Up next in 10
Auzef Kültürel Mirasın Korunması 2024-2025 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/24/kulturel-mirasin-korunmasi-2024-2025-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. Bu incelemede insanlık
0:03
tarihini savaşların ve o durmak bilmeyen
0:05
modern kentleşmenin yıkıcı
0:07
tehditlerinden nasıl koruduğumuzu
0:08
konuşacağız. Biliyorsunuz etrafımızda
0:11
her gün önünden geçip gittiğimiz o
0:13
tarihi binalar, antik kentler veya
0:15
yüzyıllık gelenekler öyle sıradan birer
0:18
taş yığını ya da eski alışkanlıklardan
0:19
ibaret değil. Hayır. Onlar bizden önceki
0:22
nesillerin bize bıraktığı ve bizim de
0:24
geleceğe sağ salim taşımak zorunda
0:26
olduğumuz çok değerli birer emanet. Peki
0:28
ama bu devasa mirası dünya çapında ve
0:31
kendi mahallemizde nasıl koruyoruz? İşte
0:34
bugün bu yüksek bahisli koruma oyununun
0:36
kurallarını ve insanlık tarihini aslında
0:39
nasıl ayakta tuttuğumuzu adım adım
0:41
keşfedeceğiz. Tamam. Hadi hemen bu
0:43
konunun derinliklerine inelim. Size çok
0:46
temel felsefi bir soru sormak istiyorum.
0:48
Düşünsenize elinizde çok eski yıpranmış
0:51
tarihi bir bina var. Onu tamamen yıkıp
0:54
yepyeni malzemelerle ama birebir aynı
0:56
görünümde baştan inşa edersiniz. O
0:59
binayı gerçekten kurtarmış mı olursunuz?
1:01
Yoksa onun ruhunu, o yaşanmışlığını ve
1:03
tarihini tam anlamıyla kendi ellerinizle
1:06
silmiş yok etmiş mi olursunuz? Aslında
1:08
tarihi korumak sadece üst üste yeni
1:10
tuğlalar dizmek demek değildir. Bir
1:12
yapının ruhunu, o görünmez aurasını
1:14
muhafaza etmektir. İşte bugünkü yol
1:17
haritamız da tam olarak bunun üzerine
1:18
kurulu. Önce uluslararası dev adımlara
1:21
yani küresel koruma ve UNESCO'ya
1:23
bakacağız. Sonra somut ve soyut miras
1:25
ayrımını konuşup yerel koruma
1:27
kurullarıyla kendi sokaklarımıza
1:28
ineceğiz. Ardından mimari değerler ve
1:31
özgünlük meselesine değinip en sonunda
1:33
da Türkiye'nin o eşsiz dünya miraslarına
1:36
muazzam bir yolculuk yapacağız. Birinci
1:38
bölümümüzle başlıyoruz. Küresel koruma
1:41
ve UNESCO. Peki modern koruma oyununun
1:44
kuralları nasıl yazıldı? Aslında her şey
1:47
1972 yılında Paris'te UNESCO tarafından
1:50
kabul edilen bir sözleşme ile başladı.
1:53
Peki neden o yıllarda böyle küresel bir
1:55
şeye ihtiyaç duyduk derseniz savaşların
1:57
getirdiği büyük yıkım, kontrolsüzca
2:00
yayılan aşırı kentleşme ve tabii devasa
2:02
doğal afetler dünya çapındaki bu paha
2:05
biçilmez varlıkları çok ciddi şekilde
2:07
tehdit etmeye başlamıştı. Tüm insanlık
2:10
adeta bir araya gelip, "Bir dakika, bu
2:12
eserler hepimizin ve onları birlikte
2:14
korumak zorundayız." diyerek Paris'te bu
2:16
tarihi adımı attı. Şimdi buradaki asıl
2:20
ilginç nokta şu: UNESCO listesine
2:22
girmek, tamam artık her şey sonsuza dek
2:24
güvende anlamına gelmiyor maalesef. Bu
2:27
sistemin bir de tehlike altındaki dünya
2:29
mirası diye bir kategorisi var. Mesela
2:31
Suriye'deki Palmira Antik Kenti,
2:34
Avusturya'nın Viyana şehri veya
2:35
Mısır'daki Abumena. Bu yerler maalesef
2:38
yok olma tehdidiyle karşı karşıya
2:40
kaldıkları için kırmızı alarm
2:41
listesindeler. Ama öte yandan İran'daki
2:44
o muazzam Persepolis Antik Kenti Dünya
2:47
Miras listesinde olmasına rağmen neyse
2:49
ki böyle bir tehlike altında değil. Yani
2:51
güven de kabul ediliyor. Yani
2:53
anlayacağınız bu liste aynı zamanda
2:55
dünyamız için bir aciliyet barometresi
2:57
işlevi de görüyor. İşin o katı hukuki
3:00
boyutuna gelirsek Avrupa Konseyi 1992
3:04
yılında Valetta yani Malta sözleşmesini
3:06
imzalayarak masaya tam anlamıyla
3:09
yumruğunu vurdu. Bu sözleşme neden bu
3:11
kadar önemli? Çünkü somut arkeolojik
3:14
eserlerin korunması ve özellikle o
3:16
tarihin kanını emen kaçak kazıların
3:18
önlenmesi için modern koruma hukukunun
3:20
mutlak temel taşıdır. Yani artık sadece
3:23
aman koruyalım aman sahip çıkalım demek
3:25
yetmiyordu. Bu sözleşmeyle eserlerin
3:28
etrafına çok güçlü yasal bir zırh
3:30
örülmüş oldu. Hemen ikinci bölüme
3:32
geçelim. Somut ve soyut miras.
3:34
İnsanlığın mirasını nasıl
3:36
sınıflandırıyoruz ona bakacağız.
3:38
Baktığımızda insanlığın mirası iki
3:40
anakoldan ilerliyor. Bir tarafta gidip
3:43
dokunabildiğiniz, o taşını, toprağını
3:45
bizzat hissedebildiğiniz Göbeklitepe
3:47
gibi fiziki yani somut varlıklar var.
3:50
Ama diğer tarafta çok daha farklı bir
3:52
dünya var. Geleneklerimiz, dilden dile
3:55
aktarılan ritüellerimiz, Karagöz ve
3:57
Hacıvat gibi gölge oyunlarımız ya da o
3:59
binlerce yıllık Nevruz Bayramı gibi
4:01
soyut miraslarımız. Bunların dinamikleri
4:04
birbirinden o kadar farklı ki UNESCO
4:06
2003 yılında sadece bu somut olmayan
4:09
kültürel mirası korumak için yepyeni
4:11
apayrı bir sözleşme hazırlamak zorunda
4:13
kaldı. Çünkü hak verirsiniz ki taştan
4:15
bir tapınağı restore etmekle bir
4:17
geleneği toplumda yaşatmaya devam etmek
4:20
kesinlikle bambaşka uzmanlıklar
4:21
gerektiriyor. Şimdi 3ün bölümümüze
4:24
geliyoruz. Yerel koruma ve kurullar.
4:27
Hadi biraz sokak seviyesine kendi
4:29
mahallemize inelim ve bu işler yerelde
4:31
nasıl yürüyor bir bakalım. Türkiye'de bu
4:34
işin mutfağında yerel düzeyde iki farklı
4:37
aktör karşımıza çıkıyor. Birincisi KUDEP
4:40
yani koruma, uygulama ve denetim
4:42
büroları. Bunlar belediyeler büyesindeki
4:45
ekiplerdir ve tarihi binaların boyası,
4:47
badanası, akan çatısının tamiratı gibi
4:50
nispeten basit onarımlarını benlerler.
4:53
Ama şuna dikkat. arkeolojik bir kazı
4:55
yapma ya da müzeye gidecek bir eseri
4:57
onarma gibi yetkileri kesinlikle yoktur.
5:00
İşin bir de ağır siklet oyuncusu var.
5:02
Onlar da kültür varlıklarını koruma
5:04
bölge kurulları. Sit alanlarındaki her
5:06
türlü yeni inşaat, devasa hafriyatlar
5:09
veya o büyük restorasyon kararları
5:11
mutlaka bu yüksek seviyeli kurulların
5:13
onayından geçmek zorunda. Eğer derseniz
5:16
ki bu kurulların kararları gerçekten ne
5:18
kadar sert olabilir? Birinci derece
5:20
arkeolojik sit alanlarına bakmanız
5:22
yeterli. Bakın bu statü bir alanın
5:24
dünyada sahip olabileceği en yüksek, en
5:27
prestijli koruma seviyesidir. Kural çok
5:29
ama çok nettir. Kesinlikle ve kesinlikle
5:32
çivi bile çakamazsınız. Hiçbir yeni
5:34
yapılaşmaya izin verilmez. Yani yerel
5:36
yasalar bu bölgeleri adeta görünmez bir
5:39
can fanus içine alıp geleceğe olduğu
5:41
gibi aktarmayı garanti altına alır.
5:44
4.üncü bölümümüz mimari değerler ve
5:46
özgünlük. Binaları neye göre
5:48
değerlendiriyoruz?
5:50
Kültürel mirasımız taşıdığı o derin
5:52
anlama ve işlevine göre bir nevi
5:54
sınıflandırmaya tabi tutulur. Şöyle
5:57
düşünün. 93 harbi gibi çok kritik tarihi
6:00
bir olayı veya kahramanları bize
6:02
hatırlatan Erzurum tabyaları çok yüksek
6:04
bir anı değeri taşır. Öte yandan Sultan
6:07
Ahmet Camii işlevi gereği muazzam bir
6:10
dini yapı örneğidir. 19. yüzyıl Osmanlı
6:13
zarafetini en uç noktaya taşıyan
6:15
Beylerbeyi Sarayı olağanüstü bir mimari
6:17
değer olarak karşımıza çıkarken
6:19
Safranbolu evleri sivil halkın yani
6:22
sıradan insanların yaşam tarzını
6:24
yansıtan kusursuz birer sivil mimari
6:26
örneğidir. Anlayacağınız bir yapının
6:29
neden yapıldığı ve kime ev sahipliği
6:31
yaptığı onun kimliğini doğrudan
6:33
belirliyor. Bu sınıflandırma oyunundaki
6:36
bir diğer altın kural da eserin
6:38
bulunduğu yerle olan fiziksel ilişkisi.
6:40
Düzelerde cam ekanları ardında
6:42
izlediğimiz o harika antik sikkeler veya
6:44
tarihi tablolar taşınabilir
6:46
varlıklardır. Ancak yerinden milim
6:48
oynatamayacağınız camiler, devasa
6:50
saraylar veya tabyalar doğal olarak
6:53
taşınmaz varlıklar kategorisine girer.
6:55
Kültürel miras hukukunun o mutlak
6:57
çizgisini belirleyen şey de tam olarak
6:59
budur. Eserin taşınabilir ya da taşınmaz
7:02
olma durumuna göre tabi olduğu yasal
7:04
çerçeve baştan aşağıya değişir. Evet,
7:07
geldik en can alıcı noktaya. Aslında tüm
7:10
bu konuşmanın merkezinde yatan kavram
7:12
otantisite yani özgünlük. Bir eser
7:15
tasarımıyla, malzemesiyle, işçiliğiyle
7:18
aslında ne kadar uygunsa o kadar
7:20
özgündür. Bu kavram öylesine önemlidir
7:22
ki 1964 yılında tüm dünyadaki
7:25
restorasyon uzmanları için adeta bir
7:27
anayasa kabul edilen Venedik tüzüğünün
7:30
tam kalbinde yer alır. Hatırlarsanız en
7:32
başta size o felsefi soruyu sormuştum.
7:34
Demiştim ki, "Bir eseri tamamen yıkıp
7:37
yepyeni malzemeyle yeniden yapmak onu
7:39
kurtarır mı?" Cevap: Koca bir hayır.
7:41
Çünkü bir şeyi yıkıp sahte bir yenilikle
7:43
inşa ettiğiniz an işte bu özgünlüğü,
7:46
eserin asıl ruhunu sonsuza dek yok
7:48
edersiniz. Restorasyonun amacı yepyeni
7:50
görünmek değil, her zaman orijinal olanı
7:52
korumaktır. Ve son bölümümüz Türkiye'nin
7:56
dünya mirasları. Belki de anlatması ve
7:59
dinlemesi en keyifli kısım. Anadolu
8:01
coğrafyasının o inanılmaz baş döldürücü
8:04
zenginliğinin UNESCO tarafından yıllar
8:06
içinde nasıl adım adım tescillendiğine
8:09
şöyle bir bakalım. 1985'te Divri ile
8:12
başlayan bu harika ve prestijli yolculuk
8:14
1988'de
8:16
Santos Leton ile Akdeniz'in sıcağına
8:18
iniyor. 2011'e geldiğimizde Edirne'de o
8:21
muhteşem Selimiye ile taçlanıyor.
8:24
2016'da Rotay'ı doğuya, Kars'taki Aniye
8:26
çeviriyor ve en son 2021'de Malatya
8:29
Arslantepe ile insanlık tarihinin
8:31
uygarlığın o en derin köklerine kadar
8:33
uzanıyor. Ve bütün bunlar bize şunu
8:37
harika bir şekilde kanıtlıyor.
8:39
Bulunduğumuz coğrafyadaki bu mirasın
8:41
çeşitliliği gerçekten akıl almaz
8:43
boyutlarda. Düşünsenize bir yanda
8:46
efsanevi bin bir kilise şehri olarak
8:48
bilinen ve kültürlerin tam kesişim
8:51
noktası olan Ani Ark kenti var. Diğer
8:53
yanda Sivas'taki Divrii Ulu cariyi o
8:56
aklın sınırlarını zorlayan adeta taşa
8:59
can veren üç boyutlu işçiliğiyle tüm
9:01
dünyayı büyülüyor. Edirne'deki Selimiye
9:04
Camii dahi Mimar Sinan'ın bu benim
9:07
ustalık eserimdir dediği kusursuz bir
9:09
mühendislik ve oran harikası. Zantos
9:12
Leun o görkemli antik Likya uygarlığının
9:14
başkenti olarak doğrudan demokrasi
9:16
tarihine ışık tutuyor. Malatya'daki
9:19
Arslantepe höyü ise çok daha eskiye
9:21
gidip dünyanın bilinen ilk kerpiç saray
9:23
kompleksi olarak devlet ve bürokrasi
9:26
kavramlarının o ilk doğuşuna şahitlik
9:28
etmemizi sağlıyor. Gerçekten inanılmaz.
9:31
Gördüğünüz gibi tarihi eserler okuru
9:33
yasalardan, listelerden veya taş
9:36
yığınlarından çok ama çok daha fazlası,
9:38
Valetta sözleşmesi gibi uluslararası dev
9:41
adımlar ya da o bahsettiğimiz yerel
9:43
koruma kurulları sadece yetkililerin işi
9:45
değil, bizzat hepimizin ortak meselesi.
9:48
Şimdi sizden ricam lütfen kendinize şunu
9:50
sorun. Her gün işe, okula giderken
9:52
önünden geçtiğiniz, belki de kafanızı
9:54
kaldırıp hiç bakmadığınız o tarihi
9:56
yapılar, o devasa binalar giderek
9:58
büyüyen ve betonlaşan modern kentleşme
10:00
uğruna sessizce yok mu oluyor? Bugün
10:03
kendi yaşadığınız şehirde hangi
10:05
mirasları, hangi özgün anıları
10:07
kaybediyoruz farkında mısınız? Ve en
10:08
önemlisi insanlığın bu devasa ortak
10:11
hafızasının aktif birer koruyucusu olmak
10:13
için bugün evet tam da bugün siz ne
10:16
yapabilirsiniz? Cevap hepimizin elinde.
10:18
Kendi sokağımızda saklı. Bir sonraki
10:21
incelememizde görüşmek üzere. Merakla
10:22
kalın.
Jobs & Education