Up next in 10
ISG106U Çevre Sağlığı ve Güvenliği Ünite 5
https://lolonolo.com/2026/04/13/isg106u-cevre-sagligi-ve-guvenligi-unite-5/
https://lolonolo.com
Show More Show Less View Video Transcript
0:00
Merhaba. Elinize bir bardak su
0:01
aldığınızda aslında gezegenimizdeki en
0:04
nadir ve en değerli kaynaklardan birini
0:06
tuttuğunuzu hiç aklınıza getirir
0:07
misiniz? İşte bugün hayatın ta kendisi
0:10
olan bu suyun ardındaki insanı gerçekten
0:12
de şaşırtan gerçeklere bir göz atacağız.
0:15
Hani hep mavi gezegen deriz ya. Uzaydan
0:18
bakınca gerçekten de pırıl pırıl mavi
0:20
bir bilye gibi duruyor. Ama işin aslına
0:23
gelince o göz alıcı maviliğin ne
0:25
kadarının bizim için gerçekten yaşam
0:27
demek olduğunu duyunca inanın bana bu
0:30
bilye bir daha aynı gözle
0:31
bakamayacaksınız.
0:33
Bakın durum şu: Gezegendeki suyun
0:36
neredeyse hepsi yani tam olarak %97,5'u
0:40
bildiğimiz okyanuslardaki tuzlu. Geriye
0:43
ne kalıyor? Tüm hayatın ama bakın tüm
0:45
hayatın bağlı olduğu tatlı su. Bu
0:48
kocaman pastanın sadece ve sadece
0:50
%2,5'luk minicik bir dilimi. İnanılır
0:53
gibi değil değil mi? Ama durun daha
0:55
bitmedi. İşin daha da şaşırtıcı kısmı
0:58
şimdi geliyor. O %2,5'luk minicik tatlı
1:00
su dilimi var ya onun da büyük bir kısmı
1:03
buzullarda donmuş halde veya
1:05
ulaşamayacağımız kadar yerin
1:06
derinliklerinde saklı. Yani hesabı
1:09
yaptığımızda ortaya ne çıkıyor biliyor
1:10
musunuz? Bütün insanların, hayvanların,
1:13
bitkilerin, hepimizin paylaşabileceği su
1:15
miktarı dünyadaki toplam suyun sadece
1:18
binde üçü. Evet, yanlış duymadınız.
1:21
Binde Peki bu kadar değerli, bu kadar az
1:24
olan bu soyu biz nerelerde harcıyoruz?
1:27
Eminim çoğumuzun aklına gelen ilk cevap
1:29
yanlış çıkacak. Hazır mısınız? Şimdi
1:32
dürüst olalım. Su tüketimi deyince
1:33
çoğumuzun aklına ne geliyor? Daha kısa
1:35
duş almak, diş fırçalarken musluğu
1:37
kapatmak falan. Değil mi? Bunlar önemli
1:40
tabii ama asıl su canavarı bambaşka bir
1:42
yerde tarlalarımızda küresel tatlı suyun
1:45
tam %70'i. Evet %70'i yani devasa bir
1:48
kısmı soframıza gelen o yiyecekleri
1:51
yetiştirmek için akıp gidiyor. Tamam
1:53
suyun ne kadar az olduğunu anladık. Bu
1:55
zaten yeterince büyük bir problem. Ama
1:57
bir de madalyonun diğer yüzü var. Peki
2:00
ya o kıt kanaat yettiğini düşündüğümüz
2:02
su bir de kullanılamaz hale gelirse işte
2:05
şimdi krizin çok daha karanlık bir
2:07
boyutuna, kirlilik meselesine dalıyoruz.
2:09
Şimdi su kirliliği deyince aklınıza ne
2:11
geliyor? Şöyle nehre atılmış bir plastik
2:14
şişe mi? O da var tabii ama asıl mesele
2:16
çok daha derin. Su kirliliği demek bizim
2:19
yani insanların faaliyetleri yüzünden
2:22
suyun kimyasının, doğasının bozulması
2:24
demek. Suyun artık ne bize ne de içinde
2:27
yaşayan canlılara hayat veremeyecek
2:28
kadar tehlikeli bir maddeye dönüşmesi
2:30
demek. Bu kirliliği de iki ana gruba
2:33
ayırabiliriz. Böylece daha kolay
2:34
anlaşılır. Birincisi noktasal kaynaklı
2:37
kirlilik. Bunu şöyle düşünün. Kötü adam
2:40
belli. Bir fabrikanın nehre zehir
2:42
boşalttığı o tek bir boru kaynağı net.
2:45
Görebiliyorsun. Ama ikincisi var ki işte
2:47
o çok daha sinsi. Noktasında olmayan
2:50
kirlilik. Bu tarlalardan yağmurla
2:52
yıkanıp nehirlere karışan tarım ilaçları
2:54
gibi. Nereden geldiği tam belli olmayan
2:57
her yere yayılmış bir kirlilik. Ve
2:59
tahmin edersiniz ki bununla mücadele
3:01
etmek çok daha zor. Peki bu kirlilik
3:03
nereden geliyor? Aslında neredeyse
3:06
modern yaşam dediğimiz her şeyden.
3:08
Fabrikaların bıraktığı o ağır metaller,
3:10
zehirli çamurlar, gıdamız artsın diye
3:13
toprağa boca ettiğimiz tarım ilaçları,
3:15
gübreler, şehirlerimizin arıtılmadan
3:18
doğaya salınan kanalizasyon suları hepsi
3:21
ama hepsi dönüp dolaşıp o değerli o
3:24
azıcık suyumuza karışıyor. Ve bu
3:26
kirlilik ah nehir kirlendi, balıklar
3:29
öldü deyip geçebileceğimiz bir şey
3:30
değil. Bu kirlilik doğrudan bizi, bizim
3:33
sağlığımızı hedef alıyor ve ödediğimiz
3:36
bedel gerçekten de çok ağır. Bu yıkımın
3:39
en korkunç örneklerinden birinin adı
3:41
ötrofikasyon. Kulağa bilimsel geliyor
3:44
ama aslında olay çok basit. Tarlalardan
3:46
sızan o kimyasal gübreler nehirlere,
3:49
göllere ulaştığında sudaki alkler için
3:51
adeta bir açık büfe ziyafet başlıyor. Bu
3:54
alkler kontrolden çıkıp o kadar
3:56
çoğalıyor ki sudaki bütün oksijeni
3:59
sünger gibi emiyorlar. Sonuç balıklar ve
4:02
diğer tüm canlılar nefessiz kalıp
4:04
kelimenin tam anlamıyla boğularak
4:06
ülüyor. Su bir yaşam alanı olmaktan
4:08
çıkıp bir mezarlığa dönüşüyor. Rakamlar
4:11
ise gerçekten akıl almaz dünya
4:13
genelindeki hastalıkların %80'i ve
4:16
gerçekleşen tüm ölümlerin üçte biri tek
4:19
bir sebebi var. Kirli su tüketimi. Bu ne
4:21
demek biliyor musunuz? Her gün her saat
4:24
aslında kolayca önlenebilecek bir
4:26
trajediye göz yumuyoruz demek.
4:28
İsterseniz bunu daha somut bir hale
4:30
getirelim. Her gün bakın her yıl veya
4:32
her ay demiyorum her gün ortalama 25.000
4:35
insan sadece ama sadece içecek temiz su
4:38
bulamadığı için hayatını kaybediyor. Ve
4:40
bu trajedinin en en acı tarafı ne
4:42
biliyor musunuz? Bu korkunç sayının
4:44
kurbanlarının büyük bir çoğunluğu en
4:46
savunmasız olanlar yani küçük çocuklar.
4:49
Ama su meselesi sadece bir sağlık
4:51
kriziyle de sınırlı değil. Hayır. Aynı
4:54
zamanda ateşle oynadığımız bir
4:55
jeokolitik oyun. Azalan su kaynakları
4:58
ülkeler arasında giderek büyüyen bir
5:00
gerilim yaratıyor. Su adeta bir barut
5:02
fıçısına dönüşüyor ve fitil her geçen
5:05
gün daha da kısalıyor. Bugün şu an bile
5:07
dünya nüfusunun %40'ından fazlası su
5:10
kıtlığı çekiyor ve geleceğe baktığımızda
5:13
tablo hiç de parlak değil.
5:14
Projeksiyonlar çok da uzak olmayan bir
5:17
tarih olan 2050'ye geldiğimizde bu
5:19
oranın %65'e fırlayacağını gösteriyor.
5:23
Düşünsenize dünyadaki her üç kişiden
5:25
ikisi su stresi yaşayacak. Bu küresel
5:28
barış ve istikrar için ne anlama gelir?
5:31
Tahmin bile etmek zor. Ve sakın ola ki
5:33
bunun yeni bir sorun olduğunu
5:34
düşünmeyin. Su yüzünden savaşmak
5:37
maalesef insanlık tarihinin en eski ve
5:39
en kanlı hikayelerinden biri. Tarihe
5:42
kayıtlı ilk savaşlardan biri günümüzden
5:44
tam 5.000 yıl önce Sümer'de Lagaş ve
5:47
Umma şehirleri arasında Dicle Nehri için
5:50
yapıldı. Şimdi düşünün 5.000 yıl geçte
5:52
teknoloji inanılmaz değişti. Uzaya
5:55
gittik ama sorun hala aynı. Bugün
5:57
Nil'de, Fırat'ta, Dicle'de su hala en
6:00
büyük gerilim ve çatışma sebeplerinden
6:02
biri. Peki kirli su dediğimiz şeyin
6:05
içinde ne var da bu kadar çok can
6:07
alıyor? Hadi gelin bir damla kirli suyu
6:10
alıp mikroskop altına koyalım ve
6:12
içindeki o görünmez katillerle
6:14
yüzleşelim. İşte o görünmez ordunun en
6:17
bilinen askerlerinden bazıları. Şiddetli
6:20
ishal ve dehidrasyonla insanı ölüme
6:22
sürükleyen kolera, yüksek ateşle
6:25
haftalarca yatağa bağlayan tifo. İnsanı
6:27
canından bezdiren mide kramplarına sebep
6:29
olan dizanteri. Bu isimler size belki
6:32
uzak geliyor olabilir ama milyonlarca
6:34
insan için günlük hayatın acı bir
6:36
gerçeği. Ve en kötüsü ne biliyor
6:38
musunuz? Bunların hepsi hepsi
6:41
önlenebilir hastalıklar. Ve geldik en
6:43
can alıcı noktaya. Belki de en trajik
6:45
olan kısma. Anlattığımız bütün bu
6:47
hastalıkların, bu ölümlerin, bu acıların
6:50
%90'ını önlemenin bir yolu var. Ve bu
6:53
yol uzay teknolojisi falan değil. Sadece
6:56
temiz su. Çözüm bu kadar basit, bu kadar
6:58
ulaşılabilirken ve problem bu kadar
7:00
devasa boyuttayken sormak lazım. Biz
7:03
neyi bekliyoruz? Bu sadece bir çevre
7:05
sorunu değil. Bu bir insanlık sorunu. Bu
7:08
hepimizin omuzlarındaki bir vicdan yükü.
7:13
Ç