ISG110U Temel Yangın Güvenliği Ünite 1

Ateş çoğumuz için ya bir kaza ya da

kontrol altında tuttuğumuz bir alev. Ama

aslında o insanlık tarihini en derinden

şekillendiren hem dost hem de düşman

olan kadim bir güç. Peki bu gücün

arkasındaki bilim ne? Nasıl doğuyor?

Nasıl büyüyor? Ve en önemlisi o canavarı

nasıl evcilleştiriyoruz? Hadi gelin

bugün ateşin sırlarını birlikte çözelim.

Şöyle bir tarihe baktığımızda ateşle

olan ilişkimizin ne kadar çalkantılı

olduğunu görüyoruz. Roma, Londra,

Chicago, İzmir hepsi de ateşin yıkıcı

gücüyle tanışmış ve küllerinden yeniden

doğmak zorunda kalmış şehirler. Ama

aralarından biri var ki 166'daki büyük

Londra yangını her şeyi değiştirdi. O

felaketten sonra anladık ki ateşi

yenemeyiz ama onunla birlikte yaşamayı

öğrenebiliriz. İşte modern şehir

planlaması, yangın güvenliği kanunları

hepsi bu acı tecrübenin bir sonucu. Ve

işte bütün mesele aslında tam da bu

cümlede gizli. Ateşi bir felaket

olmaktan çıkarıp yönetilebilir bir riske

dönüştüren tek bir şey var. Bilgi. Onu

anladığınızda onu kontrol edebilirsiniz.

Peki bugünkü yol haritamızda ne var?

Önce tarihten aldığımız derslere kısaca

bakacağız. Sonra ateşin o meşhur

tarifine yani kimyasına ineceğiz. Bir

kıvılcımın nasıl bir cehenneme

dönüştüğünü görecek. her ateşin aynı

olmadığını anlayacak ve en sonunda bu

bilgiyi kullanarak o meşhur üçgeni nasıl

kıracağımızı öğreneceğiz. Hazırsanız

başlayalım. Aslında düşündüğünüzde o

büyük yıkımlar var ya işte onlar bugünün

modern daha güvenli şehirlerinin

temelini attı. O devasa yangınlardan

sonra insanlar bir araya gelip bir

dakika biz bu işi böyle yapamayız

dediler. İşte bina yönetmelikleri,

sokakların genişliği, itfaiye

teşkilatları hepsi bu acı dolu derslerin

birer ürünü. Kısacası evet yandık ama

küllerimizden çok daha akıllı ve güçlü

bir şekilde doğmayı başardık. Peki tamam

tarih dedik, dersler çıkardık dedik ama

şimdi işin bilimine, mutfağına inme

zamanı. Ateş dediğimiz şey öyle büyülü,

gizemli bir olay değil aslında. Gayet

basit, öngörülebilir bir kimyasal

reaksiyon ve bu reaksiyonun sırrı da

yangın üçgeni dediğimiz şeyde saklı.

Şöyle düşünün. Bir kek yapıyorsunuz. Un,

şeker, yumurta. Üçü de lazım değil mi?

Ateş de aynen böyle. Üç temel malzemesi

var. Birincisi yakıt yani yanacak

herhangi bir madde. Bu kağıt da olur,

ahşap da. İkincisi oksijen yani

bildiğimiz havadaki oksijen. Ve üçüncüsü

de ısı. Yani o ilk kıvılcımı çakacak,

reaksiyonu başlatacak enerji. Bu üçünden

biri bile eksik olursa o kek nasıl

olmazsa ateş de olmaz. Olay bu kadar

basit. Ve işte yangınla mücadelenin

bütün sırrı aslında bu basit cümlede

yatıyor. Ateşi söndürmek dediğimiz şey

bu üçlüden birini oyundan atmaktan başka

bir şey değil. Ya ısıyı alacaksınız, ya

oksijeni keseceksiniz ya da yakıtı

bitireceksiniz. Bu bilgiyi aklınızın bir

köşesine yazın. Çünkü birazdan konunun

sonunda her şey tam olarak buraya

bağlanacak. Peki o üç malzeme bir araya

geldi. O minicik küvülcüm çaktı diyelim.

Sonra ne oluyordu? O küçücük alev bir

anda devasa bir cehenneme dönüşebiliyor.

Çünkü ateşin de Evet. Aynen bir canlı

gibi bir hayat döngüsü var.

Öngörebildiğimiz evreleri var. Doğuyor,

büyüyor ve en sonunda ölüyor. Her şey

masum bir başlangıç evresiyle başlıyor.

Ateş ufak, ısı yavaş yavaş yükseliyor.

Sonra flameover evresinde tavanda

biriken o zehirli ve aşırı sıcak gazlar

aniden alev alıp bir alev dalgası gibi

aşağı iniyor ve sonra o korkunç an

geliyor. Flash over. Bu an odadaki her

şeyin ama her şeyin aynı saniyede

patlayarak alev aldığı an sıcaklık bir

anda binlerce dereceye fırlıyor ve

maalesef o noktadan sonra kaçış şansı

kalmıyor. Nihayet yanacak bir şey

kalmadığında da ateş sönme evresine

giriyor. Ama flashover'dan böyle belki

daha sinsi, daha tehlikeli bir şey var.

Backdraft. Bizim dilimizde alev kapanı

da deniyor. Şöyle bir sahne hayal edin.

Kapalı bir oda. İçerideki yangın bütün

oksijeni tüketmiş, alevler sönmüş gibi

duruyor. Ama aslında içerisi patlamaya

hazır. Yüzlerce derecelik görünme

gazlarla dolu bir fırın gibi. Siz o an

yangın söndü diye kapıyı bir açıyorsunuz

ve bum içeri giren taze oksijen o fırını

anında patlatıyor. İşte bu

itfaiyecilerin en çok korktuğu ölümcül

tuzaklardan biri. Şimdi aklınıza şu soru

gelebilir. İyi de her yangına su döküp

geçemiyor muyuz? Cevap: Kesinlikle

hayır. Çünkü neyin yandığını bilmeden

ateşi söndüremezsiniz. Hatta bazen

işleri çok daha kötü yapabilirsiniz.

İşte bu yüzden uzmanlar yangınları yanan

şeye yani yakıtına göre sınıflara

ayırmışlar. Gelin hızlıca bakalım. A

sınıfı en sık karşılaştığımız işte odun,

kağıt, plastik gibi katı malzemeler. B

sınıfı benzin, tiner gibi yanıcı

sıvılar. C sınıfı doğalgaz, LPG gibi

gazlar. D sınıfı çok özel ve tehlikeli

metaller. Ona ayrıca geleceğiz. E sınıfı

adından da belli elektrikli aletler ve

tesisatlar. Ve son olarak E sınıfı da o

hepimizin korkulur yağsı, mutfaktaki

kızgın yağ yangınları. Her birine farklı

yaklaşmak şart. Şimdi o D sınıfına özel

olarak bir parantez açmak lazım. Bakın

bu gerçekten hayati bir uyarı. Eğer

yanan şey magnezyumu, sodyum gibi özel

bir metalse üzerine asla ama asla su

dökmeyin. Neden mi? Çünkü su bu

metallerle temas ettiğinde ateşi

söndürmek yerine tam tersi devasa bir

patlamaya sebep olur. Ortaya patlayıcı

hidrojen gazı çıkarıyor. Yani yangını

söndüreyim derken bir bomba yaratmış

olursunuz. Çok tehlikeli. Evet, şimdiye

kadar bir sürü şey öğrendik. Tarih,

yangın üçgeni, ateşin evreleri,

sınıfları, artık yapbozun bütün

parçaları elimizde. Gelin şimdi bu

parçaları birleştirelim ve ateşi nasıl

yeneceğimizi görelim. Hatırlıyor

musunuz? En başta bir kuraldan

bahsetmiştik. Ateşin var olması için üç

şey lazım diye. İşte çözüm tam da o

kuralda. Üçgeni kırmak. Mantık o kadar

basit ki sorunumuz üçgenin ısı kenarı

mı? O zaman çözümümüz soğutmak. En

bilinen yöntemi de üzerine su dökmek.

Peki sorun oksijen kenara mı? O zaman

çözüm ateşi boğmak. Yani üzerini

köpükle, karbondioksitle kaplayıp

havasız bırakmak. Ya sorun yakıtsa, e o

zaman da yakıtı ortamdan

uzaklaştırıyoruz. Musluğu kapatıyoruz.

Gördüğünüz gibi her şey o basit üçgene

ve onun bir kenarını yok etmeye

dayanıyor. İşte bu mantıkla

geliştirilmiş farklı söndürme maddeleri

var. Mesela su. A sınıfı yangınlarda

ısıyı almak yani soğutmak için

harikadır. Köpük özellikle B sınıfı sıvı

yangınlarında yüzeyi bir battaniye gibi

kaplayarak oksijeni keser. Yani ateşi

boğar. Karbondioksit veya o meşhur

kırmızı tüplerdeki kuru kimyasal tozlar

da yine oksijenle teması keserek iş

görür. Her biri üçgenin farklı bir

köşesine saldırıyor aslında. Evet, artık

ateşin o basit tarifini biliyorsunuz. O

üç temel malzemeyi ve onları nasıl

ayıracağımızı da şimdi size soruyorum.

Yarın yolda yürürken, ofiste otururken

duvarda gördüğünüz o kırmızı yangın

söndürücüye aynı gözle bakabilecek

misiniz? O artık sizin için sadece

kırmızı bir tüp değil. O içinde temel

bir bilimsel prensibi yani yangın

üçgeninin kırma gücünü taşıyan bir alet.

Ve artık siz o aletin hangi prensiple

çalıştığını biliyorsunuz. Çevrenize

artık bilimin gözüyle bakıyorsunuz.