Up next in 10
Auzef Kültürel Mirasın Korunması 2023-2024 Final Soruları
https://lolonolo.com/2026/05/16/kulturel-mirasin-korunmasi-2023-2024-final-sorulari/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Herkese merhaba. İnsanlığın en büyük
0:02
hazinelerini yani o muazzam tarihini
0:04
nasıl koruduğunu inceleyeceğimiz bu konu
0:05
özetine hoş geldiniz. Bugün geçmişimizi
0:08
geleceğe taşımak için kurduğumuz o
0:10
devasa, karmaşık ama bir o kadar da
0:12
büyüleyici sistemlerin dünyasına şöyle
0:14
tematik bir tura çıkıyoruz. Hani
0:16
sınavlara hazırlanırken detaylarda
0:17
boğulursunuz ya işte bugün o bilgileri
0:20
en net, en akılda kalıcı haliyle
0:21
zihninize kazıyacağız. Birlikte
0:23
yasalardan tutun da binlerce yıllık
0:25
taşlara kadar uzanan bu serüveni adım
0:27
adım çözeceğiz. Hazırsanız hemen
0:28
başlayalım. Peki bu devasa konuyu
0:31
zihnimizde nasıl kategorize edeceğiz?
0:34
Korumayı dört ayrı odaya ayırıyoruz.
0:36
Birinci odamızda arkeolojik kazılar ve
0:38
sitler var. İkincisinde UNESCO Dünya
0:40
Miras listesine bakacağız. 3üncü odamız
0:43
Uluslararası Koruma Sözleşmeleri ve son
0:45
olarak 4üncü odada müzeler ve taşınır
0:48
miras var. Bu zihin haritası sayesinde
0:50
hiçbir detayı kaçırmayacaksınız. 1inci
0:53
bölüm arkeolojik kazılar ve sitler.
0:55
Temellerimizi kelimenin tam anlamıyla
0:57
yerin altından atıyoruz. Yani tarihin o
0:59
fiziksel olarak günyüzüne çıkarıldığı
1:01
kazı alanlarından. Biliyorsunuz Anadolu
1:03
adeta katman katman devasa bir arkeoloji
1:06
pastası gibi inanılmaz derecede zengin
1:08
ve eşsiz. Şimdi bu isimleri haritadaki
1:11
yerlerine bir çivleyelim. Aksaray'daki
1:13
Aşıklı Höyük bize ilk yerleşik yaşamın
1:16
izlerini fısılıyor. Oradan Konya'ya,
1:18
Çatalhöy'ye geçiyoruz. Burası insanlığın
1:21
ilk kent mimarisi deneyimlerini sunduğu
1:23
tam bir laboratuvar. Şanlıurfa'daki
1:25
Göbeklitepe'yi artık duymayan kalmadı
1:27
herhalde. Kendisi tarihin sıfır noktası
1:29
olarak biliniyor ve Gaziantep sınırları
1:31
içindeki Doliçe yani Dülük Antik Kenti o
1:34
gizemli Mitras inancının tam kalbi
1:36
merkezi konumunda. Sınavda bu dört
1:38
eşleşme hayat kurtarır benden söylemesi.
1:41
Şimdi burada asıl ilginç olan şey ne
1:43
biliyor musunuz? Bu antik yapıları
1:45
doğanın o acımasız gazabından korumak
1:48
için aldığımız fiziksel önlemler
1:50
arasındaki devasa fark. Çatal Örükteki
1:52
Kerpiç yapıları ya da Çorum Şapinova ve
1:55
Şanlıfa Göbeklitepe'deki o eşsiz taşları
1:58
bir düşünün. Yağmurdan, rüzgardan
2:00
etkilenmesinler diye üzerlerine devasa
2:02
ileri teknoloji ürünü koruma çatıları
2:04
inşa edilmiş durumda. Ama gerçek şu ki
2:07
her yer bu şansa ya da bu bütçeye sahip
2:09
değil. Mesela Edirne'deki ANOS yani Enes
2:12
kazı alanı. Orada bu ölçekte bir koruma
2:14
çatısı yok ve ne yazık ki doğa
2:16
koşullarına çok daha açık, çok daha
2:18
savunmasız durumda. Diyelim ki bir alanı
2:21
fiziksel olarak korumanız lazım. Bunun
2:23
en uç noktası nedir? Kesinlikle aşılmaz
2:25
hukuki bir kalkan yaratmak. Eğer bir
2:27
alana birinci derece arkeolojik sit
2:29
alanı statüsü verilmişse durun orada. Bu
2:32
o yerin sahip olabileceği en yüksek en
2:34
katı yasal zırhtır. Kural çok net. Aynen
2:36
korunacak. Yeni bir bina yapamazsınız.
2:39
Oradan yol geçiremezsiniz. İnanın bana
2:40
çivi bile çakamazsınız. Orada sadece ve
2:43
sadece uzmanların o çok dikkatli
2:45
bilimsel kazıları yapılabilir. İşte bu
2:47
kavram kültürel miras mevzuatının tam
2:49
kalbidir. İkinci bölümümüz UNESCO Dünya
2:53
Miras Listesi. Şimdi yerel Türk
2:55
hukukundan biraz uzaklaşıp vizyonumuzu o
2:58
büyük küresel ölçeğe, tarihin
3:00
muhafızlarının uluslararası arenada
3:02
nasıl tanındığına çeviriyoruz.
3:04
Karşımızda klasik harika bir sınav
3:06
sorusu mantığı var. Bekleme
3:08
odasındakiler ve asil üyeler. Ülkeler
3:10
bir alanı UNESCO'ya önerdiğinde o alan
3:13
ilk olarak geçici listeye giriyor. Bir
3:15
nevi deneme süresi gibi düşünün. Bu
3:17
liste en az 10 yılda bir güncellenmek
3:19
zorunda. Tıpkı şu an Antalya'daki o
3:22
görkemli Perge Antik Kentinin durumunda
3:24
olduğu gibi. Diğer tarafta ise kendini
3:26
tüm dünyaya kanıtlamış tescilli kalıcı
3:29
liste var. Çanakkale'deki Troya, Kantos
3:31
Leun veya az önce konuştuğumuz
3:33
Göbeklitepe çoktan bu güvenli listeye
3:36
geçmiş ve o evrensel miras unvanını
3:38
sonuna kadar garantilemiş durumdalar.
3:41
Tabii UNESCO'nun sınırları aşan o
3:42
muazzam erişim gücünden de bahsetmek
3:44
gerek. Coğrafyalar arası bağları kurmak
3:47
gerçekten çok önemli. Mesela Kars,
3:49
sınırlarımız içinde yer alan ani antik
3:51
kente. İpek Yolu'nun o ihtişamlı ticaret
3:54
merkezi Anadolu'nun kesinlikle eşsiz bir
3:56
parçası. Ama bakın kültürel mirasımız
3:59
sadece kendi mevcut sınırlarımızla
4:01
kısıtlı değil. Orta Asya'ya doğru bir
4:03
uzanalım. Göktürk kitabelerine ev
4:05
sahipliği yapan o tarihi Orhun vadisini
4:07
görürüz. Ama ufak bir detay. Bu alan
4:09
UNESCO listesinde Türkiye'nin değil
4:11
Moğolista'nın kültür varlığı olarak
4:13
kayıtlıdır. Ne yazık ki dünyadaki her
4:15
miras güvende değil. UNESCO savaş,
4:18
çevresel felaket veya acil bir tehdit
4:20
altındaki yerleri anında tehlike
4:22
altındaki dünya mirasları listesine
4:24
alıyor. Mısır'daki Abu Mena, Suriye'deki
4:27
Antik Palmira ve Özbekistan'daki Şehri
4:29
Seps şu an bu listede kelimenin tam
4:31
anlamıyla bir yaşam savaşı veriyor.
4:33
Ancak işte burası çok kritik. Sınavlarda
4:36
sırf kafanızı karıştırmak için sıklıkla
4:37
şıklara koydukları İran'daki antik Perse
4:40
polis kenti bu tehlike altındaki listede
4:42
yer almaz. Lütfen bu ayrımı aklınızın
4:44
bir köşesine iyice not edin. Peki biz bu
4:47
mirasları aslında neden koruyoruz? İşin
4:49
biraz felsefesine, o temel mantığına
4:52
bakalım. Karşımıza iki farklı değer türü
4:54
çıkıyor. Birincisi benzersizlik veya
4:56
nadirlik. Bu kavram tamamen insan eliyle
4:59
yapılmış ve yerine yenisini koymanızın
5:01
kesinlikle imkansız olduğu şah eserler
5:03
için geçerlidir. Atina akrokolündeki o
5:05
muazzam partenom frizleri gibi dünyada
5:07
eşi benzeri yoktur. İkincisi ise az
5:09
bulunurluk değeri. Bu da daha çok doğal
5:11
miraslar için kullandığımız bir terim.
5:13
Doğada sayıca giderek azalan ve nesli
5:15
tehlikede olan endemik kardelen çiçeği
5:17
gibi. Kısacası biri insan zekasının
5:20
eşsizliğini diğeri ise doğanın kıtlığını
5:22
temsil ediyor. Geldik 3ün bölümümüze.
5:25
Uluslararası koruma sözleşmeleri. Tüm bu
5:28
mirasların sadece iyi niyetlerle değil
5:31
çok sıkı uluslararası yasalarla
5:33
korunması gerekiyor. Şimdi hukukun zaman
5:35
içinde nasıl ilmek ilmek inşa edildiğine
5:37
bir bakalım. Gerçekten inanılmaz bir
5:39
yolculuk. Ta Neolitik döneme,
5:41
Çatalöyük'te o ilk kent mimarisinin
5:44
kurulduğu zamana gidin. Aradan binlerce,
5:46
on binlerce yıl geçiyor ve modern insan
5:49
1975 yılında Amsterdam bildirgesiyle
5:51
ortaya çıkıp bütünleşik koruma diye
5:54
yepyeni bir kavram atıyor ortaya. diyor
5:56
ki: "Mimari mirası modern kent
5:58
planlaması ile birlikte düşünmeliyiz ve
6:00
bu devasa hukuki evrimin bir sonucu
6:03
olarak o binlerce yıllık çatal öğük
6:05
hayatta kalmasını sağlayacak olan ilk
6:07
resmi yönetim planına 2004 yılında
6:09
kavuşuyor." Yani geçmişle modern hukukun
6:12
o harika kucaklaşması. Peki az önce lafı
6:15
geçen bu alan yönetim planı tam olarak
6:17
ne işe yarıyor? Öyle masada duran basit
6:19
bir evrak yığını falan değil bu. Bu plan
6:21
aslında Çatalöyük ya da Göbeklitepe gibi
6:24
arkeolojik alanların kelimenin tam
6:25
anlamıyla hayatta kalma rehberidir.
6:28
Şöyle düşünün. Gelecek 50 yılda bu alana
6:30
tam olarak kaç turist girecek? Rüzgar
6:32
erozyonuna karşı hangi önlemler
6:34
alınacak? Bu işin finansmanı nereden
6:36
sağlanacak? İşte tüm bu uzun vadeli
6:38
vizyonu ve o hayati koruma
6:40
stratejilerini belirleyen belgeye biz
6:42
alan yönetim planı diyoruz. Tabii koruma
6:44
bilinci demek sadece böyle eski taşlara,
6:46
doş arazilere odaklanmak demek değildir.
6:49
Avrupa kentsel şartı olayı bambaşka bir
6:51
boyuta taşıyor. Bu şart açıkça diyor ki
6:53
evet tarihi bir çevreyi koruyorsun ama o
6:56
çevrede o binaların gölgesinde yaşayan
6:59
modern insanların haklarını da düşünmek
7:01
zorundasın. Yani mesele sadece geçmişi
7:03
bir fanus içinde dondurmak değil.
7:06
Etraftaki insanların yaşam kalitesini,
7:08
adil konut haklarını ve çevre haklarını
7:10
da iyileştirmektir. Asl olan kültürel
7:12
miras o çevrenin insanıyla bir bütün
7:14
olmalı, uyum içinde yaşamalıdır. Ve
7:17
geldik 4.üncü son odamıza. Müzeler ve
7:20
taşınır miras. Kazdık, yasal olarak
7:22
zırhladık, planlarını harfiyen yaptık.
7:25
Peki ya topraktan çıkarabildiğimiz o
7:27
fiziksel objeleri nasıl sınıflandırıp
7:29
arşivleyeceğiz? Yönetimsel bir bürokrasi
7:31
ayrımıyla başlayalım. Dışarıdan
7:33
bakıldığında hepsi müze gibi görünse de
7:36
arka plandaki yöneticileri farklıdır.
7:38
Türkiye'deki arkeoloji müzeleri, sanat
7:40
müzeleri gibi sivil oluşumlar Kültür ve
7:43
Turizm Bakanlığı'nın şemsiyesi
7:45
altındadır. Ancak işin içine askeri
7:48
tarih girdiği an kurallar değişir.
7:50
Harbiye Askeri Müzesi, Deniz Müzesi veya
7:53
hava müzesi gibi savaş ve ordu tarihini
7:55
yansıtan kurumlar doğrudan Milli Savunma
7:58
Bakanlığı tarafından yönetilir. Sınavda
8:00
bu idari farkı sormayı çok severler.
8:02
aklınızda bulunsun. Bir yapının asıl
8:05
inşa amacı yani işlevi onun miras
8:08
dünyasında nasıl adlandırılacağını da
8:09
doğrudan belirler. Bir cami gördünüz
8:12
dini mimaridir. Bir köşk gördünüz sivil
8:15
mimaridir. Peki ya kocaman bir şehri
8:19
düşman ordularından korumak için inşa
8:21
edilen o devasa anıtsal surlar, yüksek
8:24
burçlar ve tabyalar. İşte biz bunları
8:26
askeri mimari kategorisinde
8:28
değerlendiriyoruz. Bunun ülkemizdeki en
8:31
çarpıcı, en bilindik örneklerinden biri
8:34
Erzurum'daki o meşhur tarihi Azizye
8:36
tabyasıdır. Dediğim gibi işlev her zaman
8:39
kategoriyi belirler. İşin içine fiziksel
8:41
boyut girince de sınıflandırmamız anında
8:44
değişiyor. Çok basit aslında adı
8:46
üstünde. Bir tarafta taşınmaz miras var.
8:49
Yerinden öyle kolayca söküp başka bir
8:51
yere götüremeyeceğiniz koca camiler,
8:53
medreseler ya da İstanbul'daki o devasa
8:55
gotlar sütunu gibi yapılar. Diğer
8:58
tarafta isa cebinize atıp ya da bir
9:00
kasaya kilitleyip kolayca
9:01
taşıyabileceğiniz taşınabilir miraslar
9:03
duruyor. Müzelerde cam mekanların
9:05
ardında gördüğümüz antik sikkeler, o
9:07
narin paha biçilemez el yazmaları ya da
9:10
ünlü ressamımız Feyhaman Duran'a ait
9:12
muazzam bir yağlı boya tablo. Bunların
9:14
hepsi taşınabilir mirastır. Tüm bu
9:17
anlattıklarımızı toparlarken size çok
9:19
kritik bir soru sormak istiyorum.
9:21
Fransa'daki o muazzam paleolitik Lasco
9:23
mağarasını düşünün. içinde insanlığın en
9:26
eski boğa ve geyik çizimlerini
9:27
barındırıyor. Bugün üzerinde
9:29
konuştuğumuz her şey o dev çelik
9:31
çatılar, UNESCO listelerindeki o
9:33
heyecanlı bekleyiş, uluslararası yönetim
9:35
planları ve müzelerdeki katı
9:37
sınıflandırmalar hepsi ama hepsi aslında
9:40
tek bir büyük amaca hizmet ediyor. Ortak
9:42
hikayemizi koruyabilmek. Geçmişin o en
9:44
kırılgan, en eski anıları geleceğin
9:47
nesillerine nasıl ulaşacak? İşte bu
9:49
sorunun cevabı bugün birlikte gezdiğimiz
9:51
bu dört odalı koruma yapısında saklı. Bu
9:54
üzetle birlikte artık karşınıza çıkacak
9:56
tüm kavramlara son derece hakimsiniz.
9:58
Sınavda hepinize şimdiden başarılar
10:00
dilerim. Harika iş çıkaracağınıza
10:01
eminim.
Jobs & Education