Up next in 10
Auzef İslam Düşünce Tarihi 2024-2025 Bütünleme Soruları
https://lolonolo.com/2026/09/03/islam-dusunce-tarihi-2024-2025-butunleme-sorulari/
auzef, Auzef İlahiyat, İslam Düşünce Tarihi
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Lolo Nelo platformuna hoş geldiniz. Bu
0:02
dersimizde İslam Düşünce Tarihi
0:04
2024-2025
0:06
bütünleme soruları konularını ve
0:07
sorularını inceliyoruz. Hemen yol
0:09
haritamıza bir göz atalım. İlk olarak
0:12
akıl ve vahiy uyumunu ele alacağız.
0:14
Sonra Endüs'e uzanıp oradan Avrupa'ya
0:16
olan etkisine bakacağız. Ardından
0:18
Gazali'nin o meşhur itirazlarına değinip
0:21
son olarak Osmanlı düşüncesinin çok
0:23
boyutluluğuyla bu entelektüel serüveni
0:25
toparlayacağız. Birinci bölüm, akıl ve
0:28
vahiy uyumu. Şimdi İslam felsefesi
0:31
dediğimizde aslında Antik Yunan'ın o
0:33
devasa mirasıyla ilahi vahiyi aynı
0:36
potada eriten muazzam, cesur bir çabadan
0:38
bahsediyoruz. Bu büyük sentezin
0:40
mimarları gerçekten çok ilginç. Mesela
0:42
kind üzüntüleri giderme risalesinde
0:45
insan varoluşuna tamamen ahlaki bir
0:47
pencereden bakarak temeli atıyor. Ama
0:49
asıl bomba Farabi ve İbn Sina'da
0:52
patlıyor diyebilirim. Düşünsenize bu
0:54
dehalar peygamberliği rasyonel bir
0:56
sisteme oturtmak için faal akıl
0:58
kavramını kullanıyorlar ve bunu doğrudan
0:59
Cebrail'le eşleştiriyorlar. İnanılmaz
1:01
değil mi? Yani nübüvveti tamamen akılsal
1:04
bir zeminle açıklıyorlar. Bir de tabii
1:06
İbn Sina'nın o meşhur imkan delili var.
1:08
Varlığı zorunlu ve mümkün olarak ikiye
1:10
ayırıp sarsılmaz bir rasyonel teoloji
1:13
kuruyor. Açıkçası sınavlarda buralardan
1:15
özellikle de bu kavram ve filozof
1:17
eşleştirmelerinden soru gelme ihtimali
1:19
çok yüksek. O yüzden burayı iyi not
1:21
alın. Tabii İbn Sina bununla da
1:23
yetinmiyor, durmuyor. Bütün bilimleri
1:25
katı bir hiyerarşiye oturtuyor. En
1:27
tepeye yani yüksek bilim konumuna
1:30
metafiziği yerleştiriyor. Ortaya
1:31
matematiği, en alta yani aşağı bilim
1:34
olarak da fiziği koyuyor. Peki bu hamle
1:37
neden bu kadar kritik? Çünkü bu yapı
1:39
felsefeyi dışarıdan ithal edilmiş
1:41
yabancı bir şey olmaktan çıkarıyor. Onu
1:44
doğrudan İslam entelektüel hayatının tam
1:46
merkezine o yapıyı ayakta tutan ana
1:48
kolonlardan birine dönüştürüyor. İkinci
1:50
bölüm: Endülüs ve Avrupa'ya etkisi. Bu
1:54
felsefi yolculuk sadece doğuda kalmıyor
1:56
tabii. Yönümüzü çok uzaklara batıya yani
1:59
Endülüs'e çeviriyoruz. İbn Tufeyl'in
2:02
pedagojik başıtı Hay bin Yakza'nın
2:04
hikayesi tek kelimeyle büyüleyicidir.
2:06
Şöyle düşünün. Isssız bir adadasınız ve
2:09
bir ceylan tarafından büyütülüyorsunuz.
2:11
Etrafınızda ne bir toplum var, ne bir
2:14
dil, ne de dini bir eğitim. Acaba sadece
2:16
ve sadece saf, izole aklınızı kullanarak
2:20
tanrıya, o nihai hakikate ulaşabilir
2:22
misiniz? İbn Tufeyl, "Kesinlikle
2:25
ulaşırsınız." diyor. Endülüs
2:26
düşünürlerinin o çıplak insan aklına
2:28
duyduğu bu inanılmaz güvene şahit
2:30
oluyoruz burada. İnsan zihnine duyulan
2:33
bu büyük güven İbn Rüşt'ün Fasul Makal
2:36
adlı eserinde çok cesur bir argümana
2:38
dönüşüyor. İbn Rüşt felsefe ve din
2:41
ilişkisini anlatmak için inanılmaz
2:44
çarpıcı bir süt kardeşler metaforu
2:46
kullanır. Yani diyor ki hakikat
2:48
hakikatle hiçbir zaman çatışmaz. Felsefe
2:51
ve din birbirinin rakibi veya düşmanı
2:53
falan değildir. Tam aksine aynı nihai
2:55
gerçeğin peşinden koşan, aynı memeden
2:58
beslenen süt kardeşlerdir. Peki bu
3:00
muazzam Endülüs düşüncesi İspanya
3:02
sınırlarında mı kaldı? Tabii ki hayır.
3:05
Paris'te, Toledo'da, Bolonya'da bu
3:07
eserler harıl harıl Latinceye çevrildi.
3:10
İbn Rüşt'ün fikirleri sınırları öyle bir
3:12
aştı ki Thomas Aquinas gibi büyük
3:14
Hristiyan teologlarını bile derinden
3:16
etkiledi. Hatta Avrupa'da aoizm yani İbn
3:20
Rüşçülük diye devasa bir akım ortaya
3:22
çıktı. Bu öyle sıradan bir etki değil.
3:25
skolastik dönemin karanlığını delerek
3:27
Avrupa aydınlanmasının o büyük kapısını
3:29
tartışılmaz bir şekilde açan tarihin
3:32
akışını değiştiren büyük bir entelektüel
3:34
uyanıştır. 3ünc bölüm Gazali'nin
3:37
felsefeye itirazları. Şimdi tekrar
3:40
doğuya işlerin biraz sarsıldığı yere
3:42
dönüyoruz. Karşımızda Gazzali ve onun
3:45
önceki filozoflara yönelttiği o çok
3:47
sert, son derece yıkıcı ontolojik
3:49
eleştiriler var. Bakın burası tam bir
3:51
sınav sorusu. O yüzden lütfen çok
3:52
dikkatli dinleyin. Gazzali Tehafütül
3:55
Felasife adlı eserinde filozofları üç
3:58
spesifik konuda tekfir ediyor. Yani
4:00
dinden çıkmakla suçluyor. Neymiş bunlar?
4:02
Birincisi alemin ezeli olduğunu
4:05
savunmaları. İkincisi, tanrının sadece
4:08
tümelleri bilip cüziyyatı yani tikelleri
4:10
bilmediğini iddia etmeleri ve üçüncüsü
4:13
cismani haşrı yani bedensel dirilişi
4:16
inkar etmeleri. Gazali'ye göre bu üç
4:19
nokta basit felsefi hatalar falan değil.
4:21
İnancın temelini doğrudan yıkan kabul
4:24
edilemez durumlardır. Ama şunu
4:26
netleştirelim. Gazzali'yi sadece bir
4:27
yıkıcı olarak görmek ona büyük haksızlık
4:29
olur. Onun projesi aslında iki yönlüdür.
4:32
Bir tarafta az önce bahsettiğimiz
4:34
tehafütül felasife ile filozofların
4:36
fikirlerini tabiri caizse yerle bir eden
4:38
eleştirel bir Gazzali var. Ancak diğer
4:41
yanda İhya Ulumüdin eseriyle karşımıza
4:43
çıkan inşacı bir gazzali var. Bu eserle
4:46
kelam ve fıkıh gibi zamanla aşırı
4:48
kuralcı ve katı hale gelmiş disiplinlere
4:51
o unutulmuş tasavvufi ve ahlaki ruhu
4:53
yeniden kazandırmaya çalışıyor. Biz
4:55
burada elbette teolojik tartışmada taraf
4:57
tutmuyoruz. Ancak entelektüel talih
4:59
açısından baktığımızda hem yıkan hem de
5:01
yeniden inşa eden bu ikili hamlenin ne
5:04
kadar sarsıcı bir etkisi olduğunu çok
5:05
net görebiliyoruz. 4. bölüm. Osmanlı
5:09
düşüncesinin çok boyutluluğu. Gazzali
5:12
sonrası felsefe ve kelamın o iç içe
5:14
geçmiş devasa mirası Osmanlı'ya
5:16
devredildi ve Osmanlı bunu alıp bambaşka
5:19
tamamen yeni ve çok boyutlu bir senteze
5:21
dönüştürdü. Şunu asla unutmamak lazım.
5:24
Osmanlı'da düşünce dediğimiz şey sadece
5:26
medreselerin duvarları arasına sıkışmış
5:29
fıkıh veya kelam metinlerinden ibaret
5:31
değildi. Hayır. Felsefe ve hakikat
5:33
arayışı kekke edebiyatının o derin
5:35
mısralarına, mimarideki muazzam estetik
5:38
anlayışa, musikinin makamlarına ve tabii
5:40
ki tasavvufa yayılarak çok katmanlı,
5:43
zengin bir kültürel ifadeye dönüştü.
5:45
Osmanlı düşünürlerinin bu dönemdeki
5:47
dinamizmi ve üretkenliği gerçekten
5:49
olağanüstüydü. Şöyle bir hızlıca
5:51
bakarsak mesela Molla Lütfi Aksamül Ulum
5:54
eseriyle bilimleri harika bir sistemle
5:57
sınıflandırıyor. Kınalı Ahlak-ı Alai ile
6:01
pratik felsefe alanında muazzam bir
6:02
rehber koyuyor ortaya. ve Hocazade
6:06
bizzat Fatih Sultan Mehmet'in özel
6:07
emriyle yepyeni bir tehafüt kaleme
6:10
alıyor. Bu da bize imparatorluğun o
6:12
büyük teorik felsefe tartışmalarının tam
6:14
merkezinde dimdik durduğunu kanıtlıyor.
6:16
Tüm bu tarihi yolculuğu aslında son
6:19
derece akılda kalıcı bir noktaya
6:20
bağlayabiliriz. Geçmişten gelen o derin
6:23
fikirler Osmanlı'da devlet yönetimi
6:25
sanatıyla birebir temas halindeydi.
6:27
Bunun en çarpıcı örneği de Ebül Hasan
6:29
Elamiri'den devr o meşhur yönetici çoban
6:32
metaforudur. Şunu vurgular: "Tıpkı bir
6:34
çobanın sürüsünü her türlü tehlikeden
6:36
koruması ve yönlendirmesi gibi bir
6:39
yöneticinin de devleti idare ederken
6:41
insan nefsinin o inanılmaz karmaşık
6:43
felsefi doğasını çok iyi okuması,
6:45
anlaması gerekir. Yani geçmişin o soyut
6:48
felsefesi gelip bugünün devlet
6:50
yönetimine işte böyle incecik pratik
6:52
dokunuşlar yapmıştır. Yüzyıllar süren bu
6:55
devasa entelektüel serüvene baktığımızda
6:57
insan sormadan edemiyor. Saf akıl ile
7:00
derin inanç arasında kurulan o son
7:01
derece hassas denge gününüzdeki
7:03
entelektüel yapılarımızı hala
7:05
şekillendirmeye devam ediyor mu? Ne
7:06
dersiniz? Videoda incelediğimiz bu
7:08
dersin ve yıla ait çıkmış soruları
7:10
kendiniz deneme sınavı formatında çözmek
7:12
ve kendinizi test etmek için
7:13
lolonola.com adresini ziyaret edebilir,
7:16
videonun altındaki açıklama kısmında yer
7:17
alan bağlantıya tıklayabilirsiniz.
Jobs & Education