düşünür ama
3:41
gerçek bunun tam zıttı. Soğutma
3:43
teknolojisi aslında devasa. Yepyeni
3:46
küresel gıda işleme sanayilerini ve o
3:49
hepimizin her gün gittiği
3:50
süpermarketleri yarattı. Düşünsenize
3:53
ürünler bozulmadan dünyanın öbür ucuna
3:55
taşınabilir hale gelince çiftçiler
3:58
belirli ürünlerde uzmanlaşmaya başladı
4:00
ve tarım tam manasıyla küreselleşti.
4:03
Bugün tarımın uluslararası dış
4:05
ticaretteki payı bu kadar yüksekse bunun
4:07
arkasındaki asıl itici güç işte bu
4:10
soğutma devrimi ve tarıma dayalı
4:11
sanayinin yani agroendüstrinin inanılmaz
4:14
yükselişidir. Hazır tarım demişken kendi
4:17
coğrafyamıza, Türkiye'deki tarım
4:19
politikalarına da bir tarihsel mercekle
4:21
bakalım. 1973 yılında çıkarılan 1757
4:24
sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu
4:26
hakkında çok bilinen bir yanlış var.
4:29
Sanılır ki bu kanunun ana amacı o
4:31
geleneksel kiracılık ve ortakçılık
4:33
sistemlerini tamamen bitirmek, ortadan
4:35
kaldırmaktı. Halbuki kanunun böyle bir
4:38
yok edici hedefi kesinlikle yoktu. Asıl
4:40
niyet çok daha yapıcıydı. Topraksız
4:43
köylüyü desteklemek ve ülkedeki tarımsal
4:45
üretimi arttırmaktı. Mesele tamamen
4:48
üretimi canlandırmaktı. Aslında araya
4:51
harika ve biraz da şaşırtıcı bir coğrafi
4:53
gerçek sıkıştırayım. Bazen koskoca bir
4:56
ulusal ekonomi doğanın tek bir
4:58
harikasına, küçük bir kaprisine bağlı
5:00
olabiliyor. Mesela Peru. Sadece Honoldt
5:03
akıntısının okyanusa taşıdığı o
5:05
inanılmaz besin zenginliği sayesinde
5:07
bugün dünyanın en çok avlanan ilkon
5:09
balıkçılık gücünden biri konumunda. Yani
5:12
okyanus akıntıları sadece suyu bir
5:14
yerden bir yere taşımıyor. Uluslararası
5:16
ticareti ve ekonomileri de doğrudan
5:18
yönlendiriyor. İnanılmaz değil mi? Peki
5:21
ya madalyonun diğer yüzü,
5:23
ormansızlaşmanın asıl nedeni nedir diye
5:26
sorsam muhtemelen birçoğunuzun aklına
5:28
hemen elinde testeresiyle ağaç kesen dev
5:30
kereste şirketleri gelir. Aslında
5:32
tahribattaki en büyük pay. Ormanları
5:35
asıl yok eden şey çaresizlikten ya da
5:37
bilgisizlikten yapılan o hatalı tarım
5:39
uygulamaları. Özellikle de eğimli yapısı
5:42
yüzünden tarıma kesinlikle uygun olmayan
5:44
6. sınıf arazilerin zorla adeta inatla
5:48
tarlaya dönüştürülmeye çalışılması. dike
5:50
eğimler işleniyor. Arazi kapasite
5:52
sınıflandırmaları tamamen göz ardı
5:54
ediliyor. İşte ormanları yavaş yavaş
5:56
içeriden bitiren asıl sessiz felaket tam
5:59
olarak bu. Şimdi nasıl tarım
6:01
yaptığımızdan bu alanlarda nasıl
6:04
yaşadığımıza ve nasıl inşa ettiğimize
6:06
doğru doğal bir geçiş yapalım. 3üncü
6:08
bölümümüz yerleşmeler ve mimari. Değişen
6:12
manzara. Modern beton binalara falan
6:15
geçmeden önce köklerimize dönüp o
6:17
geleneksel kültürel mimarimize bir
6:19
bakalım. Kırsal mimaride çok sık
6:21
gördüğümüz karkas ya da yöresel adıyla
6:23
hımış yapılar. Bu teknik gerçekten de
6:25
büyüleyici bir mühendislik harikası.
6:28
Ahşap bir iskelet büyük bir ustalıkla
6:30
kuruluyor ve araları kerpiç, tuğla, taş
6:32
veya bitkisel malzemelerle dolduruluyor.
6:35
Bu sadece estetik bir inşaat tekniği
6:36
değil, insanın doğayla kurduğu o
6:38
mükemmel, nefes alan ve sürdürülebilir
6:40
uyumun çok somut bir kanıtı. Ve tabii
6:43
Türkiye'nin kırsal yaşantısı deyip de
6:45
yaylalardan bahsetmemek olmaz, değil mi?
6:48
Köy halkının o kavurucu yaz sıcağından
6:50
kaçıp serinlemek ve aynı zamanda
6:52
hayvanlarını çok daha verimli otlaklarda
6:54
beslemek için yaptıkları bu mevsimsel
6:56
göç yani yayla kültürü geleneksel
6:58
yaşamın en temel parçalarından biri.
7:01
Bunu özellikle vurguluyorum çünkü modern
7:03
ve yıkıcı değişimler başlamadan önce
7:06
işlerin nasıl o doğal döngü içinde tıkır
7:08
tıkır ilerlediğini hatırlamamız çok
7:10
önemli. İşte şimdi işin asıl ezber bozan
7:13
kısmına geliyoruz. Şehirlilerin artık
7:15
köylerden elini eteğini tamamen
7:17
çektiğini, köylerin boşaldığını falan mı
7:19
sanıyorsunuz? Özellikle gelişmiş dünyada
7:22
mesela Avrupa'da durum hiç de böyle
7:24
değil. Karşıt kentleşme yani kırsal
7:27
soylulaştırma dediğimiz çok güçlü bir
7:29
akın var ortada. Şehirliler kırsal
7:31
alanlara adeta akın ediyor ve oradaki
7:34
etkileri azalmak bir yana inanılmaz
7:36
boyutlarda artıyor. Bu da o bildiğimiz
7:38
kırsal demografisini ve geleneksel
7:41
kültürel dokusunu kökünden geri dönülmez
7:43
bir şekilde değiştiriyor. Bunu kendi
7:46
coğrafyamızdan Doğu Akdeniz'den de bir
7:48
örnek verebiliriz. Belki kırsal
7:51
yerleşmelerin gittikçe daraldığını veya
7:53
tamamen yok olmaya yüz tuttuğunu
7:55
düşünebilirsiniz. Ama bu da kocaman bir
7:58
yanılgı aslında. Yoğun sanayileşmenin
8:01
tetiklediği o hızlı kentleşme köyleri de
8:04
içine alarak sınırlarını zorluyor ve
8:06
genişletiyor. Düşünün köylerin içinden
8:09
modern enerji hatları geçiyor. Hemen
8:11
diplerine devasa fabrikalar, sanayi
8:14
binaları kuruluyor. Yani o şehirle köy
8:16
arasındaki keskin çizgi kelimenin tam
8:19
anlamıyla bulanıklaşıyor ve yok oluyor.
8:22
Peki tüm bu devasa dönüşümün sonu nereye
8:24
varacak? Son bölümümüzde tam olarak buna
8:27
bakacağız. Gelecekteki tehditler ve
8:30
sürdürülebilirlik. Önümüzdeki yol size
8:33
çok doğrudan üzerine biraz düşünmeniz
8:35
gereken bir soru sormak istiyorum.
8:37
Kırdan kente göç bir gün gerçekten
8:39
tamamen duracak mı? Ne dersiniz? Herkes
8:42
bir gün o meşhur köye dönüş hayalini
8:45
gerçekleştirecek mi? İşte can alıcı
8:47
nokta olarak burası. Birçok insan
8:50
şehirlerdeki ekonomik ve sosyal
8:51
problemlerin zamanla sihirli bir şekilde
8:54
kendiliğinden çözüleceğine dair o ütopik
8:57
efsaneye inanır. Ama Dünya Bankası
8:59
raporları yüzümüze çok daha sert, çok
9:02
daha soğuk bir gerçeği çarpıyor.
9:04
Şehirlerdeki o sorunlar kendiliğinden
9:06
falan kaybolmayacak. Dünya Bankası tam
9:08
aksine kırdan kente göçün ivmelenerek
9:11
devam edeceğini, kırsal giderek çok daha
9:13
derin bir çöküş yaşayacağını ve bunun da
9:15
doğrudan şehirlerdeki yoksul nüfusu
9:17
patlatacağını öngörüyor. Yani gelecek
9:20
projeksiyonları o kadar da toz pembe
9:22
değil. Tabii bu karamsar gidişatı bir
9:24
nebze olsun dengeleyebilmek için
9:26
Birleşmiş Milletler'in belirlediği 2030
9:29
sürdürülebilir kalkınma hedefleri var.
9:31
Bunlar sıfıraçlık veya su altı yaşamı
9:34
gibi çok net hayati ve gezegeni korumaya
9:36
odaklı başlıklar. Ama çok dikkat edin.
9:39
Bazen sağda solda duyduğunuz o süslü
9:41
ticaret, akışkanlık, tüketim gibi
9:44
kavramlar bu resmi hedeflerin arasında
9:46
kesinlikle ama kesinlikle yer almıyor.
9:49
Bu sadece bir yanıltmaca. Gerçek
9:51
hedefler sadece ve sadece insanlığı ve
9:53
ekosistemi ayakta tutmakla ilgili. Ve
9:56
bugünkü incelememizin sonunda hepimizin
9:59
aklında yankılanması gereken asıl
10:01
soruyla başa kalıyoruz. Bir yanda
10:04
yüzyıllardır korumaya çalıştığımız,
10:06
nefes almamız için muhtaç olduğumuz o
10:08
geleneksel, kırsal, yeşil dokumuz var.
10:10
Diğer yandaysa modern sanayinin,
10:12
tarımsal endüstrinin ve küresel
10:14
kentleşmenin adeta durdurulamaz o devasa
10:17
baskısı. Biz bu iki zıt gücün hayatta
10:20
kalma savaşını nasıl dengeleyeceğiz?
10:22
Açıkçası bu cevabını bulmamız gereken en
10:25
acil coğrafi ve insani sınavımız.
10:28
Umuyorum ki bugünkü analizimiz çevrenize
10:30
ve sahip olduğumuz bu harika coğrafyaya
10:33
bakış açınıza yeni bir pencere açmıştır.
10:35
Katıldığınız ve bu öğrenme yolculuğuna
10:37
eşlik ettiğiniz için çok teşekkür
10:39
ederim. Bir sonraki incelememizde
10:41
görüşmek üzere. Kendinize çok iyi bakın.
#Jobs & Education